همزمان با افزایش اضطراب، استرس و افسردگی در جهان، یک نظرسنجی تازه نشان میدهد شمار بیشتری از مردم با وجود تردیدها برای حمایت روانی به چتباتهای هوش مصنوعی رو میاورند.
بیش از شصت درصد مردم برای دریافت توصیه در حوزه سلامتروان به هوش مصنوعی (AI) روی میآورند، هرچند ۴۵ درصد از آنها از توصیههایی که دریافت میکنند ناراضیاند؛ بر اساس نظرسنجی جدید AXA و IPSOS.
آگهی
آگهی
جدیدترین نسخه گزارش سالانه «سلامت ذهن» نشان داد که ۶۸ درصد مردم، حتی در سطوح خفیف، ممکن است دچار اضطراب، استرس یا افسردگی باشند. این رقم در میان افراد ۱۸ تا ۲۴ ساله به ۸۵ درصد میرسد.
این مطالعه از سوی شرکت بیمه درمانی AXA و موسسه چندملیتی تحقیقات بازار IPSOS انجام شد. پژوهشگران در فاصله ۱۲ ژانویه تا ۱۶ فوریه ۲۰۲۶، مصاحبههای ۱۹ هزار بزرگسال ۱۸ تا ۷۵ ساله را در ۱۸ کشور تحلیل کردند.
آنها دریافتند که ۴۶ درصد افراد میگویند در حال تقلا هستند یا در نوعی رکود روانی به سر میبرند. رایجترین احساسی که ذکر شده بود «دلگرفتگی و افسردگی» بود؛ حسی که ۶۵ درصد پاسخدهندگان به آن اشاره کردند.
رنج جوانان بیش از دیگران است
در تفکیک سنی، گروه ۱۸ تا ۲۴ سال بیشترین میزان دشواری را گزارش کردند؛ حدود ۴۳ درصد آنها احتمالا در سطوح شدید یا بسیار شدید با افسردگی، اضطراب یا استرس روبهرو هستند؛ رقمی که تقریبا دو برابر میانگین جهانی ۲۶ درصد است.
این تحقیق نشان داد جوانان در نحوه صحبت آشکار درباره سلامتروان، جستوجوی کمک و استفاده از ابزارها برای مواجهه با مشکلات خود ویژگیهای مشخصی دارند.
به گفته خالد الشاعرانی، رئیس بخش سلامت و پیشگیری در AXA، پیگیری چگونگی تحول این گروه سنی در آینده اهمیتی کلیدی خواهد داشت.
او به یورونیوز هلث گفت: «بیتردید باید مطالعات زیادی در این زمینه انجام شود، اما تصورش دشوار نیست که استفاده افراطی از صفحهنمایشها و وابستگی بیشتر به فناوری در این نسل جوان، احساس انزوای بیشتر و تنهایی بیشتری ایجاد میکند.»
چه عواملی سلامتروان را بدتر میکند؟
در این مطالعه، استفاده از صفحهنمایش و فناوری به عنوان یکی از عوامل اصلی تضعیف سلامتروان شناسایی شد.
بر اساس این نظرسنجی، افراد به طور متوسط روزانه ۵.۱ ساعت را صرف کار با صفحهنمایشها میکنند؛ این زمان شامل کار، تحصیل و فعالیتهای آخر هفته نمیشود.
مدت استفاده از صفحهنمایش در کشورها تفاوت زیادی داشت؛ از ۶.۴ ساعت در تایلند و فیلیپین تا ۴.۲ ساعت در ژاپن و ۴.۱ ساعت در سوئیس.
حدود ۶۶ درصد پاسخدهندگان گفتند استفاده از صفحهنمایش دستکم تا حد متوسط بر زندگی روزمره آنها تاثیر گذاشته و کیفیت خواب، تمرکز و سطح فعالیت بدنیشان را تحت تاثیر قرار داده است. برای ۳۹ درصد، این تاثیرات «بسیار شدید» توصیف شد.
سوفی مورین، مدیر حساب در بخش امور عمومی IPSOS، به یورونیوز هلث گفت: «مردم اعتراف میکنند که استفاده از صفحهنمایش جنبههای مختلف زندگی آنها را تحت تاثیر قرار داده و بیش از یکسوم میگویند این موضوع انزوای اجتماعی را افزایش میدهد.»
فناوری؛ بخشی از مشکل یا بخشی از راهحل؟
این مطالعه چند مانع را که دسترسی مردم به مراقبتهای سلامتروان را محدود میکند، از جمله هزینه و محدودیتهای زمانی، شناسایی کرد.
او گفت: «نگرانکننده این است که در میان افرادی که دچار مشکل هستند، ۴۳ درصد میگویند در ۱۲ ماه گذشته هیچ کمک حرفهای دریافت نکردهاند و این رقم واقعا هشداردهنده است.»
او افزود: «آنها به دنبال کمک نرفتهاند، زیرا بسیاری از آنها، که هنوز هم بیش از یکچهارم را تشکیل میدهند، بر این باورند که نیازی به توجه پزشکی وجود ندارد.»
در کنار مراجعه به متخصصان، مطالعه نشان داد مردم هرچه بیشتر به راهحلهای خودمراقبتی روی میآورند؛ از جمله فعالیت بدنی، ارتباط با اعضای خانواده و دوستان و استفاده از هوش مصنوعی.
حدود ۶۳ درصد شرکتکنندگان گفتند از ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی مانند ChatGPT و دیگر رباتهای هوش مصنوعی برای طرح پرسشهای مرتبط با سلامتروان استفاده کردهاند.
نزدیک به ۳۸ درصد نیز گفتند به پلتفرمهای هوش مصنوعی بیش از متخصصان سلامتروان اعتماد دارند، هرچند بیشتر کاربران این ابزارها اعلام کردند از پاسخهایی که چتباتها ارائه میدهند راضی نیستند.
الشاعرانی گفت: «واقعا باید بسیار دقت کنیم که هوش مصنوعی را چیز کاملا زیانبار برای سلامتروان توصیف نکنیم.»
او افزود: «تاکید بر این نکته بسیار مهم است، چون هوش مصنوعی ۲۴ ساعت شبانهروز و هفت روز هفته در دسترس است، رایگان است و وقتی ساعت ۱۱ شب یا یک بامداد تنها در اتاقتان هستید و حالتان خوب نیست، روی تلفن همراهتان در اختیار شماست.»
به گفته او، در چنین لحظاتی «بسیار مهم» است که بتوانید با کسی، یا چیزی، تعامل برقرار کنید.
با این حال، الشاعرانی تاکید کرد استفاده از چتباتهای هوش مصنوعی برای حمایت در حوزه سلامتروان لزوما به معنای استفاده از پلتفرمهای عمومی نیست.
او گفت: «اگر از ChatGPT یا Gemini استفاده میکنید، اینها مدلهای عمومی هوش مصنوعی هستند که برای این منظور ساخته نشدهاند. این شبیه صحبت کردن با دوستی است که کمی درباره این موضوع میداند، نه حرف زدن با یک پزشک.»
الشاعرانی تاکید کرد: «فرض کنید نوجوانی هستید که اضطراب دارید، دچار تپش قلب شدهاید یا نگران ضربان قلب خود هستید و از هوش مصنوعی میپرسید این چه میتواند باشد. پاسخ ممکن است فهرستی از ۲۰ علت احتمالی باشد که برخی از آنها بسیار جدی هستند.»
او افزود: «چنین پاسخی به اضطراب شما کمکی نمیکند، حتی اگر خود اطلاعات از نظر علمی دقیق باشد.»
به گفته الشاعرانی، پلتفرمهای هوش مصنوعی باید سازوکارهای حفاظتی لازم را داشته باشند تا بتوانند نشانههای هشداردهنده نیازمند درمان مشخص را شناسایی کنند یا سازوکاری برای ارجاع و هشدار به متخصصان پزشکی مرتبط فراهم آورند.