گونههای مار بسیار سمی مثل cottonmouth moccasin در آمریکای شمالی، krait ها در آسیا و مامبای سیاه در آفریقا ممکن است به دلیل افزایش دما و گسترش حضور انسانها به تدریج زیستگاه خود را تغییر دهند.
یک پژوهش جدید نشان میدهد که با گرمتر شدن هوا و جابهجایی مارها برای تغییر زیستگاه، خطر مارگزیدگی در سراسر جهان میتواند افزایش پیدا کند.
آگهی
آگهی
این پژوهش که با هدایت سازمان جهانی بهداشت (WHO) انجام شده، روز پنجشنبه در نشریه PLOS Neglected Tropical Diseases منتشر شد.
در این مطالعه تاکید شده که با بالا رفتن دما و گسترش دستاندازی انسان به زیستگاهها، شمار بیشتری از مارها ممکن است برای گریز از گرما به مناطق پرجمعیت و همچنین به مکانهایی نزدیک شوند که تاکنون هرگز با گونههای خزندگان سمی مواجه نبودهاند.
این جابهجایی میتواند به افزایش برخورد میان این مارها و انسانها، و در نتیجه به موارد بیشتر مارگزیدگی و همچنین مرگ بیشتر مارها منجر شود.
با آنکه آمار مربوط به مارگزیدگی اغلب مبهم و دسترسی به آن دشوار است، بیشتر موارد در مناطق استوایی، بهویژه در جنوب آسیا رخ میدهد. به گفته نویسندگان این مطالعه، هر سال حدود چهار میلیون مورد جدید ثبت میشود.
با این حال، با اینکه خطرها در سطح محلی و ملی تا حد زیادی شناخته شده بود، پیش از این تصویر روشنی از اینکه این خطرها با رشد جمعیت و روندهای اقلیمی در آینده چگونه تغییر میکند وجود نداشت.
در این پژوهش جدید از مجموعهای از پایگاههای داده خصوصی و عمومی، سوابق موزهای، مقالات علمی و پلتفرمهای علم شهروندی استفاده شده تا با جزئیات بسیار بیشتری مشخص شود خطرناکترین مارهای جهان در کجا زندگی میکنند. سپس تلاش شده پیشبینی شود که تا سالهای ۲۰۵۰ و ۲۰۹۰ گرمتر شدن هوا چگونه محدوده زیستگاه آنها را تغییر خواهد داد.
کدام گونهها ممکن است در سالهای آینده زیستگاه خود را تغییر دهند؟
چندین گونه مار ممکن است در سالهای پیش رو، هم به دلیل تغییر چشماندازها و هم به دلیل فشارهای اقلیمی، ناچار شوند زیستگاههای تازهای برای خود پیدا کنند.
از جمله این گونهها میتوان به مارهای آبی «کاتنماوث» در آمریکای شمالی، کبراهای آبدهنپاش آفریقایی و افعیها در آمریکای جنوبی و اروپا، و همچنین «کِرایت»ها در آسیا اشاره کرد. با توجه به اینکه برخی از این گونههای بسیار کشنده ممکن است محدوده خود را به مناطق بسیار پرجمعیت گسترش دهند، میلیاردها نفر بالقوه در معرض خطر بیشتر مارگزیدگی قرار میگیرند.
با این حال و همان طور که انتظار میرود، بخشی از بزرگترین پیامدهای تغییرات اقلیمی متوجه خود گونههای مار است.
این موضوع بهویژه در مورد مارهای مرجانی در آمازون، افعیهای پاف ادد در آفریقا و «کاپرهِد»ها در پاپوا گینه نو صادق است؛ گونههایی که هم با گرمای شدیدتر روبهرو میشوند و هم با روند فزاینده تبدیل تالابها، چمنزارها و جنگلها به مزارع تککشت، دامداریها و شهرها. در برخی موارد افراطی، امکان دارد بعضی گونهها تا مرز انقراض رانده شوند.
در مقابل، بسیاری گونههای دیگر مانند مامبای سیاه احتمالا از سواحل کنیا و مناطقی در اریتره، اتیوپی، جیبوتی و کنگو به بخشهایی از نیجریه، آفریقای جنوبی و سومالی کوچ میکنند.
در مناطق پرجمعیت، طی سالهای آینده برخورد با مارها میتواند در مکانهای پررفتوآمدی مانند زمینهای بازی، مسیرهای دویدن، منابع آب و مزارع به اتفاقی رایج تبدیل شود.
برای نمونه در هند، برخی از خطرناکترین مارها مانند افعیهای راسل، کبراهای معمولی و کرایتها احتمالا از جنوب به سمت شمال بسیار پرجمعیتتر کشور حرکت میکنند. به همین شکل، کرایتها در آسیا ممکن است از استان یوننان چین و جنگلهای میانمار به شهرهای شلوغتر شمالی و مرکزی مهاجرت کنند.
انتظار میرود این تغییر در مناطق روستایی و فقیر مرگبارتر باشد؛ جایی که کشاورزان اغلب بدون کفش در مزرعه کار میکنند و خدمات درمانی دور است و به سادگی در دسترس نیست.
نهادهای بهداشتی و مردم چگونه میتوانند برای این تغییر آماده شوند؟
این مطالعه در پی آن است که به نهادهای بهداشتی کمک کند بهتر تشخیص دهند منابع خود، بهویژه ذخایر سرم ضد مارگزیدگی را در کجا متمرکز کنند و همزمان دسترسی به خدمات درمانی را در جوامع دورافتاده بهبود دهند. در عین حال، حفاظت از مارها، بهخصوص گونههای آسیبپذیر، نیز از اولویتهاست.
دیوید ویلیامز، یکی از نویسندگان این مطالعه، گفت: «مردم همیشه باید نسبت به محیط اطراف خود آگاه باشند و تغییراتی را که میبینند جدی بگیرند. درباره حیواناتی مانند مارهای سمی که ممکن است برای سلامت انسان خطر ایجاد کنند، مهم است که همواره اقدامهای فعال برای پیشگیری و دوری از خطر انجام دهیم.»
او افزود: «این موارد شامل پوشیدن کفشهای بسته، توجه به جایی که دست و پای خود را میگذاریم، استفاده از منبع نور وقتی در تاریکی بیرون هستیم، دست نزدن به حیواناتی مانند مار در صورت مواجهه و در عوض دادن فرصت به آنها برای ترک محل، و همچنین دانستن اقدامهای لازم در صورت وقوع حادثه است.»