دانشمندان در مخزن طبیعی ویروس ماربورگ اوگاندا دوربین نصب کردهاند و تصاویر کمسابقهای از تعامل انسان و حیات وحش ثبت کردهاند که نگرانیها درباره خطر سرایت را افزایش میدهد.
دانشمندانی که غار پایتون در اوگاندا را پایش میکنند، با دوربین حضور حیوانات و انسانها را در غاری پر از خفاش ثبت کردهاند؛ غاری که به عنوان یکی از کانونهای شناختهشده ویروس ماربورگ مطرح است و چشماندازی کمنظیر از خطر انتقال زئونوزی فراهم میکند.
آگهی
آگهی
غار پایتون در اوگاندا به عنوان مخزن طبیعی شناختهشده ویروس ماربورگ شناخته میشود؛ ویروسی کشنده عامل تب خونریزیدهنده که از خفاشهای میوهخوار به انسان منتقل میشود.
در فاصله ۱۶ فوریه تا ۲۳ ژوئن ۲۰۲۵ بیش از ۸۸۳۲ ساعت فیلمبرداری انجام شد که نتایج آن در نشریه Current Biology (منبع به زبان انگلیسی) منتشر شده است. پژوهشگران دهها مورد ورود به غار و اطراف آن را ثبت کردند که در مجموع ۳۲۱ مشاهده از دستکم ۱۴ گونه مختلف را در بر میگرفت.
این گونهها شامل کرکسها، بابونها، میمونهای آبی، عقابها، پلنگها و انسانها بود.
سرریز ویروسهای زئونوز از حیوان به انسان پدیدهای نادر نیست اما مشاهده مستقیم این فرایندها از نزدیک کمسابقه است.
نویسندگان در گزارش خود نوشتند: «این مخزن خفاشی شناختهشده ویروس ماربورگ فرصت قابلتوجهی برای مواجهه انسان با ویروس ایجاد میکند.»
پژوهشگران تاکید کردند که این مشاهدات مدرک ویروسشناختی انتقال نیست بلکه یک «دریچه کمسابقه بومشناختی» به یک صحنه واقعی سرریز است؛ صحنهای ساختارمند، تکرارشونده و چندتغذیهای که در یک کانون شناختهشده ویروسی رخ میدهد.
آنها گفتند مدلهای سرریز نشان میدهد ویروسها از راههای مختلفی میتوانند میزبان خود را عوض کنند؛ از جمله تماس مستقیم با مخزن، تماس غیرمستقیم از طریق میزبانهای واسط و مسیرهای محیطی مانند مایعات یا سطوح آلوده.
رفتارهای بیاحتیاط انسانی
با وجود آنکه سازمان حیاتوحش اوگاندا برای جلوگیری از رخدادهای سرریز انسانی، یک سکوی مشاهده در فاصلهای امن از غار ایجاد کرده است، دوربینها حضور ۲۱۴ نفر از گروههای مدرسهای، پژوهشی و گردشگری را ثبت کردند.
تنها یکی از آنها ماسک به صورت داشت و بسیاری تا دهانه غار پیش رفتند؛ رفتاری که خلاف مقررات پارک ملی است و از بازدیدکنندگان میخواهد دستکم ۳۰ متر از غار فاصله بگیرند.
نویسندگان یادآور شدند: «این وضعیت بهویژه در دورههای زایمان گروهی خفاشها، زمانی که خطر ریزش ویروس افزایش مییابد، نگرانکننده است.»
آنها افزودند مشاهدات این گزارش تازه این فرض را به چالش میکشد که نقاط تماس سرریز پنهان، نادر یا دستنیافتنی است.
شیوعهای گذشته ماربورگ
ویروس ماربورگ نخستین بار در سال ۱۹۶۷ پس از دو شیوع همزمان در شهرهای ماربورگ و فرانکفورت آلمان و همچنین در بلگراد صربستان شناسایی شد. این شیوعها با کار آزمایشگاهی روی میمونهای سبز آفریقایی که از اوگاندا وارد شده بودند ارتباط داشت.
از آن زمان تاکنون، شیوعها و موارد پراکنده این بیماری در آنگولا، جمهوری دموکراتیک کنگو، گینه استوایی، غنا، گینه، کنیا، آفریقای جنوبی، تانزانیا و اوگاندا گزارش شده است.
غار پایتون با مرگ یک زن هلندی در سال ۲۰۰۸ نیز مرتبط دانسته شده است؛ او پس از بازدید از این غار در اوگاندا به ویروس ماربورگ آلوده شد و جان باخت.
بیماری ناشی از این ویروس اغلب با تب بالا، سردرد شدید و درد و کوفتگی عضلانی آغاز میشود. از دیگر نشانهها میتوان به اسهال، درد و گرفتگی شکم، تهوع و استفراغ اشاره کرد.
در موارد مرگبار، مرگ معمولا بین هشت تا نه روز پس از آغاز علایم رخ میدهد که معمولا با خونریزی شدید و شوک پیش از آن همراه است. در حال حاضر واکسن یا درمان تاییدشدهای برای این بیماری وجود ندارد.