بنابر قانون جدید مهاجرتی کانادا که در اواخر مارس اجرایی شده است، کسانی که پس از ۲۴ ژوئن ۲۰۲۰ وارد کانادا شدند، اگر بیش از یک سال پس از ورود، درخواست پناهندگی ثبت کرده باشند، پروندهشان به هیات مهاجرت و پناهندگی این کشور ارجاع داده نخواهد شد و درخواست آنها عملا از مسیر عادی خارج میشود.
لایحه «سی-۱۲» (C-12) موسوم به «قانون تقویت نظام مهاجرت و مرزهای کانادا» در ۱۱ دسامبر ۲۰۲۵ به تصویب مجلس عوام و در ۱۲ مارس سال جاری به تصویب مجلس سنا رسید. این لایحه در ۲۶ مارس با «توشیح ملوکانه» (Royal Assent) به قانون تبدیل و لازمالاجرا شد.
آگهی
آگهی
بنابر این قانون، کسانی که پس از ۲۴ ژوئن ۲۰۲۰ وارد کانادا شدهاند، اگر پس از گذشت یکسال از نخستین ورود به این کشور درخواست پناهندگی داده باشند، پروندهشان به «هیات مهاجرت و پناهندگی» (IRB) ارجاع داده نمیشود. همچنین پرونده کسانی که از مرز زمینی کانادا و آمریکا و از جایی غیر از گذرگاه رسمی وارد کانادا شده باشند و پس از ۱۴ روز درخواست پناهندگی نداده باشند، به هیات مهاجرت و پناهندگی ارجاع نخواهد شد.
از آنجا که این قانون شامل پروندههای ثبتشده پس از ۲۴ ژوئن ۲۰۲۰ میشود، عملا بسیاری از افرادی را دربرمیگیرد که از آن تاریخ تاکنون درخواست پناهندگی دادهاند. این موضوع میتواند به «غیرقابل پذیرش» اعلام شدن شمار زیادی از درخواستهای پناهندگی منجر شود؛ از جمله درخواست برخی ایرانیانی که پس از اعتراضات ۱۴۰۱، جنگ ۱۲ روزه، اعتراضات خونین دیماه یا جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل با ایران به کانادا آمدهاند و با تاخیر درخواست پناهندگی کردهاند.
«سیبیسی نیوز» در گزارشی با برخی از افراد که پروندهشان مشمول این قانون شده، گفتگو کرده و به بررسی وضعیت آنها پرداخته است.
در یک مورد، «سیبیسی نیوز» به سراغ زنی با نام مستعار «شیدا» رفته است. این زن حدودا ۵۰ ساله نخستین بار در سال ۲۰۲۳ برای دیدن برادرش که در تورنتو زندگی میکند، به کانادا آمد و کمی بعد به ایران بازگشت. او در اوت ۲۰۲۵ و پس از جنگ ۱۲ روزه بار دیگر به تورنتو آمد و این بار پس از چند روز درخواست پناهندگی کرد.
بنابر این گزارش، شیدا در بهار امسال نامهای دریافت کرد مبنی بر این که درخواست پناهندگی او ممکن است تحت قانون جدید «غیرقابل پذیرش» شناخته شود. دلیل این امر این است که او دو سال پس از نخستین ورود به کانادا درخواست پناهندگی کرده بود.
ارغوان گرامی، وکیل شیدا گفت: «این بهشدت ناعادلانه است، چون او در آستانه دریافت رای [هیات مهاجرت و پناهندگی] بود.»
لایحه «سی-۱۲» با هدف کاهش حدود ۳۰۰ هزار پرونده پناهندگی انباشته شده در کانادا طراحی شده بود. به گفته حامیان این قانون، این اقدام منجر به اولویت دادن به کسانی میشود که بلافاصله پس از ورود به کانادا درخواست حمایت کردهاند.
اما به گفته وکلای حوزه پناهندگی، این قانون پیامدهای ناخواستهای برای برخی از آسیبپذیرترین متقاضیان، از جمله افرادی از کشورهایی مانند ایران که کانادا به دلیل شرایط خطرناک، اخراج افراد به آنها را به حالت تعلیق درآورده، به همراه آورده است. به گفته آنها، متقاضیان برای آینده قابل پیشبینی در وضعیت بلاتکلیف رها شدهاند.
به گفته سخنگوی اداره مهاجرت، پناهندگان و شهروندی کانادا، دولت لزوم در نظر گرفتن استثناهایی را بررسی خواهد کرد.
راه روشنی به سوی اقامت دائم نیست
به گزارش سیبیسی نیوز، بیشتر افرادی که با حکم اخراج روبرو هستند، میتوانند روندی با عنوان «ارزیابی خطر پیش از اخراج» را طی کنند. این روند، آخرین فرصت برای دریافت وضعیت پناهندگی و اثبات خطر کشور مبدا است.
بنابر وبسایت اداره مهاجرت کانادا، در اکثر موارد اگر با درخواست این افراد موافقت شود، آنها به عنوان «فرد حفاظتشده» در نظر گرفته میشوند و میتوانند برای اقامت دائم کانادا درخواست دهند.
با این حال، بنابر این گزارش، شیدا و دیگر ایرانیانی که در چنین وضعیتی قرار دارند، نمیتوانند از این روند استفاده کنند، زیرا کشور مبدا آنها برای اخراج بسیار ناامن تلقی شده است. در نتیجه، اگرچه آنها از کانادا اخراج نخواهند شد، اما هیچ مسیر مشخصی برای دریافت وضعیت پناهندگی یا اقامت دائم پیش رو ندارند.
اسما فیضی، رئیس «شورای کانادایی پناهندگان» گفت: «این وضعیت بسیار سختگیرانه است، چون آنها از روند تعیین وضعیت پناهندگی بیرون گذاشته شده و با هیچچیز رها شدهاند.»
این وضعیت پیوستن همسر و فرزندان را تقریبا ناممکن و کار کردن، تحصیل یا دسترسی به خدمات درمانی را دشوار میکند.
در موردی دیگر، یک زن ۴۷ ساله ایرانی که سه سال پیش وارد کانادا شد، به این دلیل که تلاش میکرد دخترش را با روشی امن به کانادا بیاورد، درخواست پناهندگی را به تاخیر انداخت.
آنها سال گذشته در کانادا به هم پیوستند و درخواستهای خود را ثبت کردند، اما سپس پرونده مادر تحت قانون جدید به عنوان پروندهای که ممکن است «غیرقابل پذیرش» باشد در نظر گرفته شد.
او به سیبیسی نیوز گفت: «این بنبست است. نه میتوانم به کشورم بازگردم و نه میتوانم به صورت عادی در این کشور بمانم.»
بنابر این گزارش، تنها گزینه جایگزین، درخواست اقامت دائم بر پایه ملاحظات بشردوستانه است که روند درخواست آن در حال حاضر بیش از ۱۰ سال طول میکشد.
انجمن وکلای پناهندگی کانادا چالشهای فزاینده قانون اساسی علیه این قانون را سازماندهی کرده و در اواخر سال ۲۰۲۴ مجموعهای از پیشنهادها را برای کاهش انباشت پروندههای پناهندگی به دولت ارائه داد.
همچنین مدافعان حقوق پناهجویان طی شهادت در پارلمان کانادا خواستار ایجاد استثناهایی برای پروندههای مربوط به متقاضیان آسیبپذیر شدهاند.
اتاوا دو هفته پیش استثنایی را برای خردسالان بدون همراه معرفی کرد. وکلای حوزه پناهندگی این اقدام را مثبت، اما ناکافی میدانند.