تحقیقات درباره سه ختنهگر یهودی در آنتورپ مناقشه ای دیپلماتیک میان بروکسل و واشینگتن برانگیخته است. قوانین در بلژیک و فراتر از آن چیست و جامعه مذهبی چه واکنشی نشان داده است؟
پس از آنکه بیل وایت، سفیر آمریکا در بلژیک، کشور میزبان خود را به یهودیستیزی به خاطر قوانین مربوط به ختنه متهم کرد، دولت بلژیک خود را درگیر جدالی بسیار علنی دید.
آگهی
آگهی
انتقادهای وایت از پروندهای قضایی سرچشمه میگرفت که به ماه مه سال گذشته برمیگردد؛ زمانی که پلیس آنتورپ در خانه سه موهل، یعنی افرادی که ختنه را بر اساس آداب دینی یهود انجام میدهند، به ظن انجام ختنه بدون حضور یک متخصص پزشکی دارای مجوز، بازرسی انجام داد.
دیرک دِوروی، استاد پزشکی خانواده در دانشگاه ورییه بروکسل (VUB) در بروکسل، به یورونیوز گفت: «در بلژیک، قانون بهصراحت مقرر کرده که فقط پزشکان میتوانند ختنه یا هر عمل مشابه دیگری را انجام دهند.»
علاوه بر دلایل فرهنگی یا پزشکی، ختنه در یهودیت و اسلام یک عمل بنیادی دینی است. در اسلام، ختنه میتواند توسط کادر پزشکی آموزشدیده انجام شود، اما در یهودیت، ختنه که در عبری «بریت میلا» یا به اختصار «بریس» نامیده میشود، بهطور سنتی حتما باید توسط موهلی انجام شود که آموزش ویژه دیده است.
بیشتر موهلها پزشک، خاخام یا هر دو هستند، اما از آنها انتظار میرود برای یادگیری شیوه خاص ختنه مطابق با الزامات دین یهود آموزش سختگیرانهای ببینند.
بر اساس سنت یهودی، یک پسر باید در روز هشتم پس از تولد ختنه شود. در جریان مراسم بریس، موهل ابزاری را روی پوست ختنهگاه، تا حد ممکن نزدیک به حشفه، قرار میدهد و سپس پوست را با تیغ جراحی برمیدارد.
حامیان این شیوه میگویند ختنه بر اساس مناسک دینی نسبت به ختنه در محیطهای صرفا پزشکی، برای نوزاد دردناکتر و تهاجمیتر نیست و حتی کمتر هم هست، اما منتقدان تردید دارند که وقتی متخصص پزشکی دارای مجوز حضور ندارد، همه موازین پزشکی به دقت رعایت شود.
دِوروی گفت: «ختنه وقتی در شرایط غیر استریل و بدون بیحسی انجام شود خطرناک است. درد شاید بگذرد، اما احتمال عفونت وجود دارد و در برخی موارد به همین دلیل بخشی از آلت تناسلی از دست میرود.»
این که چه کسی باید ختنه را انجام دهد، در خود جامعه یهودیان بلژیک هم بحثبرانگیز شده است.
موشه فریدمن، خاخام آنتورپ که شکایتهایش به تحقیقات کنونی انجامید، به شبکه عمومی فلاماندی «ویآرتی نیوز» گفت که مواردی بوده که کودکان در نتیجه ختنه آیینی به بیماریهای جدی مبتلا شدهاند. او مدعی است در برخی موارد، کودکان جان خود را از دست دادهاند.
خاخام مناخم مارگولین، رئیس و بنیانگذار انجمن یهودیان اروپا، این نگرانیها را رد کرد و به یورونیوز گفت: «این کار را افراد آموزشدیدهای انجام میدهند که دورههای بسیار جدی را پشت سر میگذارند.»
خاخام مارگولین گفت: «بسیار مهم است که مقامات بررسی کنند همه چیز درست انجام میشود.»
او افزود: «اما وقتی درباره چیزی صحبت میکنید که بیش از چهار هزار سال است انجام میشود و میلیونها کودک آن را پشت سر گذاشتهاند ـ پدرم این کار را برای من انجام داد و من هم برای فرزندانم انجام دادم ـ عملا میگویید: ما به این که شما از فرزندانتان مراقبت میکنید اعتماد نداریم.»
یورونیوز در مورد شواهدی که ادعاهای خاخام فریدمن را پشتیبانی کند، از دفتر دادستانی عمومی درخواست توضیح کرد. این دفتر تایید کرد که او شکایتی حقوقی مطرح کرده، اما دادگاه پیشتر آن را غیرقابل پذیرش اعلام کرده است. در پاسخ آمده است: «ممکن است هنوز فرجامخواهی در جریان باشد.»
این نهاد افزود که بهطور جداگانه، تحقیق قضایی دیگری درباره «ختنههای غیرقانونی» در جریان است که بر اعمال پزشکی انجامشده توسط مردانی متمرکز است که پزشک نیستند.
یورونیوز همچنین از خدمات بهداشت عمومی بلژیک پرسید که آیا گزارشی از سوی بیمارستانها درباره عفونت در نوزادان یا مرگهای مرتبط دریافت کرده است یا نه. سخنگوی این نهاد گفت: «خدمات فدرال بهداشت عمومی هیچ آماری درباره چنین عوارضی در اختیار ندارد.»
در همین حال، برخی اعضای جامعه یهودیان بلژیک نگرانند که تحقیقات درباره موهلهای آنتورپ در عمل به ممنوعیت بریس منجر شود.
قانون چه میگوید؟
در حال حاضر، در هیچ کشور دیگری در اروپا ممنوعیت قانونی برای ختنه غیرپزشکی پسران وجود ندارد. ایسلند در سال ۲۰۱۸ خبرساز شد، چون بررسی میکرد که نخستین کشور ممنوعکننده این عمل شود، اما آن طرح هنوز به قانون تبدیل نشده است.
بسیاری از کشورها مقرراتی مشابه بلژیک دارند و میخواهند ختنه حتما توسط افراد آموزشدیده انجام شود. برخی دیگر بیحسی یا موثرترین روش ممکن برای کاهش درد را الزامی کردهاند. کشورهای اسکاندیناوی در گذشته خواستار تعیین حداقل سنی شدهاند تا رضایت خود پسران نیز جلب شود.
نبود ممنوعیت تا حدی ناشی از این نگرانی است که در صورت ممنوعیت، ختنه در محیطهای غیرپزشکی انجام شود. با این حال، نیکولا موبر، همرئیس انجمن «دروآ او کور» که در زمینه پیشگیری فعالیت میکند، معتقد است این موضوع بیشتر ناشی از فشارهای سیاسی و مذهبی است.
موبر به یورونیوز گفت: «به محض این که کشوری بخواهد ختنه را ممنوع کند، فشار مذهبی و/یا آمریکایی اعمال میشود؛ همان چیزی که اکنون در مورد سفیر بیل وایت میبینیم.»
او به آلمان اشاره کرد؛ جایی که دادگاهی در شهر کلن در سال ۲۰۱۲ حکم داد ختنه پسران خردسال به دلیل دینی مصداق صدمه بدنی است و غیرقانونی محسوب میشود؛ حکمی که خشم گروههای یهودی و مسلمان را برانگیخت.
پس از این اعتراضها، دولت و احزاب مخالف در آلمان پیشنویس قانونی را تدوین کردند که تصریح میکرد این عمل مجاز است.
در سال ۲۰۱۳، شورای اروپا با تصویب قطعنامهای غیرالزامآور جنجال آفرید؛ این قطعنامه نسبت به نقض یکپارچگی جسمی کودکان ابراز نگرانی میکرد و خواستار تنظیم مقرراتی برای تضمین انجام روشهای پزشکیِ بدون درد بود.
این قطعنامه با واکنش تند گروههای مذهبی روبهرو شد و در نهایت توضیح داده شد که ممنوعیتی الزامآور به شمار نمیآید.
نگرانیها درباره آزادی مذهب
برای جوامع دینی، صحبت از سختتر کردن قوانین یا اعمال ممنوعیت، به حقی بنیادین مربوط میشود.
خاخام مارگولین گفت: «ما درباره آزادی مذهب صحبت میکنیم؛ اصلی که تمام جهان دموکراتیک تصمیم گرفته به آن احترام بگذارد.»
او افزود: «هر تلاش برای محدود کردن این آزادی، روشنترین پیام را میفرستد مبنی بر این که میخواهند به حقوق کاملا پایهای ما آسیب بزنند. روشن است که نمیتوانیم چنین چیزی را تحمل کنیم.»
یکی از اعضای جامعه یهودیان بلژیک که نمیخواست نامش فاش شود، این رویکرد را زیر سوال برد.
او گفت: «اگر کسی بگوید کودکان باید بتوانند وقتی ۱۸ ساله میشوند خودشان تصمیم بگیرند، من همیشه از او میپرسم: یعنی میخواهید بگویید من به عنوان والد، حق ندارم هیچ تصمیمی برای فرزندم بگیرم؟»
به گفته او، این برداشت میتواند چنین باشد که «دولت بهتر از والدین میداند»؛ و این به باور او «سابقهای بسیار بسیار خطرناک» است.
او همچنین پرسید چرا این بحث تا این حد توجه جلب کرده، در حالی که موضوع تنها مربوط به «حدود ۵۰۰ تا ۷۰۰ پسر» در سال است که ختنه میشوند.
اما از نظر دِوروی، بحث در بلژیک ـ که آن را «یکی از قهرمانان جهان در ختنه» نامید ـ فراتر از دین است و در نهایت به خود عمل ختنه، فارغ از اعتقادات مذهبی افراد، برمیگردد.
او توضیح داد: «تقریبا در هیچ جای دیگر جهان به اندازه بلژیک ختنه انجام نمیشود و آن هم در بسیاری موارد بدون ضرورت. سالانه حدود ۲۶ هزار ختنه انجام میشود و شاید تنها یک درصد آنها واقعا لازم باشد.»
دِوروی درباره والدینی که به دلایل دینی برای فرزندانشان ختنه را انتخاب میکنند گفت آنها «آزادند دین خود را داشته باشند»، اما نگرانی او به مساله رضایت برمیگردد.
او گفت: «برای انجام ختنه صبر کنید تا فرد بزرگسال شود، یا دستکم آنقدر بزرگ باشد که بتواند خودش قضاوت کند. آن وقت است که میتواند آن دین را انتخاب کند.»
در همین حال، به گفته خاخام مارگولین، اگر دولت بلژیک نگران سلامت کودکان یهودی و نگرانیهای جامعه یهودی در معنای گستردهتر است، باید به سراغ این جامعه بیاید و مستقیم با آن گفتوگو کند.
خاخام مارگولین گفت: «ما با مشکلات واقعا جدی روبهرو هستیم؛ مشکلاتی واقعی. و ختنه و سطح بهداشت موهلها اصلا جزو این مشکلات نیست.»