کارشناسان هشدار میدهند «پادشاهیهای آبشور» خاورمیانه در معرض خطرند چون تاسیسات آسیبپذیر نمکزدایی و نفت به اهداف حمله تبدیل شدهاند.
پس از حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به مخازن نفت، در آخر هفته «باران سیاه» بر ایران بارید.
آگهی
آگهی
به گفته گابریل دا سیلوا، دانشیار مهندسی شیمی در دانشگاه ملبورن، علاوه بر پیشسازهای باران اسیدی مانند دیاکسید گوگرد و دیاکسید نیتروژن، ستونهای دود آلودگی احتمالا ترکیبی از هیدروکربنها، ذرات معلق ریز پیام۲.۵ و ترکیبهای سرطانزا را در خود دارند. فلزات سنگین و ترکیبهای غیرآلی ناشی از زیرساختهایی که در انفجارها آسیب دیدهاند نیز میتوانند به این مخلوط اضافه شوند.
در محل، مردم از تنگی نفس و سوزش چشم و گلو خبر میدهند. اما در بلندمدت، خطرهای سلامت از سرطان و عوارض بارداری تا اختلالهای عصبی و قلبی را در بر میگیرد.
تدروس آدانوم گبریسوس، رئیس سازمان جهانی بهداشت، هشدار داد که «آسیب به تاسیسات نفتی در ایران خطر آلوده شدن غذا، آب و هوا را به همراه دارد؛ خطری که میتواند به ویژه برای کودکان، سالمندان و افراد دارای بیماریهای زمینهای پیامدهای شدید سلامت داشته باشد».
با نشستن آلایندهها بر سطح ساختمانها و نفوذشان به مسیرهای آبی، این ترکیبها میتوانند مدتهای طولانی پس از خاموش شدن آتشها در محیط باقی بمانند و حیات دریایی را در اکوسیستمی که همین حالا هم تحت فشار است تهدید کنند.
نهاد مستقر در بریتانیا رصدخانه مناقشه و محیط زیست (منبع به زبان انگلیسی) اعلام کرده است که از زمان تشدید درگیری تاکنون بیش از ۳۰۰ رویداد با پیامدهای بالقوه زیستمحیطی را در سراسر منطقه شناسایی کرده است.
این نهاد هشدار میدهد که رخدادهای آلودگی ناشی از حمله به تاسیسات صنعتی و نظامی همین حالا نیز مردم و اکوسیستمها را در معرض آسیبهای فوری و بلندمدت قرار داده است.
تاسیسات آبشیرینکن، کشورهای خاورمیانه را آسیبپذیر میکند
آلودگی تنها یکی از تهدیدهای متعدد متوجه منابع آب ایران و کشورهای همسایه است. حملات، تاسیسات آبشیرینکن در خاورمیانه را هدف قرار داده است؛ تاسیساتی که با تبدیل آب شور دریا به آب شیرین، آب شهرهای بزرگ منطقه را تامین میکنند و همین آنها را در زمان جنگ به نقطه ضعف مهمی تبدیل میکند.
مایکل کریستوفر لو، مدیر مرکز خاورمیانه در دانشگاه یوتا، میگوید: «همه عربستان سعودی و همسایههایش را دولتهای نفتی میدانند، اما من آنها را پادشاهیهای آب شور مینامم. آنها ابرقدرتهای آبی ساخته دست بشر هستند که بر پایه سوختهای فسیلی کار میکنند؛ این هم یک دستاورد عظیم قرن بیستم است و هم نوعی آسیبپذیری.»
ایران میگوید آمریکا پس از آن که در یک حمله هوایی به تاسیسات آبشیرینکن ایرانی آسیب زد و آبرسانی به ۳۰ روستا را قطع کرد، یک «سابقه» خطرناک ایجاد کرده است.
روز یکشنبه، ایران متهم شد که به یک تاسیسات آبشیرینکن در بحرین آسیب رسانده است. از آنجا که بسیاری از آبشیرینکنهای خلیج فارس از نظر فیزیکی با نیروگاهها یکپارچه و به صورت واحدهای همتولید ساخته شدهاند، حمله به زیرساختهای برق میتواند تولید آب را نیز مختل کند.
«بحران جدی آب» ممکن است در راه باشد
هرچند ایران بر خلاف کشورهای همسایه کمتر به آبشیرینکنها متکی است و بخش عمده آب خود را از رودخانهها، سدها و سفرههای زیرزمینی تامین میکند، اما این منابع پس از پنج سال خشکسالی به شدت تحلیل رفتهاند.
این کشور با شتاب در حال گسترش تاسیسات آبشیرینکن در سواحل جنوبی و انتقال بخشی از آب به داخل سرزمین است، اما محدودیتهای زیرساختی، هزینه بالای انرژی و تحریمهای بینالمللی امکان توسعه گسترده را به شدت محدود کرده است.
اد کولینین، دبیر بخش خاورمیانه در نشریه «گلوبال واتر اینتلیجنس»، میگوید: «تابستان گذشته حتی به تخلیه پایتخت فکر میکردند. جرات نمیکنم تصور کنم امسال تابستان زیر آتش مداوم، با فاجعه اقتصادی ادامهدار و یک بحران جدی آب چه وضعی خواهد بود.»
اختلال در عرضه نفت و انرژیهای تجدیدپذیر
در حالی که پالایشگاههای بمبارانشده و اختلال در مسیرهای کشتیرانی اقتصادهای وابسته به نفت را فلج کرده است، تجربه تاریخی نشان میدهد واکنش فوری بسیاری از کشورها روی آوردن به سوختهای آلودهتر خواهد بود.
پس از تهاجم روسیه به اوکراین، برخی کشورهای اروپایی دوباره به سمت زغالسنگ رفتند و برخی دیگر برای گاز طبیعی مایع آمریکا که از آن سوی اقیانوس اطلس حمل میشد بهای بیشتری پرداختند.
با بسته شدن تنگه هرمز از سوی ایران، مسیری که ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکند، نفتکشها ناچار شدهاند از اطراف آفریقا عبور کنند؛ تصمیمی که هم انتشار گازهای ناشی از کشتیرانی و هم خطر نشت نفت در مسیرهای جایگزین شلوغ را افزایش داده است.
این بسته شدن همچنین عرضه مواد غذایی را تهدید میکند. حدود یکسوم تجارت جهانی کود از این تنگه میگذرد و با جهش قیمت نفت، هزینه تولید محصولات کشاورزی و حملونقل غذا نیز رو به افزایش است.
با این حال، این بحران در عین حال ضرورت خودکفایی بیشتر در حوزه غذا و انرژی را در داخل کشورها پررنگتر کرده است.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، میگوید: «انرژی تجدیدپذیر بومی هرگز تا کنون تا این اندازه ارزان، در دسترس و قابل گسترش نبوده است. منابع عصر انرژی پاک را نمیتوان محاصره کرد یا به سلاح تبدیل کرد.»
پیامدهای اقلیمی جنگ
صرفنظر از این که کشورها چه انتخابی در حوزه انرژی داشته باشند، خود جنگ باعث جهش در میزان انتشار گازهای گلخانهای خواهد شد.
جنگ روسیه علیه اوکراین که اکنون وارد سال چهارم خود شده است تاکنون به طرز حیرتآوری معادل ۳۱۱ میلیون تن دیاکسیدکربن به جو فرستاده است.
گزارشها نشان میدهد حتی پیش از تهاجم به ایران نیز ارتشهای جهان سالانه مسئول ۵.۵ درصد (منبع به زبان انگلیسی) از انتشار گازهای گرماگیر زمین بودهاند؛ سهمی بیش از هر کشور دیگری به جز چین، ایالات متحده و هند.
نتا کرافورد، همبنیانگذار پروژه هزینههای جنگ (منبع به زبان انگلیسی) در موسسه واتسون دانشگاه براون، میگوید مصرف مقادیر عظیم سوخت توسط جنگندهها و رها شدن دیاکسیدکربن و سایر آلایندهها در هوا تنها یکی از این نمونهها است.
او میگوید: «پیامدهای جنگ بر میزان انتشارها بسیار فراتر از هر کاهش تدریجی انتشاری خواهد بود که شاید در نتیجه افزایش اشتیاق به گذار سبز به دست آید.»