گذار سریع از سوختهای فسیلی میتواند به کاهش سرعت نزدیک شدن ساعت قیامت به نیمهشب کمک کند، در حالیکه این ساعت هرچه بیشتر به نیمهشب نزدیک میشود.
ساعت آخرالزمان بار دیگر جلو کشیده است و جهان هر روز به فاجعهای جهانی نزدیکتر میشود؛ فاجعهای که با سلاحهای هستهای، اطلاعات نادرست و تغییرات اقلیمی تغذیه میشود.
این ساعت که توسط سازمان غیرانتفاعی بولتن دانشمندان هستهای برقرار شده، نخستینبار در سال ۱۹۴۵ و پس از ساخت بمب اتمی به ابتکار آلبرت اینشتین و جی. رابرت اوپنهایمر طراحی شد.
این ساعت استعارهای هشداردهنده از تهدید فناوریهای ساخت بشر است؛ هرچه عقربهها به نیمهشب نزدیکتر شوند، نشانه نزدیکی به آخرالزمان است.
بولتن پارسال هشدار داد که سیاره «بهطرز خطرناکی» به یک فاجعه گسترده نزدیک شده است. اما بهجای توجه به این هشدار، کشورهایی قدرتمند چون روسیه، چین و ایالات متحده روزبهروز تهاجمیتر و ملیگراتر شدهاند.
این ساعت هر سال بازنگری میشود. در آغاز روی هفت دقیقه مانده به نیمهشب تنظیم شده بود و تاکنون هشت بار به عقب کشیده شده است. اکنون فقط ۸۵ ثانیه تا نیمهشب فاصله دارد.
چگونه تغییرات اقلیمی ما را به «آخرالزمان» نزدیکتر میکند
سال گذشته غلظت دیاکسیدکربن در جو به بالاترین حد تاریخی رسید و به ۱۵۰ درصد بالاتر از سطح پیشاصنعتی افزایش یافت. این گازهای گلخانهای باعث اوجگیری دماهای جهانی شده و نقاط آستانه بحرانی سیاره را به آزمایش گذاشتهاند.
سال ۲۰۲۵ سومین گرمترین سال جهان بود و نخستین دوره سهسالهای را رقم زد که در آن دماها از آستانه ۱.۵ درجه سانتیگراد مندرج در توافق پاریس فراتر رفتند. در اروپا، موجهای گرما قاره را سوزاندند، آتشسوزیهای مرگبار را شعلهور کردند و شهروندان را در معرض موجهای گرمای پیدرپی قرار دادند.
تحلیل امپریال کالج لندن و دانشکده بهداشت و طب گرمسیری لندن نشان داد از میان ۲۴ هزار و ۴۰۰ مرگهای ناشی از گرما برآوردشده در تابستان گذشته، ۶۸ درصد به دلیل افزایش دما تا ۳.۶ درجه بر اثر تغییرات اقلیمی رخ داده است.
با هر یک درجه افزایش دمای هوا، جو حدود هفت درصد رطوبت بیشتری در خود نگه میدارد و همین میتواند بارشها را شدیدتر و سنگینتر کند. بههمین دلیل بود که پاییز گذشته همزمانی مانسونها در آسیا به مرگ هزاران نفر انجامید.
سیلابهای ناگهانی که صدها خانه را ویران کرد و جادهها را به رودهای گل تبدیل کرد، همچنین پیامدهای بلندمدت جنگلزدایی را برجسته کرد.
در اندونزی، از ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۵ رقم خیرهکننده ۱.۴ میلیون هکتار در استانهای آچه، سوماترای شمالی و سوماترای غربی جنگلزدایی شده است. این جنگلها پیشتر نقش یک سپر طبیعی در برابر سیلاب را داشتند، آب اضافی را جذب میکردند و حجم رواناب را کاهش میدادند. بدون آنها، کشور تاب بارشهای بسیار شدید را ندارد.
با وجود آنکه ۲۰۲۵ سرشار از رخدادهای آبوهوایی افراطی بود، پیشرفت در فاصلهگرفتن از سوختهای فسیلی در اجلاس کوپ۳۰ در بلن عقیم ماند. هرچند این موضوع در دستور کار رسمی نبود، حمایت از نقشهراه گذار به انرژی پاک بهسرعت در جریان مذاکرات اوج گرفت.
بیش از ۹۰ کشور از جمله بریتانیا، آلمان و هلند از طرح نقشهراهی حمایت کردند که به هر کشور اجازه میدهد اهداف خود برای کنارگذاشتن سوختهای فسیلی را تعیین کند. لولا دا سیلوا، رئیسجمهور برزیل، نیز در این باره صریح بود و از جهان خواست: «شروع کنیم به فکر کردن درباره اینکه چگونه بدون سوختهای فسیلی زندگی کنیم».
با این حال، تمام اشارهها به سوختهای فسیلی در ساعات پایانی اجلاس از متن توافق نهایی حذف شد. کربن میجرز گزارش داد ۱۷ شرکت از ۲۰ آلاینده برتر در سال ۲۰۲۴ تحت کنترل کشورهایی بودند که در ادامه این نقشهراه را مسدود کردند؛ از جمله عربستان سعودی، روسیه، چین، هند، عراق، ایران و قطر.
بولتن گفت: «واکنشهای ملی و بینالمللی به وضعیت اضطراری اقلیم از کاملاً ناکافی به عمیقاً مخرب تبدیل شد.»
بولتن افزود: «هیچیک از سه اجلاس اخیر اقلیمی سازمان ملل بر کنارگذاشتن سوختهای فسیلی یا پایش انتشار دیاکسیدکربن تاکید نکرد. در ایالات متحده، دولت ترامپ عملاً علیه انرژیهای تجدیدپذیر و سیاستهای معقول اقلیمی اعلان جنگ کرده و بیامان تلاشهای ملی برای مقابله با تغییرات اقلیمی را برچیده است.»
آیا انرژیهای تجدیدپذیر میتوانند ساعت آخرالزمان را متوقف کنند؟
حتی وقتی عقربههای ساعت آخرالزمان به نیمهشب نزدیکتر میشوند، هنوز روزنهای از امید وجود دارد. بولتن میگوید: «اگر کنگره آمریکا جنگ ترامپ علیه انرژیهای تجدیدپذیر را رد کند، میتوان بشریت را از لبه پرتگاه عقب کشید.»
بولتن استدلال میکند: «با فراهمکردن «مشوقها و سرمایهگذاریها» میتوان مصرف سوختهای فسیلی را بهسرعت کاهش داد.»
حرکت به سمت انرژی پاک و کاهش اتکا به سوختهای فسیلی تنها راه تحقق اهداف اقلیمی است. بهگفته سازمان ملل، سوختهای فسیلی با فاصله زیاد بزرگترین عامل تغییرات اقلیمی جهانیاند.
این سوختها حدود ۶۸ درصد از انتشار جهانی گازهای گلخانهای و نزدیک به ۹۰ درصد از کل انتشار دیاکسیدکربن را به خود اختصاص میدهند.
در خبر خوشایندتری، ۲۰۲۵ برای انرژیهای تجدیدپذیر در اروپا نقطه عطف مهمی بود. سال گذشته، باد و خورشید برای نخستینبار بیش از سوختهای فسیلی برق اتحادیه اروپا را تامین کردند.
گزارش اتاق فکر انرژی امبر نشان میدهد طی پنج سال گذشته سهم برق فسیلی از ۳۶.۷ درصد برق اتحادیه اروپا به ۲۹ درصد کاهش یافته و در همین مدت مجموع باد و خورشید به ۳۰ درصد رسیده است؛ با وجود آنکه تولید برق بادی در سال گذشته نسبت به ۲۰۲۴ کاهش داشت.
۱۰ کشور اروپایی از جمله بلژیک، نروژ و بریتانیا همچنین ۹.۵ میلیارد یورو تعهد کردند تا دریای شمال را به «بزرگترین مخزن انرژی پاک» جهان تبدیل کنند. این اقدام با هدف تامین برق حدود ۱۴۳ میلیون خانه تا سال ۲۰۵۰ انجام میشود و بر مزارع بادی دریایی تکیه دارد که از طریق اتصالدهندههای چندمنظوره (MPI) بهطور مستقیم به بیش از یک کشور وصل میشوند.
با این حال، ترامپ مصمم است سوختهای فسیلی را تقویت کند و حملات تند خود به انرژیهای تجدیدپذیر را ادامه دهد. او پس از وعده انتقال شعار «حفاری، فقط حفاری» به ذخایر عظیم نفت ونزوئلا، بهعنوان رئیسجمهور آمریکا اجارههای همه پروژههای بادی فراساحلی در آمریکا را تعلیق کرده است. این تصمیم اما از همین حالا در حال عقبنشینی است؛ یک قاضی فدرال سهشنبه اعلام کرد پروژه تقریباً تکمیلشده بادی فراساحلی ماساچوست میتواند ادامه یابد.
ترامپ هفته گذشته در داووس کشورهای استفادهکننده از توربینهای بادی را «بازنده» توصیف کرد و بهطور مضحکی مدعی شد چین در حوزه تجدیدپذیر سرمایهگذاری نمیکند، در حالی که این کشور بزرگترین مزرعه بادی جهان را ساخته است.