از کشاورزانی که مقابل پارلمان اروپا لاستیک آتش میزنند تا محاصره بزرگراهها در سراسر قاره، به نظر نمیرسد تنشها پیرامون توافقنامه تجاری اتحادیه اروپا و مرکوسور به این زودیها فروکش کند. منتقدان میگویند این توافق منجر به سرازیر شدن سیل محصولات «سمی» به اروپا خواهد شد؛ آیا این موضوع صحت دارد؟
در تاریخ ۲۱ ژانویه، پس از ۲۵ سال مذاکرات پرتنش، پارلمان اروپا رای داد تا توافق مرکوسور را به دیوان عدالت اروپا ارجاع دهد تا مشخص شود آیا این معامله با قوانین این اتحادیه همخوانی دارد یا خیر. این اقدام میتواند تصویب نهایی توافقنامه مرکوسور را دو سال دیگر به تاخیر بیندازد و ضربهای به حامیان این معامله تجاری محسوب میشود؛ توافقی که هدف آن ایجاد یک منطقه آزاد تجاری میان اتحادیه اروپا و بلوک مرکوسور (شامل آرژانتین، برزیل، پاراگوئه و اروگوئه) است.
در سمت اروپایی ماجرا، کشورهایی چون فرانسه، لهستان، اتریش، ایرلند و مجارستان از سرسختترین منتقدان مرکوسور هستند. آنها ادعاهای درباره پیامدهای عملی این توافق برای اتحادیه اروپا مطرح کردهاند.
ادعای نمایندگان پارلمان اروپا درباره واردات محصولات «سمی»
نگرانیها در مورد تاثیرات زیستمحیطی، رقابت عادلانه و تردید درباره کیفیت کالاهایی که وارد بازار اروپا خواهند شد، از جمله مسائل کلیدی هستند که مخالفتها را برانگیختهاند. به گفته مانون اوبری، نماینده فرانسوی و از رهبران جناح چپ در پارلمان اروپا، این توافق خطر واردات انبوه محصولاتی را دارد که با آفتکشهای خطرناک فرآوری شدهاند؛ او این معامله را «بدترین توافق تجارت آزاد تاریخ اتحادیه اروپا» خوانده است.
وی معتقد است اروپا آفتکشهایی را که مصرفشان در داخل اتحادیه ممنوع است صادر میکند، اما همین مواد از طریق مواد غذایی وارداتی دوباره به سفره اروپاییها بازمیگردد. اتحادیه اروپا سختگیرانهترین قوانین جهان را در زمینه آفتکشها و ایمنی مواد غذایی دارد، به این معنا که بسیاری از مواد شیمیایی مضر که استفاده از آنها در اروپا ممنوع است، به خارج از این قاره از جمله آمریکای جنوبی ارسال میشوند. منتقدان میگویند توافق مرکوسور یعنی اروپا مواد غذاییای را وارد میکند که با همان آفتکشهای ممنوعه در اتحادیه اروپا، اما مجاز در آمریکای جنوبی، کشت شدهاند.
در همین حال، «اوا زایاچکوفسکا-هرنیک»، نماینده لهستانی از جناح راست افراطی، معتقد است این توافق هیچ ساز و کار حفاظتی واقعی برای کشاورزان و مصرفکنندگان ندارد و به واردات مواد غذایی حاوی مواد سمی منجر خواهد شد.
پاسخ اتحادیه اروپا به نگرانیها
با وجود جنجالهای پیرامون مرکوسور، اتحادیه اروپا هماکنون نیز قراردادهای تجاری با کشورهای آمریکای جنوبی دارد و نظارتهایی برای اطمینان از مطابقت محصولات وارداتی با استانداردهای اروپایی در حال اجراست. برای نمونه، در سال ۲۰۲۴، کمیسیون اروپا بازرسیهایی را در برزیل به دلیل نبود قابلیت ردیابی در گوشت گاو صادراتی انجام داد که منجر به تعلیق صادرات گوشت گاو ماده از سوی برزیل شد. هدف توافقنامه فعلی، رونق تجارت کالا و خدمات از طریق کاهش چشمگیر تعرفههاست. کمیسیون اروپا در پاسخ به ادعای ورود محصولات بیکیفیت، تاکید کرده است که مقررات ایمنی مواد غذایی فعلی پابرجا خواهد ماند.
در بیانیهای که در ژانویه ۲۰۲۶ منتشر شد، کمیسیون دوباره تاکید شده که محصولات تراریخته ممنوع در اروپا اجازه ورود ندارند، مواد غذایی باید مطابق با حداکثر سطح باقیمانده آفتکشها در اتحادیه اروپا باشند و بر اساس دستورالعمل سال ۱۹۸۱، واردات گوشت حیواناتی که هورمون رشد دریافت کردهاند، ممنوع است.
آیا این توافق از مصرفکنندگان محافظت میکند؟
کمیسیون اروپا اعلام کرده است که طبق مفاد این قرارداد، بازرسیهای ایمنی مواد غذایی در دو سطح انجام میشود؛ کشورهای عضو هنگام رسیدن کالا به مرزها بازرسی میکنند و کمیسیون اروپا نیز بر سیستمهای تولید در کشورهای صادرکننده نظارت دارد تا از انطباق با استانداردها پیش از خروج کالا از مبدا اطمینان حاصل کند. مقامهای اجرایی مانند سخنگوی آژانس امنیت غذایی بلژیک (AFSCA) اطمینان میدهند که کنترلهای بهداشتی در پستهای مرزی به درستی اجرا میشوند و سیستم به گونهای طراحی شده که تضمین کند واردات از کشورهای غیراروپایی با مقررات بهداشتی قاره کاملا سازگار است.
تضمینهای برزیل و دیدگاه سازمانهای مصرفکننده
بسیاری از نگرانیهای بهداشتی ریشه در استفاده کشورهای مرکوسور از مواد شیمیایی ممنوعه در اروپا دارد. اما «پدرو میگل دا کاستا سیلوا»، سفیر برزیل در اتحادیه اروپا، بر این باور است که تمام گوشتهای صادراتی فعلی به اروپا از مراکز مورد تایید مقامهای اروپایی و برزیلی تامین میشود. او همچنین تاکید کرد که تجارت هماکنون و فارغ از این توافق در حال انجام است و این قرارداد تغییری در استانداردهای بهداشتی موجود ایجاد نخواهد کرد.
از سوی دیگر، گروههای مصرفکننده بر اهمیت حفظ قوانین رفاه حیوانات و ایمنی غذا پافشاری میکنند. سازمان مصرفکنندگان اروپا در پاسخ به سوالات درباره احتمال سرازیر شدن محصولات سمی، ضمن درک نیاز اتحادیه اروپا به ایجاد مشارکتهای بلندمدت با سایر مناطق، تاکید کرد که باید اطمینان حاصل شود غذای روی سفره مصرفکنندگان با قوانین ایمنی و تلاشهای پایداری محیط زیست همخوانی کامل دارد.
نظارت دو مرحلهای بر ایمنی مواد غذایی
کمیسیون اروپا به صراحت اعلام کرده است که تحت شرایط این توافق، بررسی ایمنی مواد غذایی در دو سطح مجزا عملیاتی میشود.
در سطح اول، کشورهای عضو موظف هستند به محض رسیدن محصولات به مرزهای اتحادیه اروپا، بازرسیهای دقیق انجام دهند. در سطح دوم، کمیسیون اروپا بر سیستمهای تولید در کشورهای صادرکننده نظارت میکند تا اطمینان حاصل شود که کالاها پیش از خروج از بندر مبدا با استانداردهای اتحادیه اروپا مطابقت دارند. در حال حاضر نیز اتحادیه اروپا محصولاتی مانند گوشت گاو را از کشورهای مرکوسور وارد میکند و کنترلهای مرزی برقرار است، اما چالش اصلی برای «کارین ژاکمارت»، مدیر کل سازمان «فودواچ»، این است که این بررسیها در شرایط فعلی به درستی اجرا نمیشوند.