دانشمندان «نخستین گام» برای مقابله با انتشارهای مرتبط با تولید گوشت را پیشنهاد کردهاند؛ گامی که به جهش قیمت مواد غذایی در بازار منجر نمیشود.
درخواستها برای وضع مالیات بر گوشت همچنان شدت میگیرد، همزمان که شواهد بیشتری درباره اینکه رژیمهای غذاییِ کربنبر ما چگونه سیاره را داغ میکند جمع میشود.
غذا و کشاورزی حدود یکسوم انتشار جهانی گازهای گلخانهای را رقم میزنند و پس از سوزاندن سوختهای فسیلی در جایگاه دوم قرار دارند. مطالعهای در سال ۲۰۲۳ که در نشریه Nature منتشر شد نشان داد انتشار گازهای گلخانهای ناشی از شیوه تولید و مصرف غذا توسط انسانها میتواند تا سال ۲۱۰۰ نزدیک به ۱ درجه سانتیگراد به گرمایش جو زمین بیفزاید.
گوشت، بهویژه گوشت گاو و گوسفند، اغلب از سوی دانشمندان بهعنوان یکی از بزرگترین عاملان آسیبهای زیستمحیطی شناخته میشود. بهگفته CO2 Everything، یک وعده ۱۰۰ گرمی گوشت گاو معادل ۷۸.۷ کیلومتر رانندگی است و ۱۵.۵ کیلوگرم دیاکسیدکربنِ معادل آزاد میکند.
با این حال، اتحادیه اروپا هنوز هیچ برنامه مشخصی برای وضع مالیات بر گوشت یا ترغیب کشورهای عضو به گذار به رژیمی عمدتاً گیاهپایه نشان نداده است؛ اقدامی که میتواند انتشارهای بخش کشاورزی را ۱۵ درصد کاهش دهد.
مالیات بر گوشت چه شکلی خواهد داشت؟
یک مطالعه جدید از سوی موسسه پژوهشهای اقلیمی پوتسدام (PIK) ردپای زیستمحیطیِ رژیمهای غذایی را همراه با گزینههای سیاستیِ مقابله با آنها تحلیل میکند.
شارلوت پلینکه پژوهشگر PIK و نویسنده این مطالعه میگوید: «از منظر اقتصادی باید هزینههای زیستمحیطیِ مرتبط با تولید که در جریان تولید ایجاد میشود به قیمت اضافه شود.»
او اضافه میکند: «این یعنی هرچه CO2 بیشتری منتشر شود، قیمت بالاتر میرود.»
با این حال، پلینکه میگوید اجرای چنین سیستمی برای «تنوع عظیم» مواد غذاییِ مصرفیِ اروپاییها «بسیار پیچیده» و در کوتاهمدت غیرعملی است.
در نتیجه، پژوهشگران معتقدند سادهترین گزینه هدفگرفتن مالیات بر ارزش افزوده (VAT)ِ محصولات گوشتی است. مواد غذاییِ خریداریشده از سوپرمارکتها معمولاً در مقایسه با غذاهای فروختهشده در رستورانها و کافهها مشمول نرخهای کاهشیافته میشوند (هرچند برخی استثناها وجود دارد).
برای نمونه در آلمان، مواد غذاییِ خریداریشده از فروشگاهها مشمول ۷ درصد مالیات بر ارزش افزوده هستند نه ۱۹ درصد، که به پایین نگهداشتن قیمتها کمک میکند. در سال ۲۰۲۳، ۲۲ کشور از ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا نیز نرخ مالیاتی کاهشیافته را برای خرید گوشت اعمال کردند.
پژوهشگران دریافتند که اعمال نرخ استاندارد VAT بر گوشت میتواند بسته به دستهبندیِ آسیب، بین ۳.۴۸ تا ۵.۷ درصد از خسارتهای زیستمحیطیِ ناشی از مصرف غذا بکاهد.
این احتمالاً ناشی از کاهش فروش است که میتواند مصرفکنندگان را به خرید میوه و سبزیجات بیشتر سوق دهد. مطالعهای در سال ۲۰۲۵ از دانشگاه کالج لندن نشان داد که اعمال نرخ کامل VAT بر محصولات گوشتی و لبنی، مصرف هر دو گروه را در کشورهای اتحادیه اروپا بهطور متوسط هر هفته یک وعده کاهش میدهد. در بریتانیا این کاهش دو برابر است و به دو وعده از هر گروه غذایی در هفته میرسد.
هزینه مالیات بر گوشت چقدر خواهد بود؟
حذف نرخ کاهشیافته VAT برای گوشت، میانگین هزینه سالانه خوراک در خانوارهای اتحادیه اروپا را حدود ۱۰۹ یورو افزایش میدهد. با این حال، پژوهشگران میگویند این افزایش با درآمدهای مالیاتیِ اضافیِ معادل ۸۳ یورو به ازای هر خانوار جبران میشود که در تئوری میتواند برای تامین مالیِ جبران اجتماعی از طریق پرداخت سرانه بهکار رود.
به این معنا که چنین سیاستی هزینه خالص سالانه هر خانوار را فقط به ۲۶ یورو میرساند.
پژوهشگران سپس سناریویی را محاسبه کردند که در آن دولت بر اساس میزان انتشار گازهای گلخانهایِ مرتبط با هر محصول، یک تفاوت قیمتیِ ثابت تعیین میکند. آنان پیشبینی کردند که افزایش عمومیِ قیمتِ حدود ۵۲ یورو بهازای هر تن دیاکسیدکربنِ معادل میتواند به اندازه حذف کاهش نرخ VAT برای گوشت، از همان میزان انتشار گازهای گلخانهایِ مرتبط با غذا جلوگیری کند.
مایکل شورِت نویسنده این مطالعه میگوید: «چنین سیگنال قیمتِ فراگیری اثرات زیستمحیطیِ دیگر، فراتر از گازهای گلخانهای را حتی اندکی بیش از سیگنال قیمتیِ انتخابیِ VAT برای گوشت کاهش میدهد.»
در گذر زمان میتوان این تفاوت قیمتی را برای پوشش دادن سایر پیامدهای اقلیمی و تنوع زیستیِ محصولات گوشتی افزایش داد و در نهایت سرمایه لازم برای رسیدگی به این مسائل را فراهم کرد.
شورِت اضافه میکند که جبران اجتماعیِ قوی میتواند هزینه خالص را کاهش دهد، بهگونهای که میانگین خانوار اتحادیه اروپا تنها ۱۲ یورو در سال متضرر شود.