بوسه برای بسیاری از ما تداعیکننده اوج صمیمیت، احساسات پاک و خاطرات رمانتیک است. اما آیا تا به حال از خود پرسیدهاید که چرا انسانها یکدیگر را میبوسند؟ این رفتار عجیب که در زبان علمی و عاری از احساس، «تماس لببرلب همراه با مکش و فشار» نامیده میشود، چه رازی را در پیشینه تکاملی ما پنهان کرده است؟
اگر فکر میکنید بوسیدن یک رفتار جهانی و غریزی برای تمام بشریت است، یافتههای علمی شما را شگفتزده خواهد کرد. واقعیت این است که این معمای بیولوژیک، در میان بخش بزرگی از ساکنان زمین اصلا معنای رمانتیک ندارد.
آگهی
آگهی
بر اساس پژوهشی که در نشریه علمی «انسانشناسی» در آمریکا منتشر شده است، دانشمندان با مطالعه ۱۶۸ فرهنگ مختلف در سراسر جهان به یک نتیجه باورنکردنی رسیدهاند: تنها ۴۶ درصد از فرهنگهای جهان از بوسه لببرلب به عنوان یک ژست رمانتیک استفاده میکنند. این یعنی در ۵۴ درصد فرهنگها، این رفتار جایی در ابراز عشق ندارد.
اما اگر آنها نمیبوسند، چطور صمیمیت خود را نشان میدهند؟ پاسخ به این سوال، سفر ما را به اعماق رفتارهای عجیب بشری آغاز میکند.
به عنوان مثال، در جزایر تروبریاند در نزدیکی پاپوآ گینهنو، زوجها به جای بوسیدن، مژههای یکدیگر را به آرامی میجوند.
حتی چارلز داروین، دانشمند بزرگ تکامل، در طول سفرهای خود «بوسه مالایی» را توصیف کرده است؛ رفتاری که در آن افراد در کنار یکدیگر چمباتمه میزنند و عمیقا بوی یکدیگر را استشمام میکنند.
این شواهد نشان میدهد که شاید در بستر تاریخ، «حس بویایی» نقشی به مراتب کلیدیتر از تماس لبها در ایجاد صمیمیت ایفا میکرده است.
از بینالنهرین تا رم؛ لایههای پنهان یک سنت باستانی
بوسه همواره یک رفتار چندلایه بوده است. قدیمیترین سند مکتوب از بوسه انسان به متون باستانی بینالنهرین در حدود ۲۵۰۰ سال پیش از میلاد بازمیگردد.
بعدها، رومیان باستان این رفتار را به ساختاری منظم تبدیل کردند و سه نوع بوسه متمایز داشتند: اسکولوم (گونهای روی گونه)، بازیوم (بوسهای بر لبها بدون قصد جنسی) و ساویوم (برای بوسیدن عاشقانه) از انواع بوسهها به شمار میرفتند.
بوسیدن انگشتر، دست یا پا برای نشان دادن احترام، همراه با بوسیدن در تشریفاتی و مذهبی همگی سابقهای طولانی دارند. بوسههای سنتی مانند بوسه عروسی، بوسه تولد و بوسه به مناسبت سال نو نیز از جمله آداب و رسوم قدیمی جوامع هستند.
این آداب و رسوم بوسیدن میتواند در فرهنگها بسیار متفاوت باشد؛ در بخشهایی از اروپا دو بوسه گونه به گونه یک روبوسی استاندارد است.
این در شرایطی است که در بخشهای دیگر باید منتظر سه بوسه باشید و اگر به بلژیک سفر میکنید فقط یک بوسه دریافت خواهید کرد.
کلید معمای تکامل: از غذای جویدهشده تا راز میمونها
اما علم بیولوژی درباره این میل مبهم چه میگوید؟ از منظر شیمی بدن، بوسیدن باعث ترشح هورمون «اکسیتوسین» میشود؛ هورمونی که به هورمون عشق و دلبستگی معروف است، استرس را کاهش میدهد و پیوند عاطفی را تقویت میکند.
با این حال این پاسخ، چرایی شکلگیری این رفتار در طول میلیونها سال تکامل را روشن نمیکند.
یکی از نظریههای کلاسیک تکاملی، ریشه بوسه را در رفتار مادرانه اجدادمان میداند؛ یعنی پدیده «پیشجویدن» غذا توسط مادرهایی که غذا را در دهان خود نرم میکردند و سپس دهانبهدهان به نوزادشان انتقال میدادند (رفتاری که هنوز در میان شامپانزهها دیده میشود).
نوزاد انسان از نظر بیولوژیکی یاد گرفت که تماس لبها را با امنیت، بقا و آرامش پیوند بزند.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
با این وجود این نظریه نمیتواند به طور کامل توضیح دهد که چرا این رفتار مادرانه، بعدها به یک محرک جنسی و رمانتیک تبدیل شد.
اینجاست که دکتر آدریانو لامیرا، روانشناس تکاملی از دانشگاه وارویک، یک فرضیه جسورانه و جدید را مطرح میکند. او معتقد است بوسه امروزی، بازمانده رفتار «نظافت متقابل» در میان نخستیسانان است.
میمونها برای تمیز کردن پوست یکدیگر، در نهایت ذرات سرمهای یا حشرات را با لبهای خود از روی بدن همنوعشان میمکیدند.
با تکامل انسان و از بین رفتن موهای بدن، این کارکرد بهداشتی رنگ باخت، زمان جلسات نظافت کوتاهتر شد و در نهایت، تنها بخش پایانی آن یعنی تماس لببرلب به عنوان یک یادگار نمادین از دلبستگی و مراقبت باقی ماند.