در سال ۱۹۶۹ جهانیان با لطیفهای آشنا شدند که آن قدر خوب و خندهدار و قدرتمند بود که هرکس آن را میخواند یا میشنید از خنده لبریز میشد.
امروز روز جهانی لطیفه است؛ مناسبتی سالانه که تشویق میکند نیمه دوم سال را با لبخند روی صورت آغاز کنیم؛ بهویژه در زمانی که موقع خواندن تیترهای خبری، خنده کالای کمیابی است.
آگهی
آگهی
کسانی که میخواهند این روز را گرامی بدارند میتوانند برای دوستی یا همکارشان لطیفهای تعریف کنند یا فقط با تماشای یک کار کمدی حالوهوای خود را عوض کنند. بعضیها هم شاید ترجیح بدهند دنبال نخستین لطیفهای بروند که در تاریخ گفته شده است.
به گزارش رکوردهای جهانی گینس، ریشه نخستین لطیفه به ضربالمثلی سومری در حدود ۱۹۰۰ سال پیش از میلاد برمیگردد. در آن آمده است: «چیزی که از ازل هرگز روی نداده است؛ زن جوانی روی پای شوهرش باد رها نکرده است.»
بامزه است و نشان میدهد که شوخیهای دستشویی همانقدر آن زمان محبوب بوده که امروز.
برای ما در یورونیوز کالچر، هرگاه صحبت از هنر لطیفهگویی میشود بیدرنگ فیلمی از خندهدارترین جوک دنیا را به یاد میآوریم؛ شاهکاری از گروه Monty Python.
این جوک در نخستین قسمت برنامه طنز تلویزیونیِ «Monty Python’s Flying Circus» رو شد؛ برنامهای که نخستینبار در ۵ اکتبر ۱۹۶۹ روی آنتن رفت.
خالق جوک ارنست اسکریبلر است (با بازی مایکل پیلین) که لطیفه را روی برگهای مینویسد، آن را برای خودش میخواند و همانجا از خنده میمیرد. مادرش (اریک آیدل) با شنیدن سر و صدا سر میرسد، پسرش را پیدا میکند و او هم وقتی چیزی را که خیال میکند یادداشت خداحافظی است میخواند، بلافاصله از خنده میمیرد.
سرانجام لطیفه مهار میشود، ارتش بریتانیا آن را به سلاحی جنگی تبدیل میکند و در جنگ جهانی دوم علیه آلمان به کار میگیرد.
ارتش این کار را با ترجمه جوک به زبان آلمانی انجام میدهد؛ البته برای حفظ جان مترجمان، هرکدام فقط اجازه داشتند روی یک کلمه از جوک کار کنند. یکی از مترجمان دو کلمه از جوک را دید و ناچار شد چند هفتهای در بیمارستان بستری شود.
ما اثر ویرانگر این سلاح را میبینیم؛ چه روی یک سرباز بداقبال بریتانیایی، چه روی سربازان آلمانی بانداژشدهای که در بیمارستان صحرایی از خنده غش میکنند.
همچنین میفهمیم که آلمانیها تلاش کردهاند جوک متقابل بسازند اما شوخی آنها حریف جوک مرگبار بریتانیاییها نمیشود.
این رقابت در سال ۱۹۵۰ پایان مییابد؛ زمانی که میشنویم کشورها در کنوانسیون ژنو بر سر ممنوعیت استفاده از جوک در جنگ به توافق رسیدهاند. آخرین نسخه جوک مرگبار زیر یک یادبود مهر و موم میشود؛ یادبودی که روی آن نوشتهاند «به جوک گمنام».
نکته نهایی این برنامه است که خود جوک هرگز برای تماشاگران فاش نمیشود؛ دستکم نسخه انگلیسی آن.
یورونیوز کالچر سه سال پیش در جریان جشنواره فیلم لیون با تری گیلیام، عضو سابق گروه پایتن گفتگو کرد؛ جایی که او به ما گفت شاید Monty Python دیگر نتواند امروز همان نوع کمدی سابقش را اجرا کند.
او گفت: «مردم دارند حس شوخطبعی خود را از دست میدهند و از نظر من این شاید مهمترین حس باشد. حس لمس خیلی مهم است، حس چشایی هم همینطور، اما حس شوخطبعی مهمتر است. کار به جایی رسیده که مردم از خندیدن میترسند؛ میگویند: "اوه، نه، داری کسی را مسخره میکنی!" نه، من دارم بشریت را دست میاندازم، و ما گونهای از موجودات بهغایت مضحک هستیم.»
اینجا میتوانید متن کامل گفتگوی ما با تری گیلیام را بخوانید. و امروز، بیش از هر زمان دیگر، با یک لطیفه زندگی را جالب نگه دارید. چه میدانید؛ شاید همان لطیفه بادامزمینیِ نمکی هم برای خودش شنوندههای خندان پیدا کند.
روز جهانی لطیفه مبارک.