مارتین اسکورسیزی در مرکز بحث رو به گسترش درباره گسترش هوش مصنوعی در هالیوود است. او میگوید یک ابزار هوش مصنوعی در مرحله پیشتولید «آزادکننده خلاقیت» است و از آن حمایت کرده است.
چطور میشود از مارتین اسکورسیزی عصبانی بود؟
آگهی
آگهی
این فیلمساز ۸۳ ساله که پشت کلاسیکهایی مثل Taxi Driver، Raging Bull، Goodfellas، The Departed و Killers of the Flower Moon قرار دارد، یکی از چهرههای سلطنتی دنیای سینماست. فراتر از کارنامه سینماییاش، اسکورسیزی یک مدافع جدی سینما و حامی ارتباط برقرار کردن از طریق هنر است.
علاوه بر این، حضور کوتاه صدای او در فیلم امسال The Mandalorian And Grogu از بهترین نکتههای فیلم جدید «جنگ ستارگان» بود و او حتی پذیرفته که روی طرح جلد آلبوم جدید چارلی ایکسسیاکس هم باشد.
با این حال، به شکلی که برای خیلیها یادآور همان لحظههای «برای همین است که نمیتوانیم چیزهای خوب داشته باشیم» بود، اسکورسیزی درباره استفاده از هوش مصنوعی در فیلمسازی صحبت کرده و بهطور علنی از شرکت فناوری بلک فارست لبز حمایت کرده است.
این برنده اسکار به عنوان «مشاور» برای این شرکت آلمانی معرفی شده است؛ به طور مشخص در زمینه استفاده از برنامه تولید تصویر آن، FLUX. بلک فارست لبز که خود را «آزمایشگاه مرزی پژوهش هوش مصنوعی برای هوش بصری» توصیف میکند، ویدیویی از این همکاری را همراه با بیانیهای از سوی اسکورسیزی منتشر کرده است.
اسکورسیزی سخنانش را این طور آغاز میکند: «هفتاد سال است که خودم استوریبوردهای خودم را میکشم. همیشه این مشکل وجود داشته که چطور آنچه را در ذهنم میبینم به گروه بازیگران و عوامل منتقل کنم. بعضی چیزها را باید دید و حس کرد. من به تلاقی فناوری و قصهگویی علاقهمندم و این که ببینم این تلاقی چطور میتواند مرزهای خلاقیت را جابهجا کند تا تجربههایی عمیقتر و غنیتر برای تماشاگران خلق شود.»
او اضافه میکند: «حالا با این ابزار میتوانم آنچه را تجسم میکنم، شفافتر و کارآمدتر با تیم خلاقم (طراح صحنه، طراح هنری و فیلمبردار) در میان بگذارم تا بتوانند بر اساس آن کار کنند و هوش سینمایی را غنیتر کنند. اخیرا این ابزار را روی یک صحنه امتحان کردم و این که بتوانم استوریبورد را تجسم و بلافاصله آن را به اشتراک بگذارم، از نظر خلاقانه برایم آزادکننده بود. در فرآیند پیشتولید، زمان یعنی پول و این ابزار به ما اجازه داد سریعتر حرکت کنیم، بدون این که کیفیت یا جنبههای فنی کار قربانی شود.»
ویدیوی این همکاری را در ادامه ببینید:
واکنشهای تند
چنین حمایتی چندان هم نباید غافلگیرکننده باشد، چون اسکورسیزی پیشتر هم فناوریهای تازه را در آغوش گرفته بود؛ از جمله استفاده از سهبعدی برای Hugo و ابزارهای جوانسازی چهره در The Irishman.
او در جریان یک نشست خبری در جشنواره فیلم برلین ۲۰۲۴ حتی به حاضران یادآوری کرد که سینما به عنوان یک مدیوم تا چه حد جوان است.
وقتی از او پرسیدند آیا ممکن است سینما در حال مرگ باشد، اسکورسیزی پاسخ داد: «سینما در حال مرگ نیست، فقط در حال دگرگونی است. هرگز قرار نبود فقط یک چیز باشد. ما عادت کرده بودیم آن را یک چیز ببینیم. وقتی بزرگ میشدم، اگر میخواستی فیلم ببینی باید به سالن سینما میرفتی. همیشه تجربهای جمعی بود. اما فناوری آنقدر سریع و فرساینده تغییر کرده که در یک معنا تنها چیزی که واقعا میتوانی به آن چنگ بزنی، صدای فردی است. باید بگویم صدای فردی میتواند خودش را در تیکتاک بیان کند، یا در یک فیلم چهار ساعته، یا یک مینیسریال دو ساعته.»
او آن زمان اضافه کرد: «فکر نمیکنم باید بگذاریم فناوری ما را بترساند.»
با این حال، هوش مصنوعی یک موضوعی بهشدت مناقشهبرانگیز در هنر است، چون پیش از هر چیز خطری وجودی برای خالقان آثار محسوب میشود، بهویژه اگر برای جایگزین کردن انسان در فرآیند خلاقه به کار گرفته شود.
هالیوود در کل «آشغال هوش مصنوعی» (AI slop) را پس زده است و واکنشها به این که یکی از غولهای تاریخ سینما با همکاری با بلک فارست لبز عملا از خیزش هوش مصنوعی استقبال کرده، بسیار سریع و تند بوده است.
برخی منتقدان اظهارنظرهای قبلی اسکورسیزی درباره این که فیلمهای مارول سینما نیستند را دوباره پیش کشیدهاند و در پرتو حمایت اخیر او از هوش مصنوعی، ریاکاری نهفته در چنین موضعی را برجسته کردهاند. عدهای دیگر او را متهم کردهاند که هنرمندان را «زیر ماشین له کرده»، این همکاری را «خیانت» خواندهاند و گفتهاند کاری است که «در تضاد با بسیاری از چیزهایی است که اسکورسیزی در تمام دوران حرفهایاش از آنها دفاع کرده است».
کارلا اورتیز، که در واحد طراحی هنری چندین فیلم مارول از جمله Avengers: Endgame، Black Panther و Doctor Strange کار کرده، نوشت: «او همه استوریبوردآرتیستهایی را که تا به حال با آنها کار کرده، زیر ماشین له میکند؛ چون با مدلهایی دارد معیشتشان را نابود میکند که به احتمال زیاد بر اساس کارهای همین استوریبوردآرتیستها آموزش دیدهاند. استفاده از میراث و قدرتش برای چنین کاری واقعا نفرتانگیز است.»
فیلمساز بوتس رایلی این طور حدس زد: «حدسم این است که در ۸۳ سالگی، یک عالمه پول به خانوادهاش پیشنهاد کردهاند (دهها میلیون دلار این طرف و آن طرف میریزند)، او هم خواسته برای آنها منبع درآمدی ایجاد کند و فکر میکند «هوش مصنوعی» در نهایت شکست میخورد، برای همین اصلا برایش مهم نیست...» او اضافه کرد: «اگر هم این طور نباشد، باز هم باید حسابی از او انتقاد کرد.»
برخی از واکنشها را در ادامه میبینید:
البته عدهای هم از مارتین دفاع کردند و نوشتند: «اگر هوش مصنوعی بتواند به کسی مثل اسکورسیزی کمک کند تا خیلی سریعتر به فیلمبردار یا گروه تولید نشان دهد چه چیزی در ذهنش دارد، من واقعا مشکلی در آن نمیبینم.»
کاربر دیگری نوشت: «او از هوش مصنوعی برای جایگزین کردن سینما استفاده نمیکند. از شما هم نمیخواهد که از آن استفاده کنید. او از این ابزار برای تجسم سریعتر ایدهها در مرحله پیشتولید استفاده میکند؛ دقیقا همان جایی که چنین ابزاری معنا پیدا میکند. این مرگ هنر نیست.»
با وجود حمایت بخشی از هواداران، مهر تایید اسکورسیزی بر هوش مصنوعی برای بسیاری طعم تلخی بر جا گذاشته است.
در جمعی آشنا؟
با این تصمیم، اسکورسیزی به جمع دیگر چهرههای صنعت سینما میپیوندد که از استفاده از هوش مصنوعی حمایت میکنند.
گییرمو دلتورو بههیچوجه جزو این گروه نیست.
جیمز کامرون، خالق Avatar، در سال ۲۰۲۴ به هیات مدیره شرکت Stability AI پیوست و درباره این که این فناوری چطور میتواند روند تولید فیلمها را کارآمدتر کند، اظهارنظر کرده است.
کامرون سال گذشته در پادکست Boz to the Future گفت: «باید راهی پیدا کنیم که هزینه این کار را به نصف کاهش دهیم. این موضوع به این معنا نیست که نیمی از کارکنان شرکت جلوههای ویژه را اخراج کنیم، بلکه یعنی سرعت رسیدن آنها به نسخه نهایی هر نما را دو برابر کنیم تا ریتم کار و چرخه تولید سریعتر شود و هنرمندان بتوانند کارشان را تمام کنند و سراغ کارهای جالب دیگر بروند، و بعد کارهای جالب دیگر.»
استودیوی دارن آرونوفسکی از هوش مصنوعی برای بازآفرینی انقلاب آمریکا در مجموعهای از فیلمهای کوتاه استفاده کرده و استیون سودربرگ نیز در مستند اخیرش درباره جان لنون با عنوان John Lennon: The Last Interview از این فناوری برای خلق برخی صحنههای بصری بهره برده است.
حتی استیون اسپیلبرگ نیز اخیرا گفته است که هوش مصنوعی میتواند با انجام کارهایی مثل لوکیشنیابی «بخش زیادی از کارهای طاقتفرسا را از دوش ما بردارد». با این حال تاکید کرده که هوش مصنوعی باید فقط «یک ابزار در یک جعبه ابزار بزرگ» باشد و نباید «در هیچ زمینه خلاقهای حرف آخر را بزند».
جشنوارههای بزرگ فیلم هم وارد این عرصه شدهاند. اخیرا بازار جشنواره کن یک فیلم اکشن ۹۵ دقیقهای تولیدشده با هوش مصنوعی با عنوان Hell Grind را رونمایی کرد و جشنواره ترایبکا هفته آینده (۱۰ ژوئن) برای نخستین بار داکودرامای ۷۵ دقیقهای Dreams Of Violets را که با هوش مصنوعی ساخته شده، به نمایش میگذارد. این فیلم بر مقاومت مدنی در ایران تمرکز دارد و حضور آن در جشنواره از سوی جین روزنتال، همبنیانگذار ترایبکا، دفاع شد؛ او به نشریه Variety (منبع به زبان انگلیسی) گفت: «کارگردان ایرانی است؛ خانواده، خویشاوندان و دوستانش آنجا هستند و این تنها راهی بود که طی دو ماه میتوانست داستانش را به شیوه خودش تعریف کند.»
او در واکنش به انتقادات آنلاین اضافه کرد: «اگر کسی درباره این موضوع آهنگی میساخت، چیزی نمیگفتید؛ اگر کسی شعری دربارهاش مینوشت، چیزی نمیگفتید؛ اگر کسی میخواست دربارهاش برقصد، باز هم چیزی نمیگفتید. پس [کارگردان، اش کوشا] به شیوه خودش این کار را انجام داده و فکر میکنم باید در این چارچوب به آن نگاه کنید.»
پیامدهای حمایت اسکورسیزی
حمایت اسکورسیزی از هوش مصنوعی یک فرصت برای پولدارتر شدن است؟ نشانهای ناامیدکننده از گریزناپذیر شدن هرچه بیشتر هوش مصنوعی در سینما؟ یا صرفا حرکتی است که میشود آن را به حساب تلاشی از سوی نسل قدیم گذاشت برای این که از قافله عقب نماند؟
هر قدر هم وسوسهانگیز باشد که حمایت اسکورسیزی را یک نشانه هشداردهنده دیگر درباره آینده ممکن صنعت فیلمسازی نبینیم، از جمله تهدید بالقوهای که هوش مصنوعی برای نیروهای خلاق در مرحله پیشتولید ایجاد میکند، هنرمندان، چه قدیمی و چه جوان، همچنان احساس خطر میکنند.
گروه دوم را میتوان در چهره ستاره ۲۰ ساله کین پارسونز دید؛ یوتیوبرِ فیلمسازشدهای که فیلمش Backrooms یکی از موفقترین آثار سال ۲۰۲۶ بوده است.
پارسونز در گفتوگوی اخیرش با نشریه استرالیایی The Australian نظرش را درباره «فساد فرهنگی و اقتصادی» هوش مصنوعی با صراحت کامل بیان کرد.
او گفت: «فکر میکنم مثل بیشتر آدمهای نرمال فکر میکنم. اگر میتوانستم با یک بشکن، هوش مصنوعی مولد را برای همیشه ناپدید کنم، احتمالا این کار را میکردم. از نظر خلاقه، استفاده از این ابزارها برایم هیچ لذتی ندارد. برای من کاملا هدف را از بین میبرد.»
او ادامه داد: «چیزی که بیشتر برایم جالب است، واکاوی هنری این پدیده است. ما همین حالا هم در جهانی زندگی میکنیم که وقتی از خانه بیرون میروی، با بیلبوردها و تابلوهایی روبهرو میشوی که به وضوح یک آشغال هوش مصنوعی هستند. این حالا بخشی از واقعیت بصری ما شده است. برای من، هوش مصنوعی مولد بیشتر از آن که نوآوری باشد، نشانهای از نوعی فساد فرهنگی و اقتصادی گستردهتر است.»
پارسونز در پایان گفت: «من به استفاده از این شمایلها در هنر علاقهمندم؛ نه به استفاده از خود هوش مصنوعی برای ساختن هنر، بلکه به این که ببینم چه چیزی را نمایندگی میکند. قطعا دوست دارم در پروژههای آینده بیشتر سراغ این موضوع بروم.»
هنوز خیلی زود است که بگوییم مارتین اسکورسیزی قرار است صرفا به این موضوع بپردازد یا عملا از آن استفاده کند...
در هیچیک از بیانیههای رسمی نشانهای وجود ندارد که او به این زودیها قصد استفاده از تصاویر تولیدشده با هوش مصنوعی یا به کار گرفتن تیلی نوروود در فیلمی آینده را داشته باشد و اطلاعات بسیار کمی درباره دامنه همکاری میان اسکورسیزی و بلک فارست لبز در دست است.
پروژه بعدی او، What Happens At Night، اقتباس تازهای از رمان ۲۰۲۰ پاتریک ماربر با بازی لئوناردو دیکاپریو، جنیفر لارنس و مدس میکلسن است که امیدواریم عاری از هرگونه هوش مصنوعی باشد.
در این میان، بد نیست فیلمسازان واکنشها را جدی بگیرند و بهطور شفاف درباره ابعاد همکاریهایشان با شرکتهای هوش مصنوعی توضیح دهند تا شاید بخشی از نگرانیها فروکش کند. و در همین حین، شاید بد نباشد همان موضع اتحادیه بازیگران هالیوود، SAG-AFTRA، را تکرار کنند که اوایل امسال اعلام کرد: «SAG-AFTRA معتقد است خلاقیت امری انسانی است و باید انسانی بماند.»