پژوهش تازه دانشگاهی نشان میدهد دوره تیموری به عنوان یک نظام منسجم برای توسعه علمی و فرهنگی شناخته میشود. همایش بینالمللیای برای بازخوانی منابع اصلی و گسترش همکاریهای پژوهشی و حفاظتی برگزار شد.
پژوهشگران بینالمللی میراث امیر تیمور را از نو بررسی میکنند و تحقیقات تازه توجه را از صرف تاریخ نظامی به دستاوردهای علمی، فرهنگی و نهادی دوره تیموری معطوف کرده است.
آگهی
آگهی
این مباحث در کانون یک کنفرانس علمی بینالمللی با عنوان «نقش و اهمیت امیر تیمور و تمدن تیموری در تاریخ و فرهنگ جهان» قرار داشت که در مرکز تمدن اسلامی در تاشکند و به مناسبت ششصد و نودمین سالگرد تولد تیمور برگزار شد.
در این رویداد بیش از ۳۰۰ شرکتکننده از بیش از ۲۰ کشور، از جمله تاریخدانان، باستانشناسان و نمایندگان نهادهای بینالمللی مانند سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی جهان اسلام (آیسیسکو)، مرکز مطالعات اسلامی آکسفورد، مرکز پژوهش تاریخ، هنر و فرهنگ اسلامی (ارسیکا) و بنیاد الفرقان گرد هم آمدند.
محور گفتوگوها شیوههای حکمرانی، دیپلماسی، علم، آموزش و توسعه فرهنگی در دوره تیموری و همچنین تاثیر گسترده آن بر تاریخ جهان بود.
بازخوانی دوره تیموری
پژوهشهای امروزین هر چه بیشتر قرنهای چهاردهم و پانزدهم را دورهای از دگرگونی فکری میدانند که اغلب از آن با عنوان «رنسانس دوم» یاد میشود.
تاریخپژوهان بر شکلگیری نهادهای علمی، نظامهای آموزشی ساختیافته و تداوم توسعه فرهنگی در سراسر جهان اسلام تاکید میکنند.
شوکت میرضیایف، رئیس جمهور ازبکستان، از موزه دولتی تاریخ تیموریان دیدن کردشوکت میرضیایف، رئیس جمهور ازبکستان، از موزه دولتی تاریخ تیموریان دیدن کرد
شوکت میرضیایف، رئیس جمهور ازبکستان، در پیامی رسمی به شرکتکنندگان، رنسانس تیموری را «یکی از درخشانترین دورهها» در تاریخ کشور توصیف کرد و خواستار تعمیق تحقیقات دانشگاهی و همکاریهای بینالمللی شد. یکی از محورهای اصلی تحقیقات کنونی بازنگری روایتهای تاریخی و منابع دست اول مربوط به دوره تیموری است.
میراث علمی فراتر از تاریخ نظامی
صالح شهسواری، مدیر بنیاد میراث اسلامی الفرقان، گفت درک عمومی اغلب بُعد علمی دوره تیموری را نادیده میگیرد.
او گفت: «امیر تیمور بیشتر به عنوان یک فرمانده نظامی و یک رهبر سیاسی شناخته میشود، اما افراد بسیار کمی از میراثی که او در آنچه دوره تیموری نامیده میشود از نظر توسعه علمی بر جای گذاشت، آگاهند.»
او افزود: «ما درباره یک سلطنت کامل و یک دوره تمامعیار از شکوفایی و پیشرفت علمی سخن میگوییم.»
به گفته شهسواری، دوره تیموری فقط نماد اقتدار سیاسی نبود، بلکه نظامی ساختیافته برای تولید دانش بود که بر پیشرفت علمی در قرون بعد تاثیر گذاشت.
تاریخپژوهان این دوره را زمان پیشرفتهای بزرگ در نجوم، ریاضی، جغرافیا و پزشکی توصیف میکنند. پژوهشگران بر ظهور مدارس و نظامهای منسجم پژوهش تاکید میکنند که از توسعه پایدار فکری و انتقال دانش میان نسلها پشتیبانی میکرد.
تاثیر فرهنگی و معماری
جنگیز تومار، معاون مرکز پژوهش تاریخ، هنر و فرهنگ اسلامی (ارسیکا)، گفت میراث آن دوره امروز هم در معماری و هویت فرهنگی قابل مشاهده است.
او توضیح داد: «وقتی معماری تیموری را میبینیم، در مییابیم که این بنا متعلق به دوره تیموری است.»
او گفت: «همانطور که معماری عثمانی یا سلجوقی جایگاه ویژه خود را در تمدن دارد، معماری تیموری نیز چنین جایگاهی دارد.»
هیلاله نازیرووا، تاریخدان، دکتر علوم تاریخی و متخصص منبعشناسی، گفت تحقیقاتش برداشتهای دیرپای از امیر تیمور را به چالش میکشد.
او گفت: «معمولا امیر تیمور را به عنوان یک فاتح میشناسیم و ظفرنامه شرفالدین علی یزدی همواره به شکلی یکسویه تفسیر شده است.»
پژوهش او بر اساس منابع خوارزمی و سنتهای ترجمه، از جمله روضهالصفا و متون تاریخی ترکی، واقعیتی تاریخی چندلایه را آشکار کرده است. او معتقد است تصویرهایی که از امیر تیمور صرفا به عنوان چهرهای ویرانگر ارائه شده، عمدتا محصول تاریخنگاری جانبدارانه است و از پژوهشگران میخواهد به منابع دست اول رجوع کنند و تاکید میکند مساله کمبود منبع نیست، بلکه فراوانی خیرهکننده آنها است.
سلطان رایف، دبیرکل تورکسوی، دوره تیموری را مرحلهای بنیادین برای دولتسازی، فرهنگ و تمدن توصیف کرد.
او گفت: «او بناهایی ساخت که امروز با افتخار آنها را سمرقند و بخارا مینامیم. همه چیز در زمان امیر تیمور آغاز شد. میراث تیمور به ما میاموزد سرزمینمان را دوست بداریم.»
بدر شایسته، مدیر کتابخانه شرقشناسی خدا بخش، به گستره وسیع سهم تیموریان اشاره کرد.
او گفت: «نقش و سهم تیموریان بهویژه در حوزههای هنر، فرهنگ، دین، تصوف، معماری، ادبیات و زبان، شعر و فلسفه، منطق و نیز علوم محض بسیار چشمگیر است.»
نمایشگاه ویژهای که به میراث امیر تیمور اختصاص یافته استنمایشگاه ویژهای که به میراث امیر تیمور اختصاص یافته است
او همچنین بر پیوندهای تاریخی دیرینه میان هند و ازبکستان تاکید کرد و خواستار گسترش همکاریهای علمی شد. او گفت: «میان هند و ازبکستان پیوندی عمیق و استوار وجود دارد.»
ایرینا پوپوا با تاکید بر اهمیت حفظ نسخههای خطی و همکاریها گفت: «موسسه ما یکی از بزرگترین مجموعههای نسخههای خطی در زبانهای شرقی را در جهان در اختیار دارد.»
او این مجموعهها را سرمایههای مشترک فرهنگی توصیف کرد که همچنان از سوی پژوهشگران بینالمللی مورد مطالعه قرار میگیرد.
از تحقیق تا اجرا
پس از کنفرانس، شرکتکنندگان طرحهایی را برای گسترش تحقیقات بینالمللی، تقویت همکاریهای دانشگاهی و بهبود حفاظت از نسخههای خطی و میراث فرهنگی ترسیم کردند.
اجرای نمایشی با عنوان "عروسی در کنگیل".اجرای نمایشی با عنوان "عروسی در کنگیل".
این تلاشها با هدف زمینهسازی برای مطالعهای نظاممندتر و هماهنگ در سطح جهانی درباره دوره تیموری انجام میشود.