قیمت سوخت: یک مطالعه می‌گوید خبری از «سودجویی اپراتورها» نیست

قیمت سوخت‌ها با شیب تند بالا می‌رود اما برای پایین آمدن خیلی بیشتر طول می‌کشد. دست‌کم این برداشت بسیاری از پرتغالی‌هاست وقتی می‌خواهند باک خودروشان را پر کنند، هرچند نهادهای مسئول این نگاه را تایید نمی‌کنند.

آگهی

آگهی

نوسان قیمت سوخت‌ها در ماه‌های اخیر به واقعیتی رو به گسترش تبدیل شده که نتیجه جنگ جاری در خاورمیانه و محدودیت‌های اعمال‌شده بر رفت‌وآمد کشتی‌ها در تنگه هرمز است. در این شرایط، وزیر محیط زیست و انرژی، ماریا دا گراسا کاروالیو، از نهاد تنظیم خدمات انرژی (ERSE) خواست مطالعه‌ای تفصیلی انجام دهد (منبع به زبان پرتغالی)؛ مطالعه‌ای که هیچ گونه تخلف یا «سوءاستفاده» از سوی اپراتورها پیدا نکرد.

این مطالعه که روز جمعه منتشر شد و دوره‌ای از ۱ ژانویه ۲۰۲۳ تا ۲۷ ژوئیه ۲۰۲۶ را پوشش می‌دهد، به این نتیجه می‌رسد که قیمت‌ها در پمپ بنزین بر اساس نرخ‌های بین‌المللی بنزین و گازوئیلِ از پیش پالایش‌شده تعیین می‌شود نه مستقیما بر مبنای قیمت نفت خام (برنت). به همین دلیل، «تحول قیمت سوخت‌ها در پرتغال عمدتا با تغییر همین نرخ‌ها توضیح داده می‌شود».

اثر «Rockets and Feathers»

هدف اصلی این مطالعه، علاوه بر درک نوسان قیمت‌ها، این بود که بررسی کند آیا افزایش قیمت‌های بین‌المللی سریع‌تر از کاهش‌های هم‌سطح در قیمت‌های داخلی منعکس می‌شود یا نه.

این عدم تقارن که به نام «Rockets and Feathers» شناخته می‌شود و توضیح می‌دهد که چگونه قیمت‌ها هنگام افزایش هزینه‌های بین‌المللی «مثل موشک بالا می‌رود» اما هنگام کاهش هزینه‌ها «مثل پر آرام پایین می‌آید»، به گفته مطالعه ERSE (منبع به زبان پرتغالی) در این مورد تایید نشد.

این سند توضیح می‌دهد: «نتایج وجود یک اثر پایدار «Rockets and Feathers» را تایید نمی‌کند؛ افزایش‌ها و کاهش‌ها تقریبا در یک بازه زمانی در قیمت‌ها منعکس می‌شود، هرچند در مورد گازوئیل، کاهش برآوردشده در ابتدا کمی کمتر شدید است».

این سند می‌افزاید: «در مورد گازوئیل، در هفته‌های نخست تفاوت اندکی مشاهده شد که پس از چهار هفته دیگر از نظر آماری معنادار نبود. در نتیجه، نتایج تایید نمی‌کند که کاهش‌ها به طور مداوم آهسته‌تر یا ناقص‌تر از افزایش‌ها در قیمت‌ها منتقل شده باشد.»

همین گزارش همچنین نشان می‌دهد که هیچ نشانه‌ای از سوءاستفاده اپراتورها پیدا نکرده است.

در این گزارش تاکید شده که این نتایج به صورت کلی است و امکان ارزیابی رفتار یا سود هر شرکت به طور جداگانه را نمی‌دهد. بنابراین، احتمال برخی موارد موردی را رد نمی‌کند، اما در عین حال از این نتیجه‌گیری پشتیبانی نمی‌کند که شرکت‌های توزیع سوخت از وضعیت موجود بهره برده و به طور گسترده حاشیه سود خود را افزایش داده باشند.

تفاوت قیمت‌ها با اسپانیا چگونه توجیه می‌شود؟

با توجه به نزدیکی مرز، بسیاری از پرتغالی‌ها به دلیل اختلاف قیمت، ترجیح می‌دهند از آن سوی مرز در اسپانیا سوخت‌گیری کنند؛ اختلافی که از سوی مصرف‌کنندگان پرتغالی نیز زیر سوال رفته است. به گفته ERSE، توضیح این موضوع ساده است: مالیات.

این نهاد اعلام کرد که «در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶، این اختلاف اساسا ناشی از نظام مالیاتی بود. بدون احتساب مالیات، قیمت‌ها در اسپانیا برای بنزین ۵٫۹ سنت در هر لیتر و برای گازوئیل ۱۰٫۶ سنت در هر لیتر از پرتغال بالاتر بود. اما پس از اعمال مالیات، قیمت‌ها در پرتغال برای بنزین ۴۱٫۸ سنت در هر لیتر و برای گازوئیل ۲۵٫۱ سنت در هر لیتر از اسپانیا پیشی می‌گرفت.»

به گفته ERSE، روند قیمت‌ها باید همواره همراه با نظام مالیاتی بررسی شود، «زیرا مالیات نقش مهمی در تغییر قیمت نهایی پرداختی از سوی مصرف‌کنندگان دارد. در سال ۲۰۲۶، سازوکار موقت تعدیل مالیات ISP بخشی از افزایش قیمت نهایی را در دوره شدیدترین تنش در بازارها خنثی کرد.»

علاوه بر مقایسه مستقیم با اسپانیا، این مطالعه مقایسه‌ای میان قیمت‌ها در کشورهای مختلف عضو اتحادیه اروپا نیز ارائه می‌کند و نشان می‌دهد که «در پرتغال، قیمت‌ها چه با احتساب مالیات و چه بدون آن، مسیری همسو با میانگین اتحادیه اروپا و منطقه یورو داشته است».

این سند توضیح می‌دهد که «در پرتغال، همانند اغلب کشورهای اتحادیه اروپا и منطقه یورو، بار مالیاتی در دوره مورد بررسی بر حسب یورو در هر لیتر ثابت ماند؛ در حالی که در اسپانیا چنین نبود».

هفته آینده دوباره قیمت سوخت بالا می‌رود

هفته آینده، قیمت سوخت‌ها دوباره افزایش می‌یابد.

بر اساس برآوردهای باشگاه خودروی پرتغال (ACP) (منبع به زبان پرتغالی)، قیمت گازوئیل حدود ۱۰ سنت و قیمت بنزین ۹ سنت در هر لیتر افزایش خواهد یافت.

اگر این پیش‌بینی‌ها تایید شود، از دوشنبه میانگین قیمت گازوئیل به ۲٫۰۶۸ یورو در هر لیتر می‌رسد و قیمت بنزین نیز به ۱٫۹۷۷ یورو در هر لیتر افزایش پیدا می‌کند و به این ترتیب کاهش قیمتی را که هفته گذشته ثبت شده بود، از بین می‌برد. قیمت سوخت‌ها ممکن است بسته به اپراتور و جایگاه سوخت‌گیری متفاوت باشد.

این تغییرات نهایی نیست و به بسته شدن بازارها و همچنین احتمال تغییر مالیات ISP از سوی دولت بستگی دارد؛ دولتی که هر بار افزایش قیمت بیش از ۱۰ سنت در هر لیتر باشد، تخفیفی فوق‌العاده در این مالیات اعمال می‌کند.