آذربایجان انار را میوه ای با ۲ هزار سال پیشینه فرهنگی به برند جهانی تبدیل میکند؛ با صادرات ۴۸٫۲ میلیون یورو و بیش از ۲۰۰ رقم کشتشده در رقابت مستقیم با ایران، ترکیه و اسپانیا قرار گرفته است.
جمهوری آذربایجان در سال ۲۰۲۵ به ارزش ۴۸.۲ میلیون یورو انار و محصولات مبتنی بر انار صادر کرد و این میوه را به یکی از سریعالرشدترین اقلام غیرنفتی صادراتی کشور تبدیل کرد.
آگهی
آگهی
حدود ۲۳ هزار هکتار باغ اکنون میوه تازه، آبمیوه، کنسانتره، شراب و روغن هسته را به ۲۶ کشور، از دولتهای خلیج فارس تا بازارهای سراسر آسیا، تامین میکند. این حجم، آذربایجان را در کنار صادرکنندگان باسابقهای چون ایران، ترکیه و اسپانیا قرار داده است که همگی در مقیاس وسیع انار به فروش میرسانند.
فرهاد گراشوف، رییس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان انار آذربایجان، به یورونیوز گفت: «برای آذربایجان، انار جزو جداییناپذیر میراث فرهنگی ملی ماست؛ میوهای با تاریخی نزدیک به ۲ هزار سال که نماد فراوانی، رونق و تندرستی به شمار میرود.»
تولیدکنندگان آذربایجانی ترکیب ارقام بومی، استانداردهای بهداشتی و گیاهپزشکی سازگار با اتحادیه اروپا و نزدیکی به بازارهای اروپا و خلیج فارس را از مهمترین مزیتهای خود میدانند. بیش از ۲۰۰ رقم انار در کشور کشت میشود که عمدتا در دشت کور-آراز و منطقه گوچای متمرکز است.
شناختهشدهترین رقم در سطح بینالمللی «گولویشا» است که به خاطر پوست نازک، آب فراوان و طعم ملس ارزشمند است. سایر ارقام، از جمله «والاس»، «شاه نار»، «نازیک گابیگ» و «بالا مرسال»، رنگها و طعمهای متفاوتی دارند که تولیدکنندگان برای متمایز شدن در قفسه سوپرمارکتهای خارج از کشور از آنها بهره میگیرند.
گراشوف که سازمان او نماینده بیش از ۵۰۰ کشاورز و صادرکننده است، گفت: «این میراث غنی از ویژگیهای اصلیای است که انار آذربایجان را در بازارهای بینالمللی متمایز میکند.»
ماندگاری بیشتر، امتیازی برای صادرکنندگان
هرچند هنوز بخش عمده صادرات به میوه تازه اختصاص دارد، اما محصولات فرآوریشده، از جمله آبمیوه، کنسانتره و روغن، فصل فروش تولیدکنندگان را طولانیتر کرده است.
انبارهای سرد، کارخانههای فرآوری و زیرساختهای لجستیکی اکنون این امکان را فراهم کرده که به جای محدود شدن به فصل برداشت پاییزی، در طول سال به خریداران کالا عرضه کنند.
خریداران خارجی و زنجیرههای بزرگ سوپرمارکت استانداردهای سختگیرانهتر بهداشت و گیاهپزشکی، یکنواختی اندازه میوه و بستهبندی مطابق معیارهای بینالمللی را مطالبه میکنند؛ الزاماتی که کشاورزان خردهمالک را به سمت ابزارهای مالی جدید و مشارکتهای تازه سوق میدهد.
انار جعفروف، مدیر مرکز نوآوری کشاورزی زیر نظر وزارت کشاورزی، به یورونیوز گفت: «کشاورزی در آذربایجان وارد مرحله تازهای از توسعه شده که فقط بر افزایش حجم تولید تمرکز ندارد، بلکه بر برندسازی محصولات کشاورزی با ارزش افزوده بالا نیز تاکید میکند.»
نگرانیها از تغییرات اقلیمی
یوسف لازگییف، مدیر عملیات شرکت خصوصی تولید آبمیوه و نوشیدنی «آز-گرانتا» که ۳۳۲ هکتار باغ در مالکیت خود دارد و کنسانتره و آبمیوه بطریشده به بازارهای صادراتی عرضه میکند، گفت برداشت امسال پس از آنکه هوای سرد و بارانی در اواخر مه و اوایل ژوئن مانع از دومین نوبت از سه نوبت گلدهی درختان انار شد، به طور قابل توجهی کاهش یافت.
لازگییف به یورونیوز گفت: «درختان انار معمولا هر فصل سه بار شکوفه میدهند. امسال به دلیل تغییرات اقلیمی، انارهای باغهای ما فقط یک بار شکوفه داد و همین باعث کاهش بهرهوری و محصول شد.» او افزود: «باران شکوفههای موجود را شست و از بین برد.»
او گفت کاهش عملکرد ناشی از از دست رفتن یک نوبت گلدهی به ۱۵ تا ۲۰ درصد میرسد و افزون بر این، نوسان دمای شب و روز موجب شده بیماریها در باغها سریعتر گسترش یابد. تولید شراب امسال نسبت به ۲۰۲۵ حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد کاهش یافته است.
گراشوف گفت صنعت انار آذربایجان آبیاری قطرهای، مدیریت دیجیتال منابع آب و بهبود بهرهوری آبی را در واکنش به افزایش دما و خشکسالیهای مکرر به عنوان اولویت شناسایی کرده است.
او گفت: «تغییرات اقلیمی، افزایش دما، خشکسالیهای طولانی و کمبود فزاینده آب به نگرانیهای اصلی همه تولیدکنندگان تبدیل شده است.»
جشنواره انار گوچای که هر اکتبر در منطقه گوچای، حدود ۲۰۰ کیلومتر غرب باکو، برگزار میشود، هر سال دهها هزار بازدیدکننده را جذب میکند و هم جشن فرهنگی است و هم رویدادی تجاری که در آن تولیدکنندگان با خریداران دیدار میکنند، ارقام جدید را به نمایش میگذارند و درباره قراردادهای صادراتی مذاکره میکنند.
این جشنواره در سال ۲۰۲۴ به ابتکار مهربان علیاوا، معاون اول رییسجمهور، در فهرست نماینده میراث فرهنگی ناملموس بشریت یونسکو به ثبت رسید.
گراشوف گفت: «این ثبت یونسکو ارزش فرهنگی استثنایی انار برای مردم آذربایجان را نشان میدهد و در عین حال، به افزایش بیشتر دیده شدن بینالمللی برند "ساخت آذربایجان" کمک میکند.»