آذربایجان با صادرات ۴۸٫۲ میلیون یورویی و بیش از ۲۰۰ رقم انار کشتشده، این میوه با پیشینه فرهنگی دوهزارساله را به یک برند جهانی تبدیل کرده و آن را در رقابت مستقیم با ایران، ترکیه و اسپانیا قرار داده است.
جمهوری آذربایجان در سال ۲۰۲۵ معادل ۴۸.۲ میلیون یورو انار و فرآوردههای آن صادر کرد و این میوه را به یکی از سریعالرشدترین اقلام صادراتی غیرنفتی کشور تبدیل کرد.
آگهی
آگهی
اکنون حدود ۲۳ هزار هکتار باغ، میوه تازه، آبمیوه، کنسانتره، شراب و روغن هسته انار را به ۲۶ کشور، از کشورهای حوزه خلیج فارس گرفته تا بازارهای سراسر آسیا، عرضه میکنند. این وضعیت جمهوری آذربایجان را در کنار صادرکنندگان جاافتادهای مانند ایران، ترکیه و اسپانیا قرار داده است که همگی انار را در مقیاس بالا صادر میکنند.
فرهاد گراشوف، رئیس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان انار جمهوری آذربایجان، به یورونیوز گفت: «برای آذربایجان، انار بخش جداییناپذیر میراث فرهنگی ملی ماست با پیشینهای نزدیک به دو هزار سال که نماد فراوانی، شکوفایی و سلامت است».
تولیدکنندگان آذربایجانی ترکیبی از ارقام بومی، استانداردهای بهداشت گیاهی سازگار با اتحادیه اروپا و نزدیکی به بازارهای اروپا و خلیج فارس را به عنوان مهمترین مزیتهای خود برمیشمارند. بیش از ۲۰۰ رقم انار در کشور کشت میشود که عمدتا در جلگه کور-آراز و منطقه گوچای متمرکز است.
معروفترین رقم در سطح بینالمللی «گولویشا» است که به دلیل پوست نازک، آب فراوان و طعم شیرین و ترشش ارزشمند است. سایر ارقام، از جمله «والاس»، «شاهنار»، «نازیک قبیغ» و «بالا مرسال»، رنگها و طعمهای متمایزی دارند که تولیدکنندگان برای متمایز شدن در قفسههای سوپرمارکتهای خارج از کشور از آنها بهره میگیرند.
گراشوف که سازمانش نماینده بیش از ۵۰۰ کشاورز و صادرکننده است، گفت: «این میراث غنی یکی از ویژگیهای تعیینکنندهای است که انار آذربایجانی را در بازارهای بینالمللی متمایز میکند».
ماندگاری بیشتر، برگ برنده صادرکنندگان
میوه تازه همچنان محصول غالب است اما محصولات فراوریشده، از جمله آبمیوه، کنسانتره و روغن، به تولیدکنندگان امکان میدهد فصل فروش خود را طولانیتر کنند.
انبارهای سرد، کارخانههای فراوری و زیرساختهای لجستیکی اکنون این امکان را فراهم کردهاند که آنها به جای محدود شدن به فصل برداشت پاییزی، در تمام طول سال محصولات خود را به خریداران عرضه کنند.
خریداران خارجی و زنجیرههای بزرگ سوپرمارکت خواستار استانداردهای سختگیرانهتر بهداشت گیاهی، یکنواختی اندازه میوهها و بستهبندی مطابق استانداردهای بینالمللی هستند؛ الزامی که کشاورزان خرد را به سمت ابزارهای نوین تامین مالی و مشارکتهای جدید سوق میدهد.
انار جعفروف، مدیر مرکز نوآوری کشاورزی زیرمجموعه وزارت کشاورزی، به یورونیوز گفت: «بخش کشاورزی در آذربایجان وارد مرحله جدیدی از توسعه شده است که تنها بر افزایش حجم تولید تمرکز ندارد، بلکه بر برندسازی محصولات کشاورزی با ارزش افزوده بالا نیز تاکید میکند».
نگرانیها از تغییرات اقلیمی
یوسف لازگییف، مدیر عملیات شرکت آز-گراناتا، شرکت خصوصی تولید آبمیوه و نوشیدنی که ۳۳۲ هکتار باغ اختصاصی را اداره میکند و کنسانتره و آبمیوه بطریشده را به بازارهای صادراتی میفرستد، گفت برداشت امسال پس از آن که سرمای هوا و بارندگی در اواخر ماه مه و اوایل ژوئن مانع دومین شکوفهدهی از سه بار شکوفهدهی فصلی درختان انار شد، به طور قابل توجهی کاهش یافته است.
لازگییف به یورونیوز گفت: «درختان انار معمولا در هر فصل سه بار شکوفه میدهند. امسال انارهای باغهای ما به دلیل تغییرات اقلیمی فقط یک بار شکوفه دادند و همین امر باعث کاهش بهرهوری و عملکرد شده است. باران شکوفههای موجود را شست و از بین برد».
او گفت کاهش محصول ناشی از از دست رفتن یک چرخه شکوفهدهی بین ۱۵ تا ۲۰ درصد است و نوسان دمای شب و روز نیز باعث شده بیماریها سریعتر در باغها گسترش یابد. تولید شراب انار در سال جاری نسبت به ۲۰۲۵ بین ۳۰ تا ۴۰ درصد کاهش داشته است.
گراشوف گفت این صنعت در واکنش به افزایش دما و خشکسالیهای مکرر، آبیاری قطرهای، مدیریت دیجیتال منابع آب و ارتقای بهرهوری آبی را به عنوان اولویتهای خود شناسایی کرده است.
او گفت: «تغییرات اقلیمی، افزایش دما، خشکسالیهای طولانی و تشدید کمبود آب به دغدغههای اصلی همه تولیدکنندگان تبدیل شده است».
جشنواره انار گوچای که هر سال در ماه اکتبر در منطقه گوچای، حدود ۲۰۰ کیلومتر غرب باکو، برگزار میشود هر ساله دهها هزار بازدیدکننده را جذب میکند و همزمان یک جشن فرهنگی و رویداد تجاری است که در آن تولیدکنندگان با خریداران دیدار میکنند، ارقام جدید را به نمایش میگذارند و درباره قراردادهای صادراتی مذاکره میکنند.
این جشنواره در سال ۲۰۲۴ به دنبال ابتکاری به رهبری معاون اول رئیسجمهور، مهربان علیوا، در فهرست نماینده میراث فرهنگی ناملموس بشریت یونسکو ثبت شد. برگزاری آن بر عهده وزارت کشاورزی است و هماهنگیاش را مرکز نوآوری کشاورزی این وزارتخانه انجام میدهد.
گراشوف گفت: «این ثبت یونسکو نشاندهنده ارزش فرهنگی ممتاز انار برای مردم آذربایجان است و در عین حال به تقویت بیشتر دیدهشدن بینالمللی برند «ساختهشده در آذربایجان» کمک میکند».