در ازبکستان پروژههای خورشیدی و ذخیرهسازی برق با حمایت بانک توسعه اروپایی تقاضای روبهافزایش برق را تامین میکنند و همراه با نوسازی شبکه و ساخت نخستین نیروگاه هستهای، ترکیب انرژی آینده کشور را دگرگون میسازند.
ازبکستان قصد دارد تولید برق خود را ظرف پنج سال آینده از ۸۲ میلیارد کیلووات ساعت به بیش از ۱۲۰ میلیارد کیلووات ساعت افزایش دهد و بخش برق را به یکی از بزرگترین میدانهای آزمون سرمایهگذاری در کشور تبدیل کند.
آگهی
آگهی
این هدف بازتابی از افزایش تقاضا در بخش صنعت، رشد جمعیت و توسعه بخشهای جدید از جمله زیرساختهای دیجیتال است؛ در حالی که ازبکستان به دنبال گسترش عرضه برق و همزمان کاهش اتکا به سوختهای فسیلی است.
شاوکت میرزیایف، رئیسجمهور ازبکستان، در سخنرانی خود در مجمع بینالمللی سرمایهگذاری تاشکند (TIIF) گفت انرژیهای تجدیدپذیر تا سال ۲۰۳۰ قرار است ۵۴ درصد تولید برق را به خود اختصاص دهند. او گفت این کشور تا کنون نزدیک به ۶ میلیارد دلار (۵٫۳ میلیارد یورو) سرمایهگذاری خارجی برای پروژههای انرژی سبز جذب کرده و قصد دارد ۴ میلیارد دلار دیگر (۳٫۵ میلیارد یورو) نیز در شبکههای انتقال برق سرمایهگذاری کند.
میرزیایف همچنین خواستار سرمایهگذاری در نیروگاههای خورشیدی و بادی، سامانههای ذخیرهسازی انرژی، نوسازی شبکه و مراکز دادهای شد که با انرژی سبز تغذیه میشوند و برنامههای برق کشور را به دستور کار گستردهتر صنعتی و دیجیتال آن گره میزنند.
ترسیم نقشه راه تامین مالی
نهادهای مالی بینالمللی هماکنون در تامین مالی این گسترش نقش دارند.
در سال ۲۰۲۵، بانک اروپایی بازسازی و توسعه (EBRD) نزدیک به ۲ میلیارد دلار (۱٫۸ میلیارد یورو) در قالب ۱۲۰ پروژه در آسیای مرکزی و مغولستان سرمایهگذاری کرد. بیش از ۱ میلیارد دلار (۸۸۰ میلیون یورو) از این رقم به پروژههای ازبکستان اختصاص یافت.
بیش از نیمی از سرمایهگذاریهای منطقهای EBRD در زمره سرمایهگذاریهای سبز طبقهبندی شد و حدود یکسوم نیز از پروژههای زیرساختی پایدار حمایت کرد.
در ازبکستان، تامین مالی EBRD شامل پروژههای بزرگ انرژی تجدیدپذیر و ذخیرهسازی بوده است. از جمله یک بسته ۱۴۲ میلیون دلاری (۱۲۵ میلیون یورویی) برای احداث نیروگاه ترکیبی خورشیدی با ظرفیت یک گیگاوات و تاسیسات ذخیره انرژی باتری با ظرفیت ۱۳۳۶ مگاوات ساعت که با همکاری شرکت ACWA Power توسعه یافته است.
این بانک همچنین تامین مالی تا سقف ۱۹۵٫۵ میلیون دلار (۱۷۱ میلیون یورو) برای یک نیروگاه خورشیدی ۳۰۰ مگاواتی و تاسیسات ذخیرهسازی باتری ۷۵ مگاوات ساعتی را که شرکت مصدر در منطقه قشقهدریا توسعه میدهد، تدارک دیده است.
در گفتوگو با یورونیوز در حاشیه TIIF، حسین اوژهان، مدیرکل EBRD برای آسیای مرکزی و مغولستان، گفت افزایش ظرفیت انرژی مستلزم هم تامین مالی و هم اصلاح مقررات است.
حسین اوژهان گفت: «باید از دو زاویه به آن نگاه کنیم؛ اول سرمایهگذاری و دوم کار روی سیاستگذاری.»
به گفته اوژهان، دولتهای سراسر منطقه راهبردهای بلندمدت کاهش انتشار کربن را پذیرفتهاند و نهادهای مالی بینالمللی به تدوین نقشه راه و برنامههای بخشی برای کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی کمک میکنند.
اوژهان گفت: «بیشتر کشورهای آسیای مرکزی پیشاپیش تعهد دادهاند که تا سال ۲۰۵۰ یا ۲۰۶۰ به طور کامل کربنزدایی کنند. برای این تصمیمها، یک برنامه بلندمدت کربنزدایی و نقشههای راه همراهشان وجود دارد.»
EBRD همچنین در چارچوب این تلاشها با ازبکستان برای ترسیم مسیرهای کمکربن در بخش انرژی همکاری کرده است.
گذار انرژیهای تجدیدپذیر از هدفگذاری به اجرای پروژهها
برای EBRD، انرژی تجدیدپذیر همچنان اصلیترین مسیر سرمایهگذاری برای کاهش وابستگی منطقه به زیرساختهای مبتنی بر سوخت فسیلی است.
به گفته اوژهان، کشورهای آسیای مرکزی همچنان به طور گسترده به سوختهای فسیلی متکی هستند، بهویژه از طریق سامانههای فرسوده تولید برق و گرمایش. همزمان، دولتها در حال گسترش پروژههای انرژی تجدیدپذیر و بهروزرسانی مقرراتی هستند که برای جلب سرمایهگذاری بخش خصوصی طراحی شده است.
اوزهان به یورونیوز گفت: «اگر بخواهیم در یک کلمه توضیح دهیم که چگونه این کار را انجام میدهیم، پاسخ این است: تجدیدپذیرها.»
در ازبکستان، این رویکرد در پروژههایی که تولید برق خورشیدی را با ذخیرهسازی باتری تلفیق میکنند، بهخوبی دیده میشود؛ پروژههایی که نشان میدهند تامین مالی فراتر از احداث صرف نیروگاههای جدید رفته و به سمت سامانههایی حرکت کرده است که امکان جذب حجم بیشتری از برق تجدیدپذیر را فراهم میکنند.
برای سرمایهگذاران، این تغییر انرژی تجدیدپذیر را به بخشی از یک داستان زیرساختی گستردهتر تبدیل میکند؛ ظرفیتی برای تولید، ذخیرهسازی، اتصال به شبکه و چارچوب مقرراتی که همگی باید همگام با هم پیش بروند.
ورود انرژی هستهای به ترکیب انرژی
انرژیهای تجدیدپذیر محور اصلی برنامههای توسعه برق ازبکستان هستند، اما تنها فناوری جدیدی نیستند که به نظام انرژی این کشور افزوده میشود.
ازبکستان در ماه ژوئن آغاز ساخت نخستین پروژه نیروگاه هستهای خود را در منطقه جیزاخ اعلام کرد و بدین ترتیب بخش دیگری از برنامه توسعه برق را از مرحله طراحی به اجرا رساند.
قرار است این نیروگاه شامل دو راکتور بزرگ با ظرفیت حدود ۱۰۰۰ مگاوات هرکدام و دو راکتور کوچک ماژولار با ظرفیت حدود ۵۵ مگاوات هرکدام باشد و منبع تازهای از ظرفیت پایه کمکربن را به ترکیب برق آینده کشور اضافه کند.
در یک گفتوگوی جداگانه با یورونیوز در حاشیه TIIF، سما بیلبائو ای لیئون، مدیرکل انجمن جهانی هستهای، گفت تصمیم ازبکستان بازتاب روندی گستردهتر در میان اقتصادهای در حال رشد است که به دنبال منابع قابل اتکای برق برای پشتیبانی از توسعه هستند.
بیلبائو ای لیئون گفت: «این کشورها منابع عظیمی دارند اما میخواهند رشد کنند و توسعه یابند، و برای این کار به انرژی نیاز خواهید داشت.»
بیلبائو ای لیئون گفت برنامه هستهای ازبکستان هم بازتاب افزایش تقاضا برای برق است و هم بیانگر تمایل این کشور به کاهش سهم گاز طبیعی در تولید برق.
او گفت: «در مورد ازبکستان، با کشوری روبهرو هستیم که ۷۵ درصد برق خود را از گاز طبیعی تامین میکند و در عین حال میخواهد این گاز را برای کاربردهای دیگری به کار بگیرد؛ اینجا است که انرژی هستهای نقشی بسیار مهم بر عهده خواهد گرفت.»