ایلان ماسک از فروش یک بازی ۵۰۰ دلاری در نوجوانی تا ساخت امپراتوری موشک، خودرو برقی، هوش مصنوعی و کاشت مغزی، دههها شرکتهایی ساخته که صنایع را دگرگون کردهاند؛ این گزارش نگاهی است به کسبوکارهای ثروتمندترین مرد جهان.
رسانه ها او را «تونی استارک دنیای واقعی» نامیده اند و ایلان ماسک دهه ها را صرف ساختن شرکت هایی کرده که هدفشان برهم زدن نظم صنایع جاافتاده است. این کسب و کارها بیش از یک بار تا مرز فروپاشی مالی پیش رفتند، اما بعد به برخی از ارزشمندترین شرکت های جهان تبدیل شدند.
آگهی
آگهی
خودروهای برقی. ایمپلنت های مغزی. تونل های زیرزمینی. پلتفرم شبکه اجتماعی که زمانی توییتر نام داشت. و سازنده موشکی که این هفته وارد معاملات وال استریت شد.
با گذشت زمان، بخش فزاینده ای از این طرح ها زیر یک چتر واحد قرار گرفته اند.
امروز ماسک، ثروتمندترین مرد جهان و نخستین فردی که ثروتش به یک تریلیون دلار رسیده، شبکه گسترده ای از کسب و کارها را کنترل می کند.
به نوشته فوربز، ماسک در اکتبر ۲۰۲۵ نخستین فردی شد که ارزش خالص دارایی اش از ۵۰۰ میلیارد دلار عبور کرد. نخستین موفقیت تجاری اش ۵۰۰ دلار برای او به همراه داشت. اولین شرکتش حدود ۲۲ میلیون دلار نصیب او کرد و دومی تقریبا ۱۷۶ میلیون دلار.
تا ۳۱ سالگی، ماسک از محل ایجاد و فروش شرکت هایی که راه انداخته بود نزدیک به ۱۹۸ میلیون دلار به دست آورده بود.
با این حال، بخش اعظم ثروتی که بعدها او را به ثروتمندترین فرد جهان تبدیل کرد از طریق نقد کردن سهام به دست نیامد، بلکه حاصل حفظ سهم مالکیت بزرگ او در اسپیس ایکس و تسلا بود، آن هم در حالی که ارزش این شرکت ها سر به فلک می کشید.
در ادامه نگاهی داریم به امپراتوری بزرگ تجاری ماسک.
سال های آغازین
ایلان ماسک سال ۱۹۷۱ در پرتوریا در آفریقای جنوبی به دنیا آمد.
نخستین موفقیت تجاری او در ۱۲ سالگی رقم خورد؛ زمانی که کد منبع یک بازی ویدئویی به نام «بلاستار» را حدود ۵۰۰ دلار (۴۳۰ یورو) به یک مجله رایانه ای فروخت.
نخستین کسب و کار جدی ماسک زیپ۲ بود؛ شرکت نشر آنلاین و راهنمای کسب و کار که او در سال ۱۹۹۵ همراه برادرش کیمبال ماسک بنیان گذاشت. این شرکت به روزنامه ها کمک می کرد فهرست مشاغل محلی و نقشه ها را آنلاین کنند و خود ماسک بخش زیادی از نرم افزار را می نوشت.
زیپ۲ در سال ۱۹۹۹ به بهای بیش از ۳۰۰ میلیون دلار (۲۶۰ میلیون یورو) فروخته شد و حدود ۲۲ میلیون دلار (۱۹ میلیون یورو) نصیب ماسک کرد.
او از آن پول برای راهاندازی شرکت «ایکس دات کام»، یک استارتاپ بانکداری آنلاین که در سال ۱۹۹۹ تاسیس شد، استفاده کرد. این شرکت بعدها بخشی از پی پل شد؛ شرکتی که سال ۲۰۰۲ با رقم ۱.۵ میلیارد دلار (۱.۳ میلیارد یورو) به ای بی فروخته شد. گزارش شده که سهم ماسک از این معامله حدود ۱۷۶ میلیون دلار (۱۵۲ میلیون یورو) بود.
فروش پی پل سرمایه لازم برای راهاندازی طرح هایی را فراهم کرد که مرحله بعدی دوران حرفه ای او را رقم زدند.
ماسک در سال ۲۰۰۲ اسپیس ایکس را تاسیس کرد، حدود ۱۰۰ میلیون دلار (۸۶ میلیون یورو) از سرمایه شخصی اش را در این شرکت موشکی گذاشت و همزمان مدیرعامل و مدیر مهندسی آن شد.
او در سال ۲۰۰۴ به شرکت تازه کار خودروسازی برقی تسلا پیوست و حدود ۸۰ میلیون دلار (۶۹ میلیون یورو) در آن سرمایهگذاری کرد و در نهایت در سال ۲۰۰۸ به سمت مدیرعامل رسید.
ماسک در سال ۲۰۰۶ همچنین به همراه دو پسرخاله اش، لیندون و پیتر ریو، در راهاندازی شرکت انرژی خورشیدی سولارسیتی نقش داشت؛ شرکتی که بعدها توسط تسلا خریداری شد.
اسپیس ایکس، شرکتی با ارزشی بیش از ۲ تریلیون دلار
وقتی ایلان ماسک در سال ۲۰۰۲ اسپیس ایکس را راه انداخت، خود او معتقد بود شانس موفقیت شرکت کمتر از یک به ده است.
در آن زمان این طرح چیزی بیش از تلاشی برای ورود به صنعتی نبود که در سیطره نهادهای دولتی و پیمانکاران جاافتاده هوافضا قرار داشت. ماسک بعدها گفت به دوستان و سرمایه گذارانش هشدار داده بود که احتمال شکست از همه سناریوها بیشتر است.
بیش از دو دهه بعد، این شرکت به یکی از ارزشمندترین بنگاه های جهان تبدیل شده است. عرضه اولیه سهام آن در بورس که ماه جاری انجام شد، بزرگترین عرضه اولیه ثبت شده تا امروز بود و ارزش شرکت را حدود ۱.۷۵ تریلیون دلار (۱.۵ تریلیون یورو) برآورد کرد. تنها چند روز پس از آغاز معاملات، ارزش بازار اسپیس ایکس به راحتی از ۲ تریلیون دلار عبور کرد و روز جمعه به ۲.۴۳ تریلیون دلار (۲.۱ تریلیون یورو) رسید.
شرکت پرچمدار ماسک در این میان بسیار فراتر از ساخت موشک رشد کرده است.
این شرکت مالک سرویس اینترنت ماهواره ای استارلینک است که سال گذشته ۴.۴ میلیارد دلار (۳.۸ میلیارد یورو) درآمد عملیاتی داشت. اسپیس ایکس همچنین از طریق پیوندهایش با شرکت هوش مصنوعی ایکس ای آی و پلتفرم اجتماعی ایکس، در مرکز بلندپروازی های رو به گسترش ماسک در حوزه هوش مصنوعی قرار دارد.
البته همه این کسب و کارها سودده نیستند. ایکس ای آی سال گذشته از زیان عملیاتی ۶.۴ میلیارد دلاری (۵.۵ میلیارد یورویی) خبر داد و خود اسپیس ایکس نیز در مجموع ۲.۶ میلیارد دلار (۲.۲ میلیارد یورو) زیان عملیاتی ثبت کرد.
حامیان می گویند این ارزشگذاری بازتاب دهنده جایگاه پیشروی اسپیس ایکس در فناوری های فضایی، ارتباطات ماهواره ای و هوش مصنوعی است. اما منتقدان معتقدند بخش بزرگی از این ارزش به اهداف بلندمدت و جاه طلبانه ای وابسته است که هنوز محقق نشده، از جمله طرح هایی برای ایجاد مراکز داده در مدار و در نهایت استعمار مریخ.
تسلا؛ شرط بندی روی خودران و رباتیک
ماسک از سال ۲۰۰۸ هدایت تسلا را بر عهده دارد و نظارت بر مسیر رشد آن از یک خودروساز برقی کوچک به یکی از ارزشمندترین شرکت های جهان را بر عهده داشته است.
این شرکت در سال های اخیر با رقابت فزاینده ای روبه رو شده است. در سال ۲۰۲۴، تسلا جایگاه خود را به عنوان بزرگترین تولیدکننده خودروهای برقی جهان از نظر فروش به بی وای دی چین واگذار کرد. تحویل خودروها همچنین تحت تاثیر تحریم های مصرف کنندگان به دلیل فعالیت های سیاسی ماسک قرار گرفت، هرچند فروش تا حدی دوباره جان گرفته است.
ماسک همواره تاکید کرده که آینده بلندمدت تسلا فراتر از فروش خودرو است و تمرکز خود را بر فناوری رانندگی خودکار گذاشته، با برنامه هایی برای به کارگیری ناوگانی از روباتاکسی های خودران.
تسلا همچنین از طریق برنامه ربات انسان نمای اپتیموس در حال ورود جدی تر به حوزه رباتیک است؛ رباتی که به گفته ماسک در نهایت می تواند در خانه ها و محل های کار به کار گرفته شود.
فراتر از حمل و نقل، تسلا پس از خرید سولارسیتی در سال ۲۰۱۶ در زمینه انرژی خورشیدی و ذخیرهسازی باتری نیز فعال بوده است. تسلا سال ۲۰۱۰ وارد بورس شد و بعدها به جمع شرکت های تریلیون دلاری پیوست. ارزش بازار آن اکنون حدود ۱.۵ تریلیون دلار (۱.۳ تریلیون یورو) برآورد می شود.
نورالینک؛ پیوند مغز و رایانه
ماسک همچنین مدیرعامل نورالینک است؛ شرکت رابط مغز و رایانه ای که در سال ۲۰۱۶ هم بنیان گذاشت.
این شرکت در حال توسعه فناوری ای است که قرار است دستگاه عصبی انسان را مستقیما به رایانه ها متصل کند. نورالینک یکی از چند شرکت فعال در این حوزه نوظهور است و کارآزمایی های بالینی روی افراد مبتلا به آسیب نخاعی، ای ال اس و دیگر بیماری های نورولوژیک را آغاز کرده است.
نورالینک طی سال های اخیر از مجموعه ای از جراحی های موفق کاشت ایمپلنت مغزی خبر داده است. این شرکت در ژانویه اعلام کرد ۲۱ داوطلب در سراسر جهان در کارآزمایی هایش شرکت دارند.
این فناوری هنوز در مراحل ابتدایی است، اما حامیان آن معتقدند در نهایت می تواند به بازگرداندن توانایی برقراری ارتباط و حرکت برای افراد دارای معلولیت های شدید کمک کند.
شرکت بورینگ؛ رویای حمل و نقل زیرزمینی ماسک
شرکت بورینگ که در سال ۲۰۱۶ تاسیس شد، طرح ماسک برای ساخت تونل و حمل و نقل زیرزمینی است.
این شرکت بیش از هر چیز به خاطر پروژه «وگاس لوپ» شناخته می شود؛ شبکه ای از تونل ها در زیر لاس وگاس که از خودروهای تسلا برای جابه جایی مسافران میان نقاط مختلف استفاده می کند. نخستین بخش آن در سال ۲۰۲۱ در نزدیکی مرکز همایش های لاس وگاس افتتاح شد.
شرکت بورینگ می گوید فناوری حفر تونل آن می تواند به کاهش ترافیک و پایین آوردن هزینه پروژه های حمل و نقل زیرزمینی کمک کند و برای آینده نیز طرح هایی در شهرهایی چون دوبی و نشویل ترسیم کرده است.
با این حال این کسب و کار بی انتقاد نمانده است. نهادهای ناظر و گروه های حامی محیط زیست نسبت به پیامدهای زیست محیطی و ایمنی برخی پروژه ها ابراز نگرانی کرده اند و بخش هایی از شبکه پیشنهادی این شرکت در لاس وگاس همچنان در دست ساخت است.