بهای نفت برنت پس از حملات تازه در تنگه هرمز از ۱۰۰ دلار گذشت. دادههای یورواستات نشان میدهد کدام کشورهای اروپایی بیشترین نفت را میخرند و چه کسانی بیشترین آسیبپذیری را دارند.
قیمت نفتخام برنت روز چهارشنبه از ۱۰۰ دلار برای هر بشکه عبور کرد و پس از حملات تازه به کشتیرانی در اطراف تنگه هرمز، صبح پنجشنبه نیز بالا ماند.
آگهی
آگهی
بهای این شاخص از میانه فوریه تاکنون، یعنی نزدیک به هفت ماه، بالای ۷۰ دلار مانده و نسبت به پایان سال ۲۰۲۵ که در سطح ۶۰.۸۵ دلار بسته شده بود، ۶۵.۷ درصد افزایش یافته است.
اما ماجرا دیگر فقط به بازار انرژی محدود نمیشود.
گرانتر شدن نفتخام هزینه گازوئیل، بنزین و سوخت هواپیما را بالا میبرد. این افزایشها سپس در شبکههای حملونقل و زنجیرههای تامین سرریز میشود و در نهایت به قیمت مصرفکننده میرسد.
این اتفاق از نظر زمانی برای اروپا در بدترین مقطع ممکن رخ داده است.
نرخ تورم منطقه یورو در ماه اوت پیشاپیش به ۳.۳ درصد رسیده بود؛ بالاترین سطح از سپتامبر ۲۰۲۳. تنها قیمت انرژی در طول یک سال ۱۴.۳ درصد افزایش یافته است.
به همین دلیل انتظار میرود بانک مرکزی اروپا روز پنجشنبه نرخ سود سپرده را یکچهارم واحد افزایش دهد و به ۲.۵۰ درصد برساند. در ایالات متحده، معاملات آتی احتمال افزایش نرخ بهره فدرال رزرو در ۱۶ سپتامبر را حدود ۶۰ درصد برآورد میکنند.
اما کدام کشورهای اروپایی بیش از دیگران در معرض شوک قیمتی نفت قرار دارند؟
وابستگی تقریبا کامل اروپا به نفت خارجی
آسیبپذیری بنیادین اروپا در برابر سوختهای فسیلی بهروشنی قابل مشاهده است.
اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۴، ۴۷۱.۳ میلیون تن نفتخام وارد کرد، در حالی که تولید داخلی آن تنها ۱۵.۵ میلیون تن بود.
به گزارش یورواستات، وابستگی اتحادیه به واردات نفت در مجموع به ۹۶.۶ درصد رسید.
به بیان دیگر، تقریبا هر بشکه اضافهای که در این بلوک مصرف میشود عملا باید از خارج تامین شود.
ایالات متحده، قزاقستان و نروژ سه تامینکننده بزرگ نفت اتحادیه بودند که هرکدام بین ۱۲ تا ۱۵ درصد از واردات را به خود اختصاص دادند.
لیبی با سهمی بیش از ۹ درصد در رتبه بعد قرار داشت؛ عربستان سعودی ۶.۸ درصد و نیجریه و عراق هرکدام ۵.۸ درصد از واردات را تامین کردند.
شورای اتحادیه اروپا اعلام کرده است که در سال ۲۰۲۵ تنها حدود ۷ درصد از واردات نفتخام اتحادیه از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس تامین شده است.
به این ترتیب، وابستگی مستقیم اروپا به تولیدکنندگان خلیج فارس کمتر از بسیاری از اقتصادهای آسیایی است؛ اما نفت در بازاری جهانی مبادله میشود.
هر اختلالی در تنگه هرمز، قیمت نفتخام آمریکا یا نروژ را درست مانند نفت خاورمیانه بالا میبرد.
کدام کشورهای اروپایی بزرگترین حجم نفت را وارد میکنند؟
از نظر حجم، هلند با فاصله زیاد بیش از هر کشور اروپایی دیگری نفت وارد میکند.
آمار یورواستات برای سال ۲۰۲۴، آخرین سال کامل در دسترس، نشان میدهد هلند ۱۳۸.۳ میلیون تن نفت و فرآوردههای نفتی وارد کرده است.
پس از آن، آلمان با ۱۱۷.۸ میلیون تن، اسپانیا با ۸۵.۸ میلیون تن، فرانسه با ۸۲.۴ میلیون تن، ایتالیا با ۷۳.۳ میلیون تن و بلژیک با ۵۶.۷ میلیون تن قرار دارند.
با این حال، این ارقام نیاز به مقداری توضیح و زمینه دارد.
روتردام یکی از بزرگترین مراکز انرژی جهان است. بخش زیادی از نفتخام وارد شده به بندرهای هلند در آنجا پالایش یا به دیگر کشورهای اروپایی منتقل میشود.
هلند از میان ۱۳۸.۳ میلیون تن واردات خود، ۱۰۱.۱ میلیون تن را صادر کرده است. بلژیک نیز بیش از نیمی از وارداتش را دوباره صادر کرده است.
آلمان به دلیل اندازه اقتصاد صنعتی، شبکه حملونقل و بخش پالایش نفت، واردکننده بزرگ واقعی در اروپا به شمار میرود.
اسپانیا، فرانسه و ایتالیا نیز برای تامین مصرف داخلی و تغذیه پالایشگاههای بزرگ خود حجم قابلتوجهی نفت وارد میکنند.
دادههای یورواستات نشان میدهد آلمان در سال ۲۰۲۴، ۲۰.۱ درصد از مصرف نهایی نفت و فرآوردههای نفتی در اتحادیه اروپا را به خود اختصاص داده است. فرانسه با ۱۵.۳ درصد در جایگاه بعدی قرار دارد و سهم هر یک از ایتالیا و اسپانیا ۱۱.۱ درصد بوده است.
در مجموع، این چهار اقتصاد نزدیک به ۵۸ درصد از کل مصرف نفت اتحادیه اروپا را به خود اختصاص دادهاند.
شوک نسبی شدیدتر در کمین اقتصادهای کوچکتر
حجم واردات نشان میدهد چه کسانی بیشتر میخرند، اما مشخص نمیکند کدام اقتصادها بیشترین آسیب را میبینند.
شاخص سودمندتر برای سنجش آسیبپذیری، مقایسه واردات خالص انرژی با اندازه و ساختار اقتصاد داخلی است.
یورواستات تراز تجاری خالص در محصولات انرژی را به عنوان سهمی از تولید ناخالص داخلی رصد میکند. مالتا در سال ۲۰۲۵ بزرگترین کسری در میان کشورهای عضو را ثبت کرده که معادل ۵.۴ درصد تولید اقتصادی این کشور بوده است.
پس از آن، بلغارستان با کسری معادل ۳.۵ درصد تولید ناخالص داخلی، کرواسی با ۳.۴ درصد، مجارستان با ۲.۹ درصد، بلژیک با ۲.۶ درصد، لوکزامبورگ با ۲.۵ درصد و قبرس با ۲.۴ درصد قرار دارند.
اقتصادهای بزرگتر بیشتر در میانه این طیف قرار دارند. کسری تجاری انرژی ایتالیا معادل ۱.۹ درصد تولید ناخالص داخلی بود و پس از آن اسپانیا و لهستان با ۱.۷ درصد قرار داشتند. آلمان و فرانسه هر دو کسری ۱.۵ درصدی ثبت کردند.
کمترین کسریها مربوط به دانمارک با ۰.۱ درصد تولید ناخالص داخلی، سوئد با ۰.۵ درصد و هلند با ۰.۶ درصد بود.
دانمارک از تولید داخلی نفت و گاز سود میبرد، در حالی که جایگاه هلند بازتابدهنده نقش این کشور به عنوان یک مرکز بزرگ پالایش و صادرات مجدد است.
کشورهای وابسته به گردشگری نیز بهشدت آسیب میبینند
نرخ وابستگی اسپانیا به واردات نفت، که سهم مصرف تامینشده از واردات خالص را اندازهگیری میکند، در سال ۲۰۲۴ به ۱۰۰.۳ درصد رسید.
این نرخ در پرتغال ۹۹.۹ درصد و در ایرلند ۱۰۱ درصد بود.
هر سه اقتصاد تقریبا کل تامین نفت خود را بر پایه نفتخام یا فرآوردههای نفتی وارداتی بنا کردهاند.
مالتا در سال ۲۰۲۴، ۹۹.۶ درصد نیاز نفتی خود را وارد کرد. سهم واردات در تامین نیاز نفتی قبرس نیز ۹۷.۳ درصد بود.
وابستگی این کشورها با نقش پررنگ حملونقل، هوانوردی و گردشگری در اقتصادشان تشدید میشود.
نزدیک به دو سوم نفت مصرفی در اتحادیه اروپا صرف بخش حملونقل میشود.
به گزارش شورای اتحادیه اروپا، تنها حملونقل جادهای در سال ۲۰۲۴، ۴۷.۷ درصد از کل مصرف نفت را به خود اختصاص داده است.
هوانوردی ۹.۲ درصد دیگر و حملونقل دریایی ۸.۴ درصد از مصرف را شامل میشد.
این ترکیب برای کشورهای جنوب اروپا اهمیت ویژهای دارد.
افزایش قیمت سوخت هواپیما، هزینه شرکتهای هواپیمایی را که به اسپانیا، پرتغال، یونان، قبرس و مالتا خدمات میدهند بالا میبرد.
افزایش قیمت گازوئیل نیز از طریق گرانتر شدن زنجیرههای تامین، بر هزینههای هتلها، رستورانها و خردهفروشیها تاثیر میگذارد.
شرکتهای فعال در حوزه گردشگری ممکن است در ابتدا بخشی از این افزایش هزینه را خود جذب کنند، اما اگر بهای نفت بالای ۱۰۰ دلار بماند، احتمال بیشتری وجود دارد که هزینههای بالاتر از طریق قیمت بلیت هواپیما و اقامت به مصرفکنندگان منتقل شود.
دانمارک با وابستگی ۵۸.۱ درصدی کمترین اتکا را به واردات نفت دارد و پس از آن رومانی با ۷۷ درصد و مجارستان با ۸۳.۵ درصد قرار میگیرند.
نرخ وابستگی ایتالیا ۸۹.۸ درصد، آلمان ۹۶.۹ درصد و فرانسه ۹۹.۸ درصد است.