شرکتهای اروپایی نفت و گاز که در سهماهه نخست با جهش قیمتهای ناشی از جنگ خاورمیانه سودهای کلان ثبت کردهاند اکنون از لندن تا پاریس با درخواستهای تازه برای وضع مالیات بر این سودها روبهرو شدهاند.
شرکتهای اروپایی فعال در حوزه نفت و گاز از افزایش قیمت انرژی که بر اثر اختلالهای ناشی از درگیری مربوط به ایران بهوجود آمده سود بردهاند و این موضوع به رشد سود در سراسر این صنعت کمک کرده است.
آگهی
آگهی
شرکت بزرگ نفتی شل روز پنجشنبه از افزایش 24 درصدی سود خود در سهماهه نخست سال خبر داد. رقیبش بیپی نیز ماه گذشته سود بالاتری گزارش کرد و توتالانرجیز فرانسه هم اعلام کرد سود خالصش در سهماهه نخست 51 درصد رشد کرده و به 5.8 میلیارد دلار رسیده است.
تحلیلگران انتظار دارند سوددهی این شرکتها در طول امسال همچنان بالا بماند.
به گفته آکسفام، شش شرکت بزرگ سوختهای فسیلی جهان یعنی چورون، شل، بیپی، کونوکوفیلیپس، اکسونموبیل و توتالانرجیز پیشبینی میشود در سال 2026 نسبت به 2025 روزانه 37 میلیون دلار معادل 31.5 میلیون یورو درآمد اضافی به دست آورند.
نوسان بازار محرک سودآوری
جنگ ایران رفتوآمد کشتیها از تنگه هرمز، مسیر حیاتی تامین انرژی جهان، را مختل کرد و به جهشهای تند در قیمت نفت دامن زد.
بهای نفت خام برنت، شاخص جهانی بازار، در جریان این درگیری تا حدود 100 دلار برای هر بشکه بالا رفت و برای مدتی کوتاه از 126 دلار هم عبور کرد، در حالی که پیش از آغاز مخاصمات در اواخر فوریه حدود 70 دلار بود.
این نوسانهای قیمتی بهویژه به سود غولهای نفتی اروپایی یعنی بیپی، شل و توتالانرجیز تمام شد که فعالیت گستردهای در حوزه معاملات نفت دارند. رقبای آمریکایی آنها، اکسونموبیل و چورون، بیشتر بر تولید نفت و گاز تکیه دارند.
استیفن اینس از شرکت مدیریت دارایی اسپیآی گفت: «شرکتهای بیپی، شل و توتال نه فقط از قیمتهای بالاتر نفت، بلکه از خود آشفتگی بازار هم سود بردند.»
او افزود: «غولهای اروپایی در این فصل کمتر شبیه شرکتهای سنتی نفتی بودند و بیشتر به معاملهگران حرفهای نوسان قیمت شباهت داشتند که در دل نظام جهانی انرژی فعالیت میکنند.»
اروپا بار دیگر خواستار وضع مالیات بر سودهای بادآورده شد
این نتایج قوی بار دیگر در سراسر اروپا درخواستها برای وضع مالیات بر سودهای بادآورده شرکتهای انرژی را زنده کرده است؛ مالیاتی مشابه آنچه پس از حمله روسیه به اوکراین در سال 2022 اعمال شد.
اوایل آوریل، آلمان، اتریش، اسپانیا، ایتالیا و پرتغال بهطور مشترک از کمیسیون اروپا خواستند بر سودهای مازاد شرکتهای انرژی که در جریان شوک نفتی مرتبط با ایران به دست آمده، عوارضی سراسری در سطح اتحادیه اروپا وضع کند.
این پنج کشور اعلام کردند این اقدام میتواند به تامین مالی طرحهای حمایتی از مصرفکنندگان، مهار تورم و کاهش فشار بر بودجههای عمومی کمک کند.
یک ماه بعد و پس از آنکه بزرگترین شرکتهای انرژی از سودهای کلان خبر دادند، این بحث شدت گرفت.
دنی گروس از سازمان دوستان زمین با درخواست برای افزایش مالیات بر این بخش گفت: «غولهای سوخت فسیلی بار دیگر در حال انباشتن سودهای هنگفت هستند.»
در بریتانیا، شرکتهای فعال در دریای شمال همچنان مشمول «عوارض سود انرژی» هستند؛ مالیات موقتی بر سودهای بادآورده که در سال 2022 برقرار شد.
نرخ این عوارض تا سال 2030 روی 38 درصد ثابت مانده و علاوه بر مالیاتهای معمول این بخش دریافت میشود، هرچند فقط شامل سود حاصل از تولید نفت و گاز در بریتانیا است.
رشد تازه سود در شل و بیپی بار دیگر درخواستها برای افزایش این عوارض را دامن زده است و اد میلیبند، وزیر انرژی بریتانیا، از آنچه «سودهای افراطی» خواند انتقاد کرده است.
در فرانسه، نمایندگان سوسیالیست و سبز مجلس در ماه آوریل طرح قانونیای ارائه کردند که خواستار وضع مالیات بر سودهای بادآورده شرکتهای انرژی است.
به نوشته لوموند، سباستین لکورنو نخستوزیر فرانسه گفت با مالیاتبستن بر آنچه «سودهای استثنایی» مینامد «در اصل مشکلی» ندارد، هرچند از حمایت از اقدام هماهنگ در سطح کل اتحادیه اروپا خودداری کرد.
امانوئل مکرون رئیسجمهوری فرانسه نیز خواستار واکنش اروپایی به آنچه سودهای افراطی و رفتار سوداگرانه در بازارهای انرژی خوانده، شده است.
افزایش قیمت نفت چه معنایی برای امنیت انرژی دارد
تحلیلگران انتظار دارند شرکتهای بزرگ انرژی در سهماهه دوم هم به اعلام سودهای بالا ادامه دهند.
اینس اظهار کرد: «حتی اگر تنشها کاهش یابد، بازارها یک شبه ناگهان به وضعیت عادی برنمیگردند.»
آدی ایمسیروویچ، مدرس ارشد سامانههای انرژی در دانشگاه آکسفورد، گفت: «مطمئن نیستم این درگیری به این آسانی حلوفصل شود.» به گفته او، چنین وضعی قیمتها را برای مدت طولانیتری در سطح بالا نگه میدارد.
چنین سناریویی احتمال دارد پروژههای جدید نفت و گاز را که توتالانرجیز هم بر آن حساب باز کرده، به حرکت درآورد؛ پروژههایی در میدانهای کوچک که میتوانند به سرعت به تولید برسند.
اینس بر این باور است که شرکتها ترجیح میدهند روی پروژههای کمهزینهتر حساب کنند تا اینکه «کورکورانه» به سمت توسعههای عظیم بروند.
او افزود: «به احتمال زیاد این پروژههای کمهزینه، منعطف و از نظر ژئوپلیتیکی امن هستند که برنده خواهند شد، نه توسعههای عظیمی که فقط برای توسعه انجام میشوند.»
در سالهای اخیر، بیپی و شل از چند هدف اقلیمی خود عقبنشینی کردهاند تا بتوانند تولید نفت و گاز را ادامه دهند.
به تازگی نیز توتالانرجیز اعلام کرده دیگر نمیتواند به هدف خنثیسازی کربن تا سال 2050 متعهد بماند و تاکید کرده که جهان هنوز برای عبور از نفت آماده نیست.
با این حال، این درگیری بار دیگر نقش انرژیهای تجدیدپذیر در تضمین امنیت انرژی را در کانون توجه قرار داده است.
ایمسیروویچ گفت: «این موضوع در هیچیک از پایتختهای جهان از نظر دور نمانده است.»