تهدیدهای موشکی، جهش حقبیمهها و تعلیق سفرها تجارت مسیر تنگه هرمز را دگرگون کرده و اثر آن تا چند هفته دیگر به مصرفکنندگان میرسد.
در شرایط عادی، حدود ۲۰ درصد تجارت نفت جهان و ۳۰ درصد عرضه جهانی کود شیمیایی از این مسیر عبور میکند.
آگهی
آگهی
اما اکنون و با ورود جنگ ایران به سومین هفته خود، این آبراهه به یکی از میدانهای اصلی نبرد بدل شده و نفت و حملونقل دریایی به خطوط مقدم جنگ اقتصادی تبدیل شدهاند.
مارکو فورجیونه، مدیر «موسسه ثبتشده صادرات و تجارت بینالملل» مستقر در بریتانیا، به یورونیوز گفت: «محیطی که روزگاری کوچکترین اختلال یا مشکل میتوانست عملکرد آن را مختل کند، اکنون به یک منطقه عملیاتی دائما خصمانه تبدیل شده و قابلیت انجام سفر، گرفتن بیمه و شرایط تاکتیکی لحظهای محدودیتهای اصلی هستند.»
با اینکه آمریکا وعده داده ترافیک در تنگه هرمز را روان کند، صدها کشتی و نفتکش هنوز در هر دو طرف این گذرگاه حیاتی منتظر ماندهاند.
حملات موشکی، تهدید مینگذاری و استقرار ناوهای جنگی به شدت حجم تردد دریایی را کاهش داده، هزینههای بیمه را بالا برده و بازارهای انرژی را در وضعیت بحرانی قرار داده است.
افزایش سرسامآور حق بیمه
حق بیمه برای مخاطرات جنگ برای کشتیهایی که از تنگه هرمز عبور میکنند از آغاز جنگ ایران به شکل چشمگیری افزایش یافته است.
آقای فورجیونه توضیح داد که پوشش بیمهای هرچند برای مدتی کوتاه قطع شد، اما حق بیمهها اکنون بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ درصد بالا رفته که در بلندمدت قابل دوام نیست.
پیش از بحران، حق بیمه برای مخاطرات جنگ برای هر کشتی عبوری از خلیج فارس، حدود ۰.۰۲ تا ۰.۰۵ درصد ارزش خود کشتی بود.
اما از زمان آغاز درگیریها، گزارشها حاکی است این رقم به حدود ۰.۵ تا ۱ درصد ارزش کشتی، و گاهی حتی بیش از آن رسیده است.
به این معنا که برای یک نفتکش به ارزش ۱۲۰ میلیون دلار، حق بیمه معمول حدود ۴۰ هزار دلار بود، اما اکنون برای هر سفر ممکن است بین ۶۰۰ هزار تا ۱.۲ میلیون دلار هزینه داشته باشد.
اثرهای زنجیرهای این جهش قیمتی به این معناست که ظرف چند هفته در قیمت بنزین و کالاها در پمپبنزینها و سوپرمارکتها احساس خواهد شد.
فورجیونه افزود: «این فشارها همین حالا هم نرخ کرایه حمل با نفتکشها را بالا برده و وقتی این هزینهها در قیمت خوراک پالایشگاهها و زنجیرههای لجستیکی منعکس میشود، در نهایت از طریق افزایش قیمت سوخت به مصرفکننده میرسد.»
واکنش شرکتهای کشتیرانی
برخی از بزرگترین شرکتهای حملونقل دریایی جهان مانند مرسک، اماسسی، سیامای سیجیام و هاپاگ لوید سفرهای خود از خلیج را متوقف کردهاند و برخی دیگر نیز محمولهها را از مسیرهای دور از تنگه منحرف میکنند؛ اقدامی که میتواند زمان ترانزیت را طولانیتر کند.
بسیاری از شرکتها ناچار شدهاند ریسک ژئوپولیتیک را در برنامهریزی عملیاتی خود لحاظ کنند.
کریستوفر لانگ، مدیر بخش اطلاعات و ریسک در گروه «نپتون»، توضیح داد که این رویکرد شامل رصد دقیقتر اطلاعات تهدید، بازنگری زمانبندی عبورها و اطمینان از آن است که کشتیها با آگاهی کامل از وضعیت، از مناطق پرریسک عبور کنند.
آقای لانگ گفت: «شرکتها همچنین در حال بازنگری طرحهای اضطراری، آمادگی خدمه و پروتکلهای ارتباطی هستند تا اگر اوضاع امنیتی بدتر شد، کشتیها بتوانند موثرتر واکنش نشان دهند.»
از منظر تجاری، فورجیونه تاکید کرد که «پیام برای کسبوکارها روشن است: تقویت تابآوری زنجیره تامین دیگر یک انتخاب اختیاری نیست، بلکه یک اولویت راهبردی و فوری است.»
با این حال، تغییر مسیر یا منحرف کردن کشتیها به دلیل جغرافیای خاص خلیج فارس محدودیتهای زیادی دارد و گزینههای چندانی برای شرکتها باقی نمیگذارد.
به گفته فورجیونه، در نتیجه تنوعبخشی به زنجیره تامین میتواند وابستگی به یک شریک واحد را کاهش دهد و به کسبوکارها امکان دهد شوکها را بهتر جذب کنند.
او توضیح داد: «وقتی اختلال رخ میدهد، شرکتهایی که گزینههای متعدد برای تامین دارند، بهتر محافظت میشوند، چون میتوانند سریع خود را تطبیق دهند و تداوم فعالیت را حفظ کنند.»
فورجیونه همچنین خاطرنشان کرد که شفافیت و دید بهتر در کل زنجیره تامین به شرکتها کمک میکند زودتر نقاط ضعف را شناسایی و قبل از تبدیل شدن به بحران، آنها را برطرف کنند.
اسکورت دریایی؛ آیا مداخله چندملیتی میتواند کمک کند؟
با حمله یا آسیب دیدن دستکم ۱۶ کشتی از زمان آغاز درگیری، امریکا وعده داده است برای عبور کشتیها و نفتکشها از تنگه هرمز اسکورت دریایی فراهم کند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، همچنین از کشورهایی که به شدت به محصولات خلیج وابستهاند، مانند چین، ژاپن، کره جنوبی، فرانسه و بریتانیا خواسته ناوهای جنگی خود را اعزام کنند تا مسیر امنی برای کشتیها فراهم شود.
با این حال، آیا عبور از این مسیر پرخطر میارزد؟
لانگ که افسر پیشین نیروی دریایی بریتانیا نیز هست معتقد است اسکورت و گشتزنیهای دریایی یک لایه مهم اطمینانبخشی ایجاد میکند، اما شرکتها حتی با حضور نیروهای نظامی هم این آبراهه را به عنوان محیطی با ریسک بالا در نظر خواهند گرفت.
ایران نیز بر تهدید خود برای عملا بسته نگه داشتن تنگه هرمز تاکید کرده و به کشتیها هشدار داده است که در صورت عبور، خطر حمله را میپذیرند.
یک کارزار طولانیمدت ایجاد اختلال میتواند اقتصاد جهانی را بیثبات کند؛ پیامدهایی که شاید سالها طول بکشد تا جبران شود.
بنابراین چه سطحی از تشدید تنش میتواند به واکنش گسترده ناوگانهای چندملیتی منجر شود؟
یک تشدید جدی شامل حملات مستقیم به کشتیهای تجاری یا اختلال پایدار در تجارت دریایی میتواند به واکنش قاطعتر و گستردهتر چندملیتی منجر شود.
لانگ ادامه داد: «در گذشته، تهدید علیه گذرگاههای حیاتی کشتیرانی باعث استقرار هماهنگ ناوهای جنگی برای بازگرداندن امنیت و آزادی ناوبری شده است.»
ناوبری در میانه عدمقطعیت
اختلال در مسیرهای دریایی موضوع تازهای نیست، اما اگر درگیریها در تنگه هرمز فروکش نکند و در عین حال تعرفهها در سراسر جهان بالا برود، اقتصاددانان درباره موجی از اثرهای دومینویی و دورهای طولانی از عدمقطعیت هشدار میدهند.
کارشناسان تجارت از جمله فورجیونه از دولتها و بنگاهها خواستهاند تلاشهای خود را برای تقویت امنیت اقتصادی از سر بگیرند؛ کاری که او آن را «یک ضرورت راهبردی و نه یک تجمل سیاستی» توصیف میکند.
او در پایان گفت: «یکی از موثرترین راهها برای ساختن این تابآوری، تعمیق و گسترش توافقهای تجاری با مجموعه متنوعی از کشورها و مناطق است؛ رویکردی که به کشورها کمک میکند در محیط جهانی هرچه بیشتر حمایتگرایانه، رقابتی باقی بمانند.»
دسترسی به بازارهای جدید میتواند فرصتهای شرکتها برای تنوعبخشی به زنجیرههای تامین را به شکل قابل توجهی گسترش دهد و منابع جایگزین تامینکنندهای ایجاد کند که به آنها برای عبور از دوران پرتلاطم کمک خواهد کرد.