در حالی که نزدیک به دو هفته از آغاز جنگ ایران میگذرد، بازار جهانی نفت و انرژی خود را برای یک «شوک بزرگ» احتمالی آماده میکنند.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بارها تهدید کرده است که با تکیه بر کنترل ایران بر تنگه هرمز میتواند قیمت نفت را تا بشکهای ۲۰۰ دلار افزایش دهد. اما این سناریو تا چه اندازه واقعبینانه است؟
آگهی
آگهی
چشمانداز انرژی در جهان پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، که به آغاز درگیری گستردهتر و بالقوه طولانیمدت در خاورمیانه انجامید، وارد یکی از پرنوسانترین دورههای چند دهه اخیر شده است.
آنچه در ابتدا بهعنوان یک عملیات نظامی محدود آغاز شد، بهسرعت به رویارویی مستقیم با پیامدهای اقتصادی جهانی تبدیل شده است.
بر اساس ادعاهای رسانههای دولتی ایران و گزارشهای منطقهای، به نظر میرسد سپاه پاسداران راهبردی موسوم به «باجگیری انرژی» را در پیش گرفته است؛ راهبردی که هدف آن وادار کردن جامعه بینالمللی به فشار بر آمریکا و اسرائیل برای توقف حملات است.
تهدید رساندن قیمت نفت به بشکهای ۲۰۰ دلار کمی پس از آغاز درگیریها مطرح شد.
آن زمان یکی از سخنگویان ارشد سپاه پاسداران هشدار داد اگر «اقدامات بزدلانه و ضدانسانی» ادامه پیدا کند، جهان باید خود را برای جهش بزرگ قیمتها آماده کند؛ جهشی که حتی میتواند به بشکهای ۲۰۰ دلار برسد.
این لفاظی از آن زمان به یکی از محورهای اصلی اظهارات مقامهای ایرانی تبدیل شده است.
ابراهیم ذوالفقاری، سخنگوی قرارگاه نظامی خاتمالانبیا در روزهای گذشته به رسانههای دولتی گفت: «خود را برای نفت ۲۰۰ دلاری آماده کنید، زیرا قیمت نفت به امنیت منطقه بستگی دارد؛ امنیتی که شما آن را بیثبات کردهاید.»
سپاه قصد دارد هزینههای جنگ را بینالمللی کند
راهبرد کنونی سپاه پاسداران بر «بینالمللی کردن» هزینههای این جنگ استوار است.
ایران با ایجاد اختلال در عبور نزدیک به ۲۰ درصد از نفت و گاز طبیعی جهان که از تنگه هرمز عبور میکند، میکوشد اقتصاد جهانی را به این درگیری بکشاند.
به همین دلیل سپاه پاسداران کشتیهای متعلق به کشورهای بیطرف از جمله کشتیهایی با پرچم تایلند، ژاپن و جزایر مارشال را نیز هدف قرار داده است.
به گفته تحلیلگران حوزه انرژی، هدف از این اختلال ایجاد فشار سیاسی داخلی در کشورهای غربی است تا در نهایت این کشورها، آمریکا و اسرائیل را وادار کنند در ازای ثبات بازار انرژی از اقدامات نظامی عقبنشینی کنند.
هدف قرار دادن کشتیها و منافع کشورهایی که نقشی در حمله به ایران نداشتهاند، پیامی از سوی تهران است مبنی بر اینکه تا زمانی که حملات به خاک ایران ادامه دارد، مسیرهای دریایی در منطقه امن نخواهند بود.
محور اصلی این راهبرد دقیقا ایجاد اختلال در بازارهای انرژی است؛ حوزهای که ایران بهدلیل موقعیت جغرافیایی خود میتواند بر آن تاثیر مستقیم بگذارد.
آیا در گذشته نیز چنین شوکهایی در بازار نفت رخ داده است؟
اگرچه رقم ۲۰۰ دلار برای هر بشکه بسیار بزرگ به نظر میرسد اما قیمت نفت در گذشته نیز با در نظر گرفتن نرخ تورم به سطوحی نزدیک به این رقم رسیده است.
بالاترین قیمت نفت در سال ۲۰۰۸ ثبت شد؛ زمانی که هر بشکه نفت به حدود ۱۴۷ دلار رسید. در آن دوره، نگرانیها درباره کمبود عرضه و موج گسترده سفتهبازی، درست پیش از بحران مالی جهانی، باعث جهش قیمتها در بازار نفت شده بود. اگر آن قیمت با تورم سال ۲۰۲۶ محاسبه شود، معادل حدود ۲۱۱ دلار برای هر بشکه خواهد بود.
پیشتر از این نیز قیمت نفت جهشهای قابل توجهی را تجربه کرده است. برای مثال، در جریان تحریم نفتی کشورهای عربی در سالهای ۱۹۷۳ و ۱۹۷۴ قیمت نفت حدود چهار برابر شد و پس از انقلاب ایران در سال ۱۹۷۹ نیز تقریبا دو برابر افزایش یافت.
در سال ۱۹۸۰ قیمت نفت به اوج خود یعنی حدود ۳۹ دلار و ۵۰ سنت برای هر بشکه رسید؛ رقمی که با در نظر گرفتن قیمتهای امروز، معادل حدود ۱۶۰ دلار برای هر بشکه است.
با این حال، بحران کنونی با احتمال انسداد کامل یکی از حیاتیترین گلوگاههای دریایی جهان همراه است؛ موضوعی که خطر جهش ناگهانی و بسیار شدید قیمتها را افزایش میدهد.
آزادسازی ذخایر استراتژیک برای کنترل قیمت نفت
در زمان نگارش این گزارش، قیمت نفت برنت اندکی بالاتر از ۱۰۰ دلار در هر بشکه معامله میشود؛ افزایشی چشمگیر نسبت به حدود ۶۰ دلار در اواسط فوریه، پیش از آغاز جنگ ایران.
آژانس بینالمللی انرژی برای آرام کردن بازار تلاش کرده است با هماهنگی میان کشورها بزرگترین آزادسازی ذخایر استراتژیک نفت در تاریخ را انجام دهد اما ادامه حملات ایران به زیرساختهای نفتی و نفتکشها تا حد زیادی اثر این اقدام را خنثی کرده است.
با لغو پوشش بیمه خطرات جنگ از سوی برخی شرکتهای بیمه و تغییر مسیر کشتیها توسط شرکتهای کشتیرانی، نگرانی در بازار انرژی همچنان ادامه دارد.
اگر انسداد تنگه هرمز ادامه پیدا کند، قیمت ۲۰۰ دلار برای هر بشکه نفت ممکن است از یک تهدید سیاسی به سناریویی واقعی تبدیل شود.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
در گزارشی تازه، موسسه آکسفورد اکونومیکس اعلام کرده است که اگر قیمت نفت به حدود ۱۴۰ دلار در هر بشکه برسد، اقتصاد جهانی وارد رکودی خفیف خواهد شد. در چنین حالتی تولید ناخالص داخلی جهان تا پایان سال حدود ۰.۷ درصد کاهش مییابد و اقتصاد بریتانیا، منطقه یورو و ژاپن وارد مرحله انقباض خواهد شد.