مطالعه هاروارد نشان داده است که تعهدها بهتنهایی شاید کافی نباشند، حتی هنگامی که مذاکرهکنندگان COP31 برای استفاده از انرژی پاکتر در مراکز داده فشار میآورند.
فعالان و کارشناسان سالها است درباره اثرات زیستمحیطی مراکز داده هشدار میدهند. اکنون یک مطالعه در دانشگاه هاروارد رقم قابلتوجهی را برای ردپای کربنی این مراکز ارائه کرده است.
به گفته پژوهشگران (منبع به زبان انگلیسی) این دانشگاه نخبه آمریکایی، برقی که ۴۰۳ مورد از بزرگترین مراکز داده در آمریکا در طول یک سال مصرف کردهاند، تقریبا به اندازه کل انتشار CO2 کشور دانمارک بوده است؛ کشوری که جمعیت آن تنها حدود ۶ میلیون نفر است.
در یکی از نخستین پژوهشهایی که از زمان اوجگیری هوش مصنوعی مصرف برق و انتشارهای مراکز داده فوقمقیاس را برآورد میکند، پژوهشگران تخمین زدهاند که مصرف برق این مراکز بین مه ۲۰۲۴ و آوریل ۲۰۲۵، ۲۵.۷ میلیون تن دیاکسید کربن (CO2) تولید کرده است.
این میزان حدود دو تا سه برابر بیشتر از برآورد قبلی مبتنی بر دادههای سال ۲۰۱۸ است. بیش از نیمی از این برق نیز از سوختهای فسیلی گرمایشزا برای سیاره، عمدتا گاز طبیعی و زغالسنگ، تامین شده است.
فرانچسکا دومینیشی، استاد آمار زیستی در دانشگاه هاروارد، به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت: «ما در مسیر دستیابی به هدف کنترل انتشار CO2 در حال عقبگرد هستیم.»
این مطالعه در زمانی منتشر شده است که مذاکرهکنندگان در کوپ ۳۱ یک تعهد داوطلبانه را مطرح کردهاند و از بهرهبرداران مراکز داده میخواهند از انرژی پاکتر استفاده کنند و تاثیرات زیستمحیطی خود را افشا کنند.
همزمان، اروپا نیز خود را برای رونق بزرگ مراکز داده آماده میکند.
رونق مراکز داده در اروپا آغاز شده است
اتحادیه اروپا قصد دارد ظرف هفت سال آینده ظرفیت مراکز داده خود را سه برابر کند تا در رقابت جهانی هوش مصنوعی عقب نماند. موج ساختوساز از هماکنون آغاز شده است؛ شرکت مشاور املاک سیبیآرای (CBRE) پیشبینی میکند که ظرفیت اروپا تنها در سال ۲۰۲۶، ۲۰ درصد افزایش یابد.
در حالی که شهرهایی مانند لندن، فرانکفورت و پاریس هماکنون به مراکز اصلی تبدیل شدهاند، کمبود برق باعث شده شهرهای دیگر از جمله آمستردام و دوبلین برخی طرحهای جدید را متوقف (منبع به زبان انگلیسی) کنند و این امر سرمایهگذاران را به جستوجوی فرصت در مناطق دیگر برای پر کردن این خلأ واداشته است.
در فنلاند، طی سالهای اخیر در مجموع ۱۴۵ طرح مرکز داده در سراسر کشور اعلام شده است که ۶۰ مورد آن تنها در سال جاری بوده است. در اسپانیا نیز بیش از ۵۰ پروژه در دست برنامهریزی است که ۱۷ مورد آن هماکنون در حال ساخت است.
ایتالیا نیز در حال جذب توسعهدهندگان است. در منطقه پولیا، مقامات محلی ۲۹ درخواست اتصال به شبکه برق برای مراکز داده احتمالی دریافت کردهاند و در همین حال، سیبیآرای گزارش میدهد که انتظار میرود میلان تا سال ۲۰۲۸ دوبلین را به عنوان پنجمین بازار بزرگ مراکز داده اروپا پشت سر بگذارد.
ساخت مراکز داده هزینههایی به همراه دارد
آژانس بینالمللی انرژی (IEA) برآورد میکند که مراکز داده تا سال ۲۰۳۰، ۱۰ درصد از رشد تقاضای برق در اتحادیه اروپا را به خود اختصاص خواهند داد؛ وضعیتی که شبکههای فرسوده برق این اتحادیه را تحت فشار قرار میدهد.
ساکنان محلی نیز نگرانیهای جدی درباره مصرف آب، آلودگی صوتی و میزان زمینهایی که به مراکز داده اختصاص مییابد، در کنار سایر مسائل، مطرح کردهاند.
در ماه ژوئیه، دولت بریتانیا با لغو تصمیم یک شورای محلی، طرحی ۵۸۵ میلیون یورویی برای تبدیل کارخانه قدیمی ترومن در شرق لندن به یک مجموعه چندمنظوره شامل فروشگاه، دفتر اداری، واحدهای مسکونی و یک مرکز داده را تصویب کرد. (منبع به زبان انگلیسی)
کارزارگران (منبع به زبان انگلیسی) در اعتراض به این طرح به خیابانها آمدند و گفتند مرکز داده بهتنهایی میتواند به اندازه ۱۵ هزار خانه برق مصرف کند، در حالی که کل این پروژه فقط ۴۴ واحد مسکونی جدید ایجاد میکند و تنها ۶ واحد آن برای مسکن اجتماعی خواهد بود.
در ماه اکتبر، بیش از هزار نفر از نمایندگان حدود ۴۰ کمیته محلی در میلان گرد هم آمدند تا علیه گسترش مراکز داده در ایتالیا اعتراض کنند و خواستار توقف طرحهای جدید شوند.
کمتر از یک ماه بعد، فعالان محیط زیست به یکی از کارگاههای ساختمانی شرکت مایکروسافت در آمستردام وارد شدند، از جرثقیل بالا رفتند، مشعلهای دودزا افروختند و با پلیس درگیر شدند.
سپس در ماه نوامبر، ائتلاف «توقف مراکز داده آلاینده» که متشکل از بیش از ۱۰۰ گروه محیط زیستی، حقوق دیجیتال و انجمنهای محلی است، در ۱۵ کشور تظاهراتی برگزار کرد تا خواستار تعلیق ساخت مراکز داده جدید شود؛ تا زمانی که دولتها به تاثیر آنها بر قبوض خدمات عمومی، مسکن و منابع رسیدگی کنند.
اروپا چگونه میخواهد اثرات زیستمحیطی را کاهش دهد
پژوهشگران هاروارد دریافتند که میزان ردپای کربنی یک مرکز داده تا حد زیادی به محل احداث آن بستگی دارد. برای نمونه، حجم یکسانی از برق در ایالت وایومینگ، که بخش عمده انرژی آن از زغالسنگ تامین میشود، بیش از دو برابر دیاکسید کربن ایالت اورگن تولید کرده است؛ جایی که انرژی برقآبی سهم قابلتوجهی در ترکیب انرژی دارد.
آنها همچنین دریافتند که بهرهبرداران به ندرت میزان مصرف برق خود را اعلام میکنند و این موضوع محاسبه جداگانه انتشارهای هر مرکز را دشوار میکند.
اتحادیه اروپا امیدوار است از چنین موانعی دوری کند.
بر اساس دستورالعمل بهرهوری انرژی (منبع به زبان انگلیسی)، مراکز دادهای که دستکم ۵۰۰ کیلووات توان پردازشی مصرف میکنند، باید مصرف انرژی و آب خود را گزارش کنند.
در ماه سپتامبر، کمیسیون اروپا پیشنهاد داد برای کارایی انرژی و آب مراکز داده، درجهبندیای از A تا G مشابه برچسبهای کارایی لوازم خانگی اعمال شود.
برخی بهرهبرداران ادعا میکنند راههایی برای کاهش تاثیرات خود یافتهاند.
برای نمونه، در پرتغال شرکت استارت کمپوس (Start Campus) در شهر سینیش (منبع به زبان انگلیسی)در حال توسعه یک مجموعه مرکز داده با ظرفیت ۱.۲ گیگاوات است که از آب دریا برای خنکسازی استفاده میکند. و در هلسینکی (منبع به زبان انگلیسی)، شرکت انرژی شهرداری شهر قصد دارد آنقدر گرمای مازاد یک مرکز داده جدید را بازیابی کند که پس از بهرهبرداری کامل، بتواند هر سال حدود ۷۰ هزار آپارتمان را گرم نگه دارد.