یک مطالعهٔ جدید انواع مختلف آبوهوای شدید را بر اساس تعداد جانهایی که در سال ۲۰۲۵ گرفتهاند رتبهبندی میکند.
در حالی که رهبران جهان در نشست کوپ۳۱ در ترکیه درباره این که در برابر تغییرات اقلیمی چه باید کرد بحث میکنند، شاید بخواهند پژوهشهای تازه درباره هزینههای اقتصادی و انسانی رویدادهای شدید آبوهوایی را نیز مدنظر قرار دهند.
به طور متوسط در سال ۲۰۲۵، هر روز یک فاجعه اقلیمی رخ داد و هم کشورهای ثروتمند و هم کشورهای فقیر به شدت آسیب دیدند.
این گزارش که رویداد فعلی اِلنینوی «گودزیلا» را در محاسبات خود منظور نکرده است، نشان میدهد گرمشدن ناشی از سوختهای فسیلی چگونه رویدادهای شدید آبوهوایی را مرگآورتر و از نظر اقتصادی پرهزینهتر کرده است.
اسپانیا، فرانسه، ایتالیا و رومانی در سال ۲۰۲۵ در میان ۲۰ کشوری بودند که بیشترین آسیب را در جهان دیدند و رویدادهای شدید آبوهوایی تازه در سال جاری نشان میدهد که این وضع یک اتفاق یکباره نبوده است.
تقریباً یک میلیون نفر در ۳۰ سال گذشته بر اثر رویدادهای شدید آبوهوایی جان خود را از دست دادهاند
بر اساس شاخص خطر اقلیم سیآرآی ۲۰۲۷ (CRI)، در سال ۲۰۲۵ در سراسر جهان ۳۶۷ رویداد شدید آبوهوایی ثبت شد. این رویدادها نزدیک به ۳۵ هزار مورد مرگومیر به همراه داشتند (به احتمال زیاد رقم واقعی بسیار بالاتر از این است زیرا مرگهای مرتبط با گرما در کشورهای فقیر بهشدت
کمتر گزارش میشود)، بیش از ۱۰۰ میلیون نفر را تحت تأثیر قرار دادند و زیانهای مستقیم اقتصادی بیش از ۱۵۸ میلیارد دلار آمریکا (۱۴۳ میلیارد یورو) ایجاد کردند.
با نگاهی به ۳۰ سال گذشته، ۹۰۰ هزار نفر جان خود را در رویدادهای شدید آبوهوایی از دست دادهاند و خسارتهای مستقیم اقتصادی در مجموع به بیش از ۴.۷ تریلیون دلار آمریکا (۴.۲ تریلیون یورو) رسیده است؛ رقمی که تقریباً معادل تولید ناخالص داخلی کنونی آلمان است.
در فاصله سالهای ۱۹۹۶ تا امروز، که دوره مورد بررسی این مطالعه است، کشورهای ثروتمندی مانند اسپانیا، فرانسه و ایتالیا نسبت به آبوهوای مرگبار بسیار آسیبپذیرتر شدهاند. نویسندگان گزارش میگویند این کشورها باید نتایج شاخص خطر اقلیم را هشداری درباره خطر رویدادهای مکرر یا رویدادهای نادر اما فوقالعاده شدید تلقی کنند و افزودند: «تا زمانی که تغییر چشمگیری در سطح بلندهمتی برای کاهش انتشارها و میزان حمایت مالی صورت نگیرد، تلفات انسانی و هزینههای اقتصادی رویدادهای شدید آبوهوایی مرتبط با اقلیم همچنان رو به افزایش خواهد بود.»
در سال ۲۰۲۵، جامائیکا، سریلانکا و اسپانیا بیشترین آسیب را دیدند و پس از آنها تایلند، فیلیپین و پاکستان قرار داشتند.
چرا اسپانیا در سال ۲۰۲۵ سومین کشور از نظر وخامت وضعیت رویدادهای شدید آبوهوایی بود؟
در سال ۲۰۲۵، اسپانیا با هفت رویداد شدید آبوهوایی روبهرو شد و صدها رویداد دیگر نیز روی داد که برای جوامع محلی ویرانگر بود اما در رده رویدادهای «شدید» طبقهبندی نشد.
مرگبارترین رویداد در اسپانیا موج گرمایی بود که از ماه آوریل تا سپتامبر ادامه داشت و در آن دما تا ۴۶ درجه سانتیگراد بالا رفت. بنا بر آمار رسمی، این موج گرما جان ۳ هزار و ۹۰۰ نفر را گرفت، اما احتمالاً در بسیاری از موارد دیگرِ مرگومیر نیز نقش داشته است. در آن زمان، سال ۲۰۲۵ داغترین تابستان ثبتشده اسپانیا بود؛ به طور میانگین ۲.۱ درجه سانتیگراد گرمتر از میانگین دوره ۱۹۹۱ تا ۲۰۲۰، اما اکنون این رکورد را سال ۲۰۲۶ پشت سر گذاشته است.
موجهای گرما به این دلیل جان مردم را میگیرند که دماهای بالا، بهویژه وقتی با رطوبت همراه است، توانایی بدن برای خنک کردن خود را مختل میکند. این وضعیت خطر بیماریهای قلبیعروقی و تنفسی، نارسایی کلیه، عوارض دیابت و پیامدهای سلامت روان را افزایش میدهد. پیامدهای سلامت بهشدت نابرابر است؛ سالمندان، کودکان و کسانی که در مسکن نامناسب زندگی میکنند بیش از دیگران در معرض خطر مرگ قرار دارند.
سال ۲۰۲۵ بدترین فصل آتشسوزی جنگل در اسپانیا طی سه دهه گذشته بود
بهار بسیار خشک در غرب اسپانیا و سپس موج گرمایی که هرگونه رطوبت باقیمانده در پوشش گیاهی متراکم و خشک را از بین برد، باعث شد سال ۲۰۲۵ بدترین فصل آتشسوزی جنگل در اسپانیا در سه دهه گذشته باشد.
سامانه اطلاعات آتشسوزی جنگلهای اروپا افیس (EFFIS) برآورد کرد که ۳۸۲ هزار و ۶۰۷ هکتار جنگل سوخته است، که حدوداً یک و نیم برابر اندازه لوکزامبورگ است.
آتشسوزیها در سرتاسر گالیسیا، آستوریاس، کاستیا و لئون و اکسترمادورا شعلهور بود. این مناطق، بهجز اکسترمادورا، از کمجمعیتترین مناطق کشور به شمار میروند و کاهش جمعیت بر نگهداری جنگلها اثر میگذارد. شیوههای سنتی مانند چرای گسترده دام که زمانی در زمستان و بهار به طور طبیعی جنگل را پاکسازی میکرد، تا حد زیادی از میان رفته است. نیروهای آتشنشانی در جوامع خودگردان آسیبدیده بارها نسبت به کمبود مدیریت جنگل و محدود بودن منابع هشدار دادهاند.
پرهزینهترین رویداد طوفان «آلیس» بود که ۱۰۰ میلیون دلار آمریکا (۹۱ میلیون یورو) خسارت اقتصادی به همراه داشت و بیش از ۱ هزار نفر را تحت تأثیر قرار داد. آلیس پدیدهای جوی موسوم به «فرود سرد» (Depresión Aislada en Niveles Altos) را به راه انداخت که بارشهای آن به سیلاب منجر شد.
چرا موجهای گرما برای مردم و اقتصاد خبر بدی هستند
موجهای گرما در سال ۲۰۲۵ بهمراتب مرگبارترین نوع رویدادهای شدید آبوهوایی بودند و نزدیک به ۷۰ درصد همه مرگومیرها را به خود اختصاص دادند.
ایتالیا بیشترین آسیب را دید؛ در تابستانی که دما در آن تا ۴۵.۷ درجه سانتیگراد بالا رفت، ۶ هزار و ۷۱۰ نفر جان خود را از دست دادند و پس از آن اسپانیا با ۳ هزار و ۸۹۳ مرگ قرار داشت. در آلمان، موج گرمایی با دمای ۳۸.۳ درجه سانتیگراد در ماههای ژوئیه و اوت تنها رویداد شدید آبوهوایی ثبتشده در سال ۲۰۲۵ بود؛ با این حال بیش از ۲ هزار و ۴۰۰ قربانی برجای گذاشت.
موجهای گرما از نظر اقتصادی نیز بسیار مخرب هستند. در آلمان برآورد میشود هر روزی که دما بالاتر از ۳۰ درجه سانتیگراد باشد، ۱۲۴ میلیون یورو خسارت اقتصادی به بار میآورد، و در سطح جهان معمولاً برای هر درجه افزایش دما بین ۳۰ تا ۳۵ درجه سانتیگراد حدود ۱.۳ دلار آمریکا (۱.۲۰ یورو) از تولید ساعتی هر کارگر کاسته میشود.
افزایش دما بهرهوری را کاهش میدهد و تعداد حوادث و مرخصیهای استعلاجی را بالا میبرد. مشاغل بدنی سنگین مانند ساختمانسازی بیشترین آسیب را میبینند و در کشورهایی مانند ایتالیا اغلب لازم میشود کار در فضای باز در گرمترین ساعات روز ممنوع شود. کاهش تولید، درآمدهای مالیاتی را پایین میآورد، در حالی که هزینههای نظام سلامت مربوط به گرما افزایش پیدا میکند.
برای کارگران غیررسمی، مانند برداشتکنندگان میوه یا دستفروشان بازار، درآمد در دوره موجهای گرما میتواند حدود ۴۰ درصد کاهش یابد؛ کاهشی که ممکن است آنها را بدهکار کند یا وادارشان سازد فرزندان خود را از مدرسه خارج کنند.
موجهای گرما همچنین میتوانند زیرساختها را مختل کنند؛ همانطور که امسال در اروپا دیده شد، زمانی که نیروگاههای هستهای در فرانسه، رومانی و مجارستان به دلیل نبود آب کافی برای خنکسازی ناچار به توقف فعالیت شدند. کاهش سطح آب رودخانهها نیز میتواند حملونقل را مختل و هزینهها را برای شرکتهای درگیر افزایش دهد.
راهحلهای کاهش رویدادهای شدید آبوهوایی چیست
نمایندگان مذاکرهکننده در نشست کوپ۳۱ در ترکیه میتوانند اوضاع را به نفع همه ما تغییر دهند؛ کارشناسان میگویند آنها باید بر گذار از سوختهای فسیلی توافق کنند. به گفته سازمان ملل متحد، سوختهای فسیلی، یعنی زغالسنگ، نفت و گاز، بزرگترین عامل تغییرات اقلیمی جهانی هستند و حدود ۶۸ درصد انتشارهای گازهای گلخانهای جهان و نزدیک به ۹۰ درصد همه انتشارهای دیاکسید کربن را به خود اختصاص میدهند. همزمان با افزایش این انتشارها، رویدادهای شدید آبوهوایی شدیدتر، پرتکرارتر و مرگبارتر شدهاند.
اروپا در گذار از سوختهای فسیلی به منابع انرژی پاک و تجدیدپذیر مانند انرژی بادی و خورشیدی پیشرفت خوبی داشته است. بسیاری از مالکان خانه با نصب پمپهای حرارتی در منازل خود همراه این روند شدهاند. سیاستگذاران باید منابع مالی بیشتری را از سوختهای فسیلی به سمت انرژیهای تجدیدپذیر هدایت کنند.
برای کاهش تلفات در دوره موجهای گرما، شهرهایی که بر کاهش اثر جزیره گرمایی شهری تمرکز میکنند، عملکرد بهتری دارند. افزایش درختان و فضاهای سبز و کاهش خودروهای آلاینده از کلیدهای شهرهای خنکتر است. شهر میلان، یکی از آلودهترین شهرهای اروپا، بهتازگی جایزهای جهانی برای طرح خود برای کاشت ۴ میلیون درخت و بوته جدید دریافت کرده است؛ طرحی که به پاکسازی خیابانهای پوشیده از دود و مه کمک میکند.
شهروندان عادی نیز نقشی کلیدی در تحت فشار گذاشتن دولتها برای جدی گرفتن بحران اقلیم و اقدام واقعی دارند. در بریتانیا، فیلم «گزارش اضطراری ملی» که واقعیتها درباره چگونگی تهدید همه بخشهای زندگی ما توسط تغییرات اقلیمی را ارائه میدهد، هزاران بار در نمایشهای رایگان در سراسر کشور پخش شده است. دیگر کشورهای اروپایی اکنون در حال برنامهریزی برای ساخت فیلمهای مشابه درباره وضعیت اقلیمی کشور خود هستند.