چین سال گذشته ۲۳ مورد از ۳۶ پروژه بزرگ صنعتی پاک جهان را که تامین مالی شده بودند به دست آورد و اقتصادهای نوظهور از اروپا و آمریکا پیشی گرفتند.
با وجود سال‌ها سرمایه‌گذاری، پیشرفت‌های سیاست‌گذاری و تعهدات اقلیمی، اروپا در رقابت صنعت پاک عقب مانده است.
آگهی
آگهی
بر اساس پژوهش تازه مشارکت ماموریت ممکن (Mission Possible Partnership)، موسسه‌ای غیرانتفاعی که برای کربن‌زدایی صنایع انرژی‌بَر فعالیت میکند، چین و شمار رو به افزایش کشورهای در حال توسعه در مقایسه با کشورهای غربی از جمله اتحادیه اروپا و ایالات متحده، پروژه‌های صنعتی پاک بیشتری را موفق به جذب تامین مالی کرده‌اند.
سلطه چین فقط به سرمایه‌گذاری‌های جدید محدود نیست. این کشور میزبان ۴۹ درصد همه کارخانه‌های صنعتی پاکی است که در جهان در حال فعالیت یا ساخت هستند.
این سرمایه‌گذاری‌ها فقط بر میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای تاثیر نمی‌گذارند؛ آن‌ها می‌توانند تعیین کنند کارخانه‌ها و مشاغل کجا مستقر شوند، چه کسانی سوخت را تولید و تامین کنند و حتی تعادل قدرت جهانی به کدام سو متمایل شود.
چین بر سرمایه‌گذاری در صنعت پاک مسلط است
به گفته ام‌پی‌پی، در سال گذشته رکورد ۳۶ پروژه بزرگ صنعتی پاک در جهان تامین مالی لازم را برای پیشرفت به مرحله بعد دریافت کرده‌اند. چین مسئول ۲۳ مورد از این پروژه‌ها بوده که در مجموع بیش از ۴۰ میلیارد یورو ارزش دارند.
ام‌پی‌پی رشد سریع صنایع پاک در چین را نتیجه سال‌ها سیاست‌های حمایتی، زیرساخت‌های انرژی تجدیدپذیر و افزایش تقاضا برای سوخت‌های جایگزین می‌داند.
برای نمونه، در حال حاضر چین بیش از ۹۰ درصد ظرفیت جهانی تولید متانول کم‌انتشار را در اختیار دارد؛ سوختی که می‌توان آن را به جای سوخت‌های فسیلی، از زیست‌توده یا هیدروژن تجدیدپذیر تولید کرد.
چین همچنین بیش از ۴۰ درصد ظرفیت جهانی تولید آلومینیوم پاک‌تر را در اختیار دارد؛ تولیدی که به جای استفاده از سوخت‌های فسیلی برای تولید برق، از برق کم‌کربن بهره می‌برد.
اثرگذاری چین فراتر از مرزهای این کشور نیز دیده می‌شود.
در اوت ۲۰۲۵ بزرگ‌ترین مزرعه بادی جنوب شرق آسیا در لائوس آغاز به کار کرد. این پروژه موسوم به «مون‌سون ویند» که متعلق به کنسرسیومی به رهبری سرمایه‌گذاران تایلندی است، با استفاده از ۱۳۳ توربین ساخت چین برق مورد نیاز بخش صنعت تولیدی ویتنام را تامین میکند.
با افزایش تلاش کشورها برای کاهش واردات سوخت‌های فسیلی، چین در حال تبدیل شدن به یکی از مهم‌ترین تامین‌کنندگان فناوری پاک است. بلین‌دا شپه از مرکز پژوهش درباره انرژی و هوای پاک (Centre for Research on Energy and Clean Air) گفت: «این وضعیت فرصت‌های اقتصادی قابل توجهی برای چین ایجاد میکند و می‌تواند نفوذ ژئوپولیتیک این کشور را به‌ویژه در اقتصادهای نوظهور تقویت کند.»
«کمربند صنعتی آفتاب‌خیز» با سرعت در حال رشد است
تنها چین نیست که در صنعت پاک پیشروی میکند. در سراسر آفریقا، آسیا و آمریکای لاتین، کشورهایی که ام‌پی‌پی آن‌ها را «کمربند صنعتی آفتاب‌خیز» می‌نامد، به دلیل وفور منابع تجدیدپذیر سرمایه‌گذاری‌های زیادی جذب کرده‌اند.
در سال گذشته، ۶ پروژه دیگر در اقتصادهای نوظهور توانستند ۴.۷ میلیارد یورو سرمایه جذب کنند؛ رقمی که از ۴.۳ میلیارد یورو ارزش قراردادهای منعقدشده در اقتصادهای توسعه‌یافته بیشتر است.
برای نمونه، کنیا در حال توسعه نخستین کارخانه کود سبز آفریقاست که با انرژی زمین‌گرمایی کار میکند. این تاسیسات که در دره ریفت واقع شده، قصد دارد سالانه بین ۲۰۰ هزار و ۳۰۰ هزار تن کود تولید کند که بخش عمده آن برای کشاورزان داخلی خواهد بود. پاراگوئه نیز تامین مالی لازم برای احداث یک کارخانه کود پاک‌تر را به دست آورده است.
در همین حال در آفریقای جنوبی، سرمایه‌گذاران از دومین پروژه تجاری جهان برای تولید سوخت هواپیمایی پایدار (اس‌ای‌اف) از دی‌اکسید کربن جذب‌شده و برق تجدیدپذیر حمایت کرده‌اند.
گزارش ام‌پی‌پی می‌گوید ۲۸۱ پروژه دیگر نیز در اقتصادهای نوظهور در دست توسعه است.
فاوستین دلسال، مدیرعامل ام‌پی‌پی، گفت: «امسال کمربند صنعتی جدید برای نخستین بار از اروپا پیشی گرفت و طرح‌های صنعتی پاک را به کارخانه‌های دارای تامین مالی تبدیل کرد.»
او افزود: «از کود تولیدشده با انرژی زمین‌گرمایی در کنیا تا سوخت‌های هواپیمایی پایدار در برزیل، کشورهای غنی از تجدیدپذیرها در حال تبدیل موهبت‌های طبیعی خود به کارخانه‌ها، مشاغل و درآمد هستند.»
آیا اروپا می‌تواند در رقابت صنعت پاک جبران عقب‌ماندگی کند؟
با وجود عقب ماندن، اتحادیه اروپا تلاش میکند با این روند همگام شود.
در فوریه ۲۰۲۵، این اتحادیه طرح توافق صنعتی پاک خود را راه‌اندازی کرد و متعهد شد بیش از ۱۰۰ میلیارد یورو برای حمایت از تولید پاک اروپایی، کاهش هزینه انرژی و کمک به صنایع، از جمله فولاد و مواد شیمیایی، برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای بسیج کند.
اکنون قانون‌گذاران اتحادیه اروپا درباره قانون شتاب‌دهنده صنعتی (منبع به زبان انگلیسی) (Industrial Accelerator Act) بحث می‌کنند؛ قانونی که قرار است روند صدور مجوز برای احداث کارخانه‌های جدید را تسریع کند و تقاضا برای محصولات کم‌کربن ساخت اروپا را افزایش دهد.
سیاست‌های اروپایی همچنین به تحریک سرمایه‌گذاری در اس‌ای‌اف کمک کرده است؛ سوخت هواپیمایی پایداری که در سال گذشته سهمی معادل یک‌سوم از کل سرمایه‌گذاری‌های صنعتی پاک جهان داشته است. از سال ۲۰۲۵، تامین‌کنندگان سوخت در فرودگاه‌های اتحادیه اروپا موظف شده‌اند دست‌کم دو درصد اس‌ای‌اف (منبع به زبان انگلیسی) در سوخت هواپیمایی عرضه‌شده خود قرار دهند.
شپه گفت: «اروپا و ایالات متحده همچنان از توان صنعتی و فناوری قابل توجهی برخوردارند.»
او با اشاره به گزارش اخیر اندیشکده امبر افزود که اروپا هم‌اکنون می‌تواند حدود دو برابر نیاز سالانه خود خودروهای برقی و توربین‌های بادی تولید کند و تقریبا سه برابر نیاز خود پمپ حرارتی بسازد. به گفته او، هرچند چین در مجموع خودروهای برقی بیشتری صادر میکند، اما بر اساس آخرین پژوهش مرکز پژوهش درباره انرژی و هوای پاک، ارزش صادرات خودروی برقی از سایر کشورها، به‌ویژه آلمان، بسیار سریع‌تر از صادرات چین افزایش یافته است.
با این حال، سرمایه‌گذاری در چنین محصولات و پروژه‌هایی همچنان یکی از موانع اصلی در سطح جهان است.
ام‌پی‌پی بیش از ۸۰۰ پروژه پیشنهادی صنعتی پاک را زیر نظر دارد که ارزش بالقوه سرمایه‌گذاری آن‌ها حدود ۴.۳ تریلیون یورو است، اما هنوز تامین مالی لازم را به دست نیاورده‌اند؛ اغلب به دلیل نامشخص بودن سیاست‌ها یا عدم تمایل مشتریان به امضای قراردادهای خرید بلندمدت.
دلسال گفت: «چالش کنونی ابعاد و سرعت است. در ۱۲ ماه گذشته شاهد تعداد رکوردشکنی از تصمیم‌های نهایی سرمایه‌گذاری بوده‌ایم، اما باید از ده‌ها به صدها کارخانه [تولیدی] دارای تامین مالی در هر سال برسیم.»