انرژی خورشیدی اکنون ارزانترین منبع تولید برق در آفریقا است. تغییر در مشوقهای قیمتی واردات از چین میتواند بها را بالا ببرد.
انتظار میرود هزینه نصب سامانههای خورشیدی در آفریقا از ماه آینده و با پایان یافتن طرحهای تخفیفی چین افزایش یابد.
آگهی
آگهی
تصمیم چین برای پایان دادن به بازپرداخت مالیات بر ارزش افزوده بر صادرات پنلهای خورشیدی قرار است از اول آوریل اجرایی شود. این کشور از ابتدای سال آینده همچنین مشوقهای تولید تجهیزات ذخیرهسازی باتری را به تدریج حذف خواهد کرد.
این اقدام ممکن است تلاشها برای گسترش انرژیهای تجدیدپذیر با هدف پر کردن شکافهای بزرگ برقی در سراسر آفریقا را پیچیدهتر کند؛ قارهای که به شدت به فناوری وارداتی از چین وابسته است، هرچند کارشناسان میگویند اثر آن احتمالا قابل مدیریت خواهد بود.
وانگاری موچیری، تحلیلگر انرژی با تمرکز بر بخش انرژی پاک آفریقا میگوید: «احتمالا شاهد افزایش قیمت پنلهای خورشیدی در آفریقا خواهیم بود، چون بیشتر نهادهها از چین میآید.»
او اضافه میکند: «حذف این معافیت، هزینههای موجود را بالا میبرد؛ بهویژه اگر حملونقل، لجستیک و سایر عوارض واردات را در نظر بگیریم.»
آفریقا همین حالا هم به دلیل هزینههای حملونقل، حجم کمتر واردات و تعرفهها، برای تجهیزات خورشیدی بسیار بیش از دیگر مناطق میپردازد.
چرا چین به معافیتهای مالیاتی خورشیدی پایان میدهد؟
سیاست جدید چین بازتاب دگرگونیهای گستردهتری است که پس از رقابت شدید میان تولیدکنندگان چینی، قیمت ماژولهای خورشیدی را از 0.22 یورو به ازای هر وات در سال 2022 به حداقل 0.06 یورو در سال 2025 رساند. این روند به گسترش جهانی انرژی خورشیدی کمک کرد، اما بسیاری از شرکتها را با زیانهای سنگین روبهرو ساخت.
برخی شرکتهای چینی این بازپرداخت مالیات بر ارزش افزوده را در قیمتگذاری صادرات خود لحاظ کرده بودند و عملا این یارانهها را به خریداران خارجی منتقل میکردند. اما پکن همزمان با مهار مازاد ظرفیت و حرکت به سوی فناوریهای پیشرفتهتر، این پرداختها را کاهش داده است.
بهجای یک شوک شدید قیمتی، حذف چنین مشوقهایی احتمالا بهتدریج قیمتها را بالا میبرد و کف قیمتی محکمتری در بازار جهانی تعیین میکند.
جان ون زایلن، مدیرعامل انجمن صنعت خورشیدی آفریقا، میگوید: «این تغییرات مهم است، اما فاجعهبار نیست.»
ون زایلن میگوید: «تمام رونق اخیر رونق خورشیدی بر قیمتگذاری مصنوعا ارزان چین بنا شده بود. آن دوره اکنون به پایان میرسد.»
او میگوید: «وقتی یک مشوق ساختاری حذف میشود، صادرکنندگان معمولا یا هزینه را خود جذب میکنند، یا قیمتها را بالا میبرند، یا از میزان تخفیفها کم میکنند. به احتمال زیاد کشورهای آفریقایی این تغییر را بهصورت یک روند تدریجی افزایش قیمت احساس خواهند کرد، نه یک جهش دفعی و شدید.»
انرژی خورشیدی ارزانترین منبع انرژی در آفریقا است
موچیری میگوید حتی با افزایشهای محدود قیمت، انرژی خورشیدی در بخش بزرگی از قاره همچنان رقابتی خواهد ماند، چون در آفریقا ارزانترین منبع انرژی بهشمار میرود.
او میافزاید: «حتی با گرانتر شدن پنلها، انرژی خورشیدی باز هم بهطور چشمگیری ارزانتر از گزینههایی مثل دیزل خواهد بود.»
سونیا دانلوپ، مدیرعامل شورای جهانی خورشیدی، یک انجمن صنعتی، میگوید: «این تصمیم هزینه پروژهها را کمی افزایش میدهد و ممکن است به دلیل کمبود در زنجیره تامین، تغییر در قراردادها، هجوم برای انبار کردن تجهیزات و ازدحام در حملونقل، روند ساخت پروژهها را در کشورهایی که بهشدت به واردات از چین وابستهاند به تعویق بیندازد.»
ذخیرهسازی باتری که برای تامین برق پس از غروب خورشید حیاتی است، با حذف تدریجی مشوقها تا سال 2027 ممکن است با چالش بزرگتری روبهرو شود. ون زایلن میگوید هزینههای بالاتر احتمالا بیش از همه بر کاربران کوچکتر اثر خواهد گذاشت.
باتریها برای آفریقا از پنلها مهمترند
او میگوید: «برای آفریقا باتریها از پنلها مهمترند، چون ذخیرهسازی است که انرژی خورشیدی را برای کاربران خارج از شبکه و مصارف پشتیبان قابل اعتماد میکند.»
باسیل آبیا، همبنیانگذار شرکت پژوهشی انرژی نیجریهای ترووا اینتلیجنس، میگوید: «باتریها در گذشته همواره گران بودهاند و بسیاری از سامانههای خورشیدی در آفریقا بدون باتری ساخته شدهاند.»
آبیا میافزاید: «تنها بهتازگی شاهد افزایش استفاده از سامانههایی هستیم که انرژی خورشیدی را با ذخیرهسازی باتری ترکیب میکنند.»
او میگوید حتی بدون این مشوقها نیز ماژولهای خورشیدی همچنان نسبتا مقرونبهصرفه هستند. در سالهای 2024 و اوایل 2025 قیمت این ماژولها از حدود 0.22 یورو به ازای هر وات در سالهای گذشته، به حداقل 0.06 یورو کاهش یافت.
انتظار میرود با بهبود ذخیرهسازی و افزایش قابلیت اطمینان، تقاضا برای انرژی خورشیدی که اکنون 3 درصد تولید برق در آفریقا را تامین میکند، همچنان رو به رشد باشد. در همین حال، وابستگی شدید به تجهیزات چینی، توجهها را به ظرفیت محدود تولید داخلی جلب کرده است.
آبیا میگوید: «حذف این معافیت مالیات بر ارزش افزوده، گذار آفریقا به انرژی پاک را کند میکند، اما آن را به عقب برنمیگرداند. کشورهایی که از این فرصت برای شتابدادن به تولید داخلی استفاده کنند، قویتر از گذشته از این مرحله بیرون میآیند و آنهایی که چنین نکنند، در برابر تغییر بعدی سیاست صنعتی پکن همچنان آسیبپذیر خواهند ماند.»