مجتبی خامنهای، رهبر جدید جمهوری اسلامی ایران در پیامی منتسب به وی به مناسبت هفته دولت، ضمن حمایت از عملکرد دولت چهاردهم بر ضرورت حفظ انسجام اجتماعی، تقویت تولید داخلی و بازتعریف اولویتهای اقتصادی و فرهنگی کشور تأکید کرد.
مجتبی خامنهای در مهمترین بخش این پیام که به نوعی اشاره به اختلافهای سیاسی و اجتماعی و نیز رویکردهای متفاوت و بعضا متضاد شخصیتها و جریانهای فعال در داخل حکومت دارد، تاکید کرد: «قاطعانه اعلام میکنم که ارتکاب هر آنچه به ضرر انسجام اجتماعی باشد، ممنوع است.»
آگهی
آگهی
رهبر ایران معتقد است همه تصمیمها در حوزههای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، امنیتی و اقتصادی باید پیوست انسجام اجتماعی داشته باشند.
او هشدار داد اقداماتی که ممکن است در ظاهر حامیانی در میان بخشی از جامعه داشته باشند، اگر پیامدهای اجتماعی آنها سنجیده نشود، میتوانند به همان گروه و دیگر اقشار آسیب بزنند.
او همچنین از سخنان ناامیدکننده و دوگانهسازیهایی مانند «جنگ یا مذاکره»، «وفاق یا تندروی» و «سازش یا جنگطلبی» انتقاد کرد و گفت چنین دوگانههایی در گذشته به مردم خسارت وارد کردهاند.
عبارت «ممنوع است» در این بخش، از نظر سیاسی و اجرایی پرسشهایی ایجاد میکند. پیام مشخص نمیکند چه نهادی باید مصادیق آسیب به انسجام اجتماعی را تعیین کند، معیار تشخیص آن چیست و این ممنوعیت چگونه باید اعمال شود.
اگر این عبارت به محدودکردن نقد، مخالفت سیاسی یا بیان مشکلات تعبیر شود، ممکن است نتیجه معکوسی داشته باشد و به جای تقویت اعتماد عمومی، فضای گفتوگو را محدود کند.
انسجام اجتماعی معمولاً با حذف اختلافنظرها ایجاد نمیشود؛ بلکه به رسمیتشناختن تفاوتها، پاسخگویی و امکان نقد مسالمتآمیز نیز نیاز دارد.
حمایت از دولت و تأکید بر مدیریت بحران
رهبر ایران در ابتدای پیام، از رئیسجمهوری و کارکنان دولت به دلیل آنچه «تأمین کالاها و خدمات مورد نیاز مردم، ترمیم نقاط آسیبدیده و مدیریت انرژی» خوانده، قدردانی کرد.
او همچنین از دولت خواست فرصت خدمت به مردم و اهداف جمهوری اسلامی را قدر بداند و دستیابی به «ایران هرچه قویتر» را هدف اصلی فعالیتهای اجرایی قرار دهد.
با این حال، پیام رهبر جدید عمدتاً بر کلیات متمرکز است و درباره چگونگی اجرای این توصیهها با توجه به تنگناهای شدید اقتصادی، بحران ارزی و تحریمهای فلج کننده، راهکارهای مشخصی ارائه نمیکند.
اقتصاد؛ از مهار تورم تا تقویت تولید داخلی
بخش قابلتوجهی از پیام به مشکلات اقتصادی و معیشتی اختصاص دارد. رهبر ایران بر توجه جدی به موضوعاتی همچون تورم، بیکاری، مدیریت قیمتها، تنظیم بازار کالا و خدمات، رشد اقتصادی، افزایش سرمایهگذاری و رونق تولید تأکید کرد.
او همچنین خواستار کاهش تدریجی نقش دلار در اقتصاد ایران و اجرای سیاستهای موسوم به اقتصاد مقاومتی شد. در این چارچوب، تولید داخلی بهعنوان «کلید اصلی» حل مشکلات اقتصادی معرفی شده است.
چالش اصلی در این زمینه، فاصله میان توصیههای کلی و محدودیتهای ساختاری اقتصاد ایران است. تورم، کمبود سرمایهگذاری، کاهش قدرت خرید، بیثباتی بازار و محدودیت دسترسی به فناوری خارجی، مسائلی نیستند که صرفاً با تأکید بر تولید داخلی یا کاهش نقش دلار برطرف شوند.
فناوری و نقش نخبگان جوان
در بخش دیگری از پیام، بر استفاده از فناوریها و نوآوریهای پیشنهادی نخبگان جوان تأکید شده است. رهبر ایران معتقد است کنارگذاشتن روشهای سنتی و استفاده بهموقع از ظرفیتهای تازه میتواند به جهش در حوزههایی مانند کشاورزی، صنعت، فرهنگ، آموزش، ارتباطات و مسائل اجتماعی منجر شود.
این تأکید، در صورت همراهشدن با حمایت مالی، آزادی عمل علمی و دسترسی به بازار، میتواند به تقویت اقتصاد دانشبنیان کمک کند.
اما تجربه سالهای گذشته نشان داده است که مهاجرت نخبگان، محدودیتهای ارتباطی، مشکلات سرمایهگذاری و مداخلات اداری از موانع اصلی در مسیر استفاده مؤثر از ظرفیت جوانان و متخصصان هستند.
این پیام در حالی منتشر شده که ایران در شرایطی پیچیده، از جمله فشار تحریمها، پیامدهای جنگ و آسیبهای اقتصادی و زیرساختی قرار دارد.
در چنین شرایطی، رویکرد مبنتی بر حل بحران از طریق گفتگو که مسئولان فعلی کشور بر آن تاکید دارند در تقابل با دیدگاه طیف تندرو واقع شده که همچنان مقاومت و تقابل نظامی با آمریکا و اسرائيل را تنها راه رسیدن به پیروزی نهایی قلمداد میکنند.
غیبت رهبر جدید و افزایش تردیدها درباره وضعیت او
با وجود انتشار پیامها و بیانیههایی به نام رهبر جدید ایران، از زمان انتصاب او تاکنون هیچ تصویر، ویدئو یا فایل صوتیِ قابلتاریخگذاری و مستقلی از حضور عمومی او منتشر نشده است. همین غیبت کمسابقه، در کنار نبود اطلاعات شفاف درباره وضعیت جسمانیاش، به گمانهزنیها درباره زندهبودن و سلامت او دامن زده است.
مقامهای جمهوری اسلامی، نگرانیهای امنیتی و احتمال تهدید جانی را دلیل پنهانماندن او از انظار عمومی عنوان میکنند و میگویند او همچنان تصمیمهای مهم کشور را دنبال میکند. با این حال، انتشار گاهبهگاه تصاویر یا ویدئوهای بدون تاریخ و مکان مشخص، نتوانسته ابهامها را بهطور کامل برطرف کند؛ موضوعی که به یکی از نشانههای مهم بحران اعتماد و نبود شفافیت در ساختار جدید رهبری تبدیل شده است.