بیش از شش ماه پس از آغاز جنگ ایران، دونالد ترامپ فشارهای اقتصادی بر تهران را تشدید کرده است تا رهبران جمهوری اسلامی را به تسلیم وادارد. به گزارش اکسیوس، کارزار جدید آمریکا میتواند نشان دهد که ایران حاضر به تحمل چه میزان فشار اقتصادی است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، هفته گذشته اعلام کرد که «روز دی اقتصادی» برای ایران فرارسیده است و کارزار جدی آمریکا علیه ایران را «جنگ اقتصادی» عنوان کرد. او روز دوشنبه، ساعاتی پیش از آنکه اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، جزئیات این کارزار را اعلام کند، در شبکه اجتماعی «تروتسوشال» نوشت که اقتصاد ایران «در حال فروپاشی کامل است.»
آگهی
آگهی
اسکات بسنت روز دوشنبه ضمن رونمایی از این طرح، آن را «بزرگترین تهاجم مالی تاریخ» خواند.
پیش از آغاز محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا، ایران از صادرات نفت درآمد قابلتوجهی داشت، اما این محاصره که از ماه آوریل آغاز شده، این درآمد را بهشدت محدود کرده و کشور اکنون به مالیات، صادرات غیرنفتی و درآمدهای نفتی پیش از جنگ متکی است.
رژیم ایران هیچ نشانهای از تسلیم نشان نمیدهد و برخی کارشناسان بر این باورند که ایران ممکن است پیش از تن دادن به خواستههای آمریکا به اقدامات نظامی متوسل شود.
کریس کندی، مسئول حوزه دیپلماسی اقتصادی در «بلومبرگ اکونومیکس» گفت: «صرف اینکه آمریکا تصمیم گرفته عملیات نظامی تمامعیار خود را متوقف کند، به این معنا نیست که ایران نیز همین مسیر را دنبال خواهد کرد.»
به گفته کارشناسان، ایران ممکن است ظرف چند ماه با مشکلات شدید اقتصادی روبرو شود. این مشکلات میتواند به توانایی این کشور برای ادامه جنگ آسیب بزند و ثبات داخلی آن را تهدید کند.
ویلیام جکسون، اقتصاددان ارشد بازارهای نوظهور در موسسه «کپیتال اکونومیکس»، روز دوشنبه نوشت: «محاصره آمریکا شریان حیاتی مالی ایران را قطع کرده است.»
به گفته آقای جکسون، مساله اصلی این است که ایران برای دستیابی به اهداف نظامی و ژئوپولیتیکی خود حاضر است چه میزان «درد اقتصادی» را تحمل کند.
اکسیوس در گزارشی پنج نشانه تحلیل رفتن اقتصاد ایران زیر فشارهای آمریکا را بررسی کرد.
سقوط ارزش پول ایران
همزمان با اعلام کارزار اقتصادی جدید آمریکا علیه ایران، ارزش پول ملی ایران به سقوط خود ادامه داد و روز دوشنبه بهای دلار آمریکا به ۲۰۳ هزار تومان رسید. این در حالی است که بهای دلار درست پیش از جنگ به ۱۶۵ هزار تومان رسیده بود که در آن زمان رکوردی تاریخی محسوب میشد.
با این حساب، بهای دلار نسبت به پیش از جنگ حدود ۲۳ درصد افزایش یافته است.
بلعیده شدن درآمدها بهدلیل تورم
بر اساس اعلام مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی، صندوق بینالمللی پول در ماه ژوئن برآورد کرد که نرخ تورم ایران در سال ۲۰۲۶ به ۶۸.۹ درصد خواهد رسید.
مرکز آمار ایران نیز اعلام کرد که قیمت کالاها و خدمات مصرفی در ماه ژوئیه نسبت به سال گذشته ۸۷.۹ درصد افزایش یافته و تورم مواد غذایی و نوشیدنیها بهتنهایی بیش از ۱۲۸ درصد بوده است. در این گزارش، تحریمهای اقتصادی و درگیریهای منطقهای از عوامل این جهش عنوان شدهاند.
تشدید مشکلات معیشتی ایرانیان
کاهش ارزش ریال و تورم بالا، تامین نیازهای اولیه را برای ایرانیان دشوارتر کرده است.
یک راننده تاکسی در تهران به آسوشیتدپرس گفت: «میوه را حذف کردهایم، پروتئین را حذف کردهایم، تفریح را کنار گذاشتهایم و حتی آخر هفتهها هم کار میکنیم.»
ایرانیان که پیشتر نیز از رکود اقتصادی کشور آسیب دیده بودند، اخیرا شکایتها و نارضایتیهای خود را در شبکههای اجتماعی منتشر کردهاند.
فروپاشی صادرات نفت
بحران اقتصادی ایران تا حد زیادی از فروپاشی صادرات نفت در نتیجه محاصره ناشی میشود. عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی ایران، در ماه اوت گفت که ایران نیز مانند دیگر کشورهای منطقه، عملا دیگر نفتی صادر نمیکند.
اکسیوس در ماه مه گزارش داد که محاصره آمریکا دستکم ۴.۸ میلیارد دلار به ایران زیان زده و ذخایر نفتی کشور نیز بهشدت کاهش یافته است.
چین که یکی از خریداران عمده نفت ایران است، روز دوشنبه اعلام کرد با هدف جلوگیری از تشدید تنشها، اوضاع را از نزدیک زیر نظر دارد.
از بین رفتن فرصتهای شغلی و افزایش نگرانی از رکود
پیش از جنگ، صندوق بینالمللی پول پیشبینی کرده بود که اقتصاد ایران در سال ۲۰۲۶ به میزان ۱.۱ درصد رشد کند. اما بر اساس پیشبینی ماه ژوئیه صندوق بینالمللی پول، اکنون انتظار میرود تولید ناخالص داخلی ایران در سال جاری ۵.۴ درصد کاهش یابد.
این تغییر در پیشبینیها همزمان با افزایش بیکاری، از بین رفتن فرصتهای شغلی و کاهش فعالیتهای اقتصادی رخ داده و نگرانیها درباره رکود را افزایش داده است.
افزایش فشارها برای پذیرش خواستههای آمریکا
آقای پزشکیان هفته گذشته و همزمان با افزایش فشارهای آمریکا گفت: «بهتر است امروز که در قدرت و عزت هستیم و تمام دنیا به پیروزی ما اذعان دارند و تاکید میکنند که آمریکا برخلاف تمام مقررات، به مدارس، بیمارستانها و زیرساختهای ما حمله کرده و در دنیا منفور است، جنگ را پایان دهیم.»
با این حال، بر اساس تحلیل موسسه مطالعات جنگ، شواهد چندانی وجود ندارد که نشان دهد تهران به تسلیم نزدیک شده است. مقامات ایرانی، آمریکا را مسئول شکست تفاهمنامه میان تهران و واشنگتن میدانند. بر اساس این تحلیل، همین موضوع باعث شده است آنها باور داشته باشند که هرگونه امتیازدهی نیز به کاهش فشارهای اقتصادی منجر نخواهد شد.
در این تحلیل آمده است: «بنابراین ممکن است تصمیمگیری حکومت برای واکنش به وخامت شرایط اقتصادی زمان زیادی ببرد؛ حتی اگر وضعیت اقتصاد بهمراتب بدتر شود.»
به گزارش اکسیوس، اگرچه آقای ترامپ میخواهد با تحریمهای تنبیهی اقتصاد ایران را در هم بشکند، اما تهران پیشتر نشان داده است که از توان بالایی برای تحمل فشارهای اقتصادی برخوردار است.