اسکات بسنت روز دوشنبه طی کنفرانس مطبوعاتی درباره آنچه پیشتر «بزرگترین تهاجم مالی» علیه ایران نامیده بود، اعلام کرد آمریکا علیه کشورهایی که با ایران دادوستد کنند، تحریمهای تنبیهی اعمال خواهد کرد. این اقدام با هدف وادار کردن تهران به پذیرش مطالبات آمریکا بدون توسل مجدد به حملات نظامی اتخاذ میشود.
این طرح که اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا آن را «عملیات طرد اقتصادی» خوانده، با هدف تشدید فشار بر حکومت ایران در بحبوحه برزخ کنونی «نه جنگ، نه توافق» طراحی شده است.
آگهی
آگهی
به گزارش اکسیوس به نقل از مقامات آمریکایی، انتظار میرود که وضع تحریمهای ثانویه گستردهتر دستکم تا پس از انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا محور اصلی اقدامات واشنگتن علیه ایران باشد و در آن زمان ممکن است آغاز کارزار نظامی جدید علیه ایران بار دیگر در دستور کار قرار گیرد.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا روز دوشنبه تاکید کرد که ایران نخواهد توانست فشار اقتصادی اعمالشده را تحمل کند. او با این حال افزود: «ما به هیچوجه امکان انجام حملات نظامی را در تنگه هرمز یا پیرامون ایران کنار نمیگذاریم.»
بسنت چه گفت؟
اسکات بسنت روز دوشنبه درباره عملیات اقتصادی جدید آمریکا علیه ایران گفت: «نباید هیچ ابهامی درباره موضع ایالات متحده وجود داشته باشد. هرگونه تعامل اقتصادی با این حکومت جنایتکار، عاملان آن را در معرض تمام توان آمریکا قرار خواهد داد.»
او بدون تعیین مهلتی برای تبعیت کشورها از این تحریمها، گفت: «قرار نیست جدول زمانی تعیین کنم، ولی صبر ما نیز بینهایت نیست.»
وزیر خزانهداری آمریکا در پاسخ به این پرسش که آیا این طرح چین را نیز در بر خواهد گرفت، گفت: «هیچکس از این قاعده مستثنا نیست. هدف، خفه کردن اقتصادی [جمهوری اسلامی] است و هیچکس نباید عزم ما را بیازماید.»
به گفته آقای بسنت، آمریکا دامنه تحریمهای ثانویه را به حوزههای داراییهای دیجیتال، فناوری، طلا، هوانوردی و کشتیرانی گسترش میدهد. به گفته او، ایران از تمام این حوزهها برای کسب درآمد، دور زدن تحریمها یا کاهش فشارهای اقتصادی استفاده میکند.
وزارت خزانهداری آمریکا در همین چارچوب، روز دوشنبه نزدیک به ۶۰ نهاد، فرد و شناور دخیل در تهیه غیرقانونی فناوریهای هستهای و موشکی، عملیات سایبری و قاچاق نفت ایران را تحریم کرد. این وزارتخانه همچنین چند مجوز صادرشده در گذشته را که امکان انجام برخی پرداختها به ایران و دسترسی ایرانیان به نهادهای فرهنگی و دانشگاهی آمریکا را فراهم میکرد، به حالت تعلیق درآورد.
تسریع در اجرای تحریمهای فعلی و جدید علیه ایران
آقای بسنت وعده داد که وزارت خزانهداری اجرای تحریمهای فعلی و جدید را تسریع خواهد کرد. او گفت که تیمهایی از وزارتخانههای خزانهداری، خارجه و دفاع آمریکا رایزنی با همتایان خود در سراسر جهان را آغاز کردهاند تا روشن سازند که واشنگتن انتظار اقدام فوری دارد.
به گفته آقای بسنت، به هر کشور مهلت مشخصی داده خواهد شد تا فعالیتهای تجاری مرتبط با ایران را متوقف کند؛ در غیر این صورت، آمریکا تحریمهای ثانویه علیه آن اعمال خواهد کرد. او گفت که یک موسسه مالی بزرگ تا پایان هفته جاری بهدلیل انجام معامله با ایران تحریم خواهد شد.
آقای بسنت همچنین گفت که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا شخصا با رهبران کشورها تماس خواهد گرفت و از آنها خواهد خواست تجارت و معاملات «مشخصی» را با ایران متوقف کنند.
او گفت: «زمان آن رسیده است که رهبران جهان میان آمریکا و ایران یکی را انتخاب کنند.»
آیا موضوع به همین سادگی است؟
اسکات بسنت طی ۱۰ روز گذشته با اشاره به عملیات متفقین علیه آلمان نازی در نرماندی در جریان جنگ جهانی دوم، موسوم به «روز دی» (D-Day)، بارها این اقدامات اقتصادی جدید آمریکا علیه ایران را «روز دی اقتصادی» نامیده و آن را ضربه نهایی به جمهوری اسلامی پس از جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل با ایران عنوان کرده است.
دونالد ترامپ نیز این اقدامات را «خردکنندهترین عملیات اقتصادی در تاریخ علیه یک کشور» خوانده و از آن بهعنوان «جنگ اقتصادی» علیه ایران یاد کرده است.
با این حال، واقعیت بسیار پیچیدهتر است.
به گزارش اکسیوس، آمریکا هماکنون نیز تحریمهای ثانویه گستردهای علیه کشورهای طرف معامله با ایران، بهویژه در بخش نفت، اعمال کرده است. با این حال، دولتهای مختلف آمریکا، از جمله دولت کنونی، این تحریمها را تنها بهطور محدود اجرا کردهاند.
برای موثر واقع شدن کارزار فشار اقتصادی جدید، آمریکا باید متحدان غربی خود را برای تشکیل ائتلافی بهمنظور اجرای این اقدامات علیه ایران بسیج کند.
دولت ترامپ همچنین ناچار خواهد بود با کشورهایی مانند چین، روسیه، هند، پاکستان، قطر و ترکیه که همچنان با ایران تجارت میکنند، بهشدت مقابله کند؛ کاری که تاکنون انجام نداده است.
از سوی دیگر، ایران سالهاست که تحت تحریمهای بینالمللی قرار دارد، اما جمهوری اسلامی تغییر چشمگیری در رفتار منطقهای یا موضع خود در قبال برنامه هستهای ایجاد نکرده است.
آقای بسنت در بخشی از سخنان خود گفت که هدف آمریکا از این کارزار جدید «قطع همه شریانهای حیاتی» است که جمهوری اسلامی را سرپا نگه میدارند، تا جایی که «تهران کاملا تنها بماند.»
او خطاب به سربازان ایرانی گفت: «در شرایطی که پرداخت حقوق شمار بیشتری از شما متوقف میشود یا ادعا میکنند که صرفا به تعویق افتاده است، از خود بپرسید آیا فرماندهانتان کشورتان را بهسوی پیروزی میبرند یا نابودی و به یاد داشته باشید که دیوار برلین زمانی فروریخت که سربازان عادی تصمیم گرفتند به مردم خود شلیک نکنند.»
دنی سیترینوویچ، رئیس پیشین شاخه ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل و پژوهشگر شورای آتلانتیک درباره «عملیات طرد اقتصادی» آمریکا علیه ایران در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «نکته قابلتوجه این است که پس از نزدیک به شش ماه درگیری مستقیم میان آمریکا و ایران، به نظر میرسد مقامات ارشد دولت آمریکا هنوز درک درستی از نحوه تفکر تهران ندارند. هرچه مقامات آمریکایی علنا بیشتر درباره فروپاشی یا سرنگونی جمهوری اسلامی سخن بگویند، این برداشت در تهران تقویت میشود که واشنگتن در واقع بهدنبال توافق نیست، بلکه پایان این نظام را میخواهد.»
او افزود: «اگر رهبران ایران به این نتیجه برسند که هیچ راه خروج دیپلماتیکی وجود ندارد، انگیزه آنها نه تسلیم شدن، بلکه تشدید تنش خواهد بود. ادبیات تغییر حکومت ممکن است در واشنگتن ابزاری برای اعمال فشار به نظر برسد، اما در تهران میتواند تاییدی بر این برداشت باشد که این درگیری برای بقای نظام است. این دقیقا همان سوءمحاسبهای است که میتواند فشار اقتصادی را به جنگی بسیار گستردهتر تبدیل کند.»
دلار ۲۰۰ هزار تومانی
جنگ، اقتصاد ایران را در بحرانی عمیقتر فرو برده است. ارزش پول ملی ایران روز دوشنبه به پایینترین سطح تاریخی خود رسید و هر دلار آمریکا بیش از ۲۰۰ هزار تومان معامله شد.
آقای بسنت با اشاره به سقوط ارزش پول ملی ایران در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دلار سه میلیون ریالی در راه است.»
علاوه بر این، محاصره دریایی کنونی آمریکا مانع صادرات بخش عمده نفت ایران شده و شریان حیاتی اقتصاد این کشور را قطع کرده است. به گفته مقامات آمریکایی، ایران برای ایجاد مسیرهای جایگزین حملونقل زمینی یا دریایی با مشکل روبروست و توانایی آن برای تامین کالاها و خدمات اساسی رو به کاهش است. تورم فزاینده نیز قیمت مواد غذایی را بالا برده است.
آقای ترامپ و دیگر مقامات آمریکایی بارها گفتهاند که جمهوری اسلامی برای پرداخت حقوق کارکنان دولت، نظامیان و نیروهای پلیس با مشکل روبرو است. یک مقام آمریکایی گفت: «ساختار نظام آنها بهگونهای طراحی شده که از نخبگان محافظت کند، اما حتی قدرت خرید همین افراد نیز بهشدت در حال کاهش است و برخی از آنها برای نخستینبار در زندگی خود با این نگرانی روبرو شدهاند که آیا حقوقشان بهموقع پرداخت خواهد شد یا نه.»
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل روز دوشنبه اعمال تحریمهای جدید علیه ایران را به دونالد ترامپ و اسکات بسنت تبریک گفت. او در شبکه اجتماعی ایک نوشت: «شما بهدرستی بهای سنگینی از آن حکومت دیکتاتوری بیرحم و کسانی که به تداوم تجاوزگری آن کمک میکنند، میستانید.»
از سوی دیگر، رهبران ایران تلاش کردهاند تهدیدهای جدید دولت آقای ترامپ را کماهمیت جلوه دهند و حتی کشورهایی را که با این تحریمها همکاری کنند، به اقدام تلافیجویانه تهدید کردهاند.
همزمان، چند تن از مقامات ارشد ایران اذعان کردهاند که خطر فروپاشی اقتصادی واقعی است. مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران، گفت دولت کمبودهای اقتصادی را انکار نمیکند و تاکید کرد که ایران باید اکنون که در موضع قدرت قرار دارد، جنگ را پایان دهد.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و مذاکرهکننده ارشد ایران، هفته گذشته در جریان دیدار با بازرگانان ایرانی و عراقی در بغداد گفت ایران بدون برخورداری از اقتصادی قدرتمند قادر به حفظ امنیت خود نخواهد بود.
او گفت: «هر چقدر هم که قدرت نظامی داشته باشیم، اگر مردم گرسنه باشند دوام نمیآوریم.»
آقای قالیباف اندکی پیش از کنفرانس مطبوعاتی آقای بسنت در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «آمریکاییها میدانند که کسی گندهلافیهای آنها را باور نمیکند؛ آمریکا از لحاظ اقتصادی در شرایطی نیست که بخواهد روابط خود با دیگر کشورها را محدودتر از این کند.»
او افزود: «شرکای تجاری ایران، هم در رسانهها و هم با ارسال پیام به ما اعلام کردهاند که این اظهارات را به هیچ جا حساب نمیکنند.»