ایران «کشور درگیر مناقشه»؛ احتمال کاهش یا معافیت شهریه برای دانشجویان ایرانی در فرانسه

قرار گرفتن نام ایران در فهرست بانک جهانی درباره کشورهایی که در وضعیت شکنندگی، درگیری و خشونت قرار دارند، اگرچه در شرایط دشوار اقتصادی و سیاسی ایران خبر خوشی برای شهروندان این کشور نیست، اما برای شماری از دانشجویان ایرانی در فرانسه به روزنه‌ای تازه برای کاهش هزینه‌های تحصیل تبدیل شده است.

آگهی

آگهی

بر اساس مقررات و سازوکارهای موجود در نظام آموزش عالی فرانسه، دانشگاه‌ها می‌توانند درخواست معافیت کامل یا جزئی از شهریه دانشجویان غیراروپایی را با توجه به شرایط فردی آن‌ها بررسی کنند. در این میان، وضعیت کشور مبدا دانشجو نیز می‌تواند یکی از عواملی باشد که در بررسی پرونده مورد توجه قرار گیرد.

بررسی چند پرونده توسط یورونیوز فارسی نشان می‌دهد که برخی دانشجویان ایرانی با استناد به قرار گرفتن نام ایران در فهرست جدید بانک جهانی و توضیح شرایط شخصی و مالی خود، از دانشگاه محل تحصیلشان درخواست بازنگری در میزان شهریه کرده‌اند. در دست‌کم یک مورد، این درخواست با موافقت دانشگاه روبه‌رو شده و دانشجو از پرداخت شهریه موسوم به شهریه متمایز دانشجویان غیراروپایی معاف شده است.

در حال حاضر نیز دانشجویان ایرانی مشغول تحصیل در دانشگاه‌های فرانسه این موضوع را در کانال‌ها و گروه‌های تلگرامی مختلف با یکدیگر به اشتراک گذاشته و نتایج پیگیری‌های خود را اطلاع‌رسانی می‌کنند.

پشتوانه‌ای تازه برای درخواست کاهش شهریه دانشجویان ایرانی

قرار گرفتن نام ایران در فهرست جدید بانک جهانی درباره کشورهایی که با وضعیت شکنندگی و درگیری روبه‌رو هستند، در شرایط فعلی می‌تواند به یکی از مستنداتی تبدیل شود که دانشجویان ایرانی برای درخواست بازنگری در شهریه خود به دانشگاه‌های فرانسه ارائه می‌کنند.

البته حضور نام یک کشور در این فهرست به‌خودی‌خود به معنای ایجاد حق خودکار برای معافیت از شهریه نیست. تصمیم نهایی همچنان به مقررات هر دانشگاه، شرایط فردی دانشجو و بررسی پرونده او بستگی دارد. با این حال، مقررات جدید آموزش عالی فرانسه امکان بررسی وضعیت دانشجویانی را که از کشورهای درگیر بحران می‌آیند، در کنار وضعیت مالی و شخصی آن‌ها فراهم کرده است.

نمونه عینی این تحول را می‌توان در تجربه «لیلا»، دانشجوی مقطع لیسانس در دانشگاه لیون ۲، مشاهده کرد. او با اشاره به قرار گرفتن نام ایران در فهرست جدید بانک جهانی با دانشگاه محل تحصیل خود مکاتبه و درخواست کرد در میزان شهریه او تجدیدنظر شود.

لیلا به یورونیوز فارسی گفته است: «برای آن‌ها نامه نوشتم و پاسخ مثبت دادند. در نخستین مکاتبه از این موضوع اطلاعی نداشتند، اما پس از آنکه اطلاعات مربوط به قرار گرفتن نام ایران در این فهرست را برایشان فرستادم، در ایمیل دیگری به من گفتند مبلغی را که برای سال تحصیلی پیش‌رو پرداخت کرده بودم، بازخواهند گرداند.»

به این ترتیب، او تنها موظف به پرداخت هزینه پایه ثبت‌نام در مقطع لیسانس شده است؛ رقمی که تفاوتی با هزینه ثبت‌نام دانشجویان فرانسوی و بسیاری از دانشجویان اروپایی ندارد. این در حالی است که شهریه متمایز برای دانشجویان غیراروپایی در مقطع لیسانس چندین برابر هزینه پایه ثبت‌نام است.

هر دانشگاه ممکن است تصمیم متفاوتی بگیرد

با وجود تجربه مثبت شماری از دانشجویان، نتیجه این درخواست‌ها لزوما در همه دانشگاه‌ها یکسان نخواهد بود.

یکی از دانشجویان ایرانی در یکی از کانال‌های تلگرامی دانشجویان در فرانسه در این‌باره نوشته است: «از آنجا که نخستین سالی است که نام ایران در این فهرست جدید قرار گرفته و دانشگاه‌ها نیز ممکن است سازوکارهای متفاوتی برای اعمال معافیت یا کاهش شهریه داشته باشند، دانشجو باید به‌صورت فردی درخواست خود را ارائه کند و شرایط شخصی و مالی خود را نیز توضیح دهد.»

او افزوده است که قرار گرفتن نام ایران در این فهرست می‌تواند پشتوانه مهمی برای درخواست دانشجو باشد، اما به معنای اعمال خودکار معافیت برای همه دانشجویان ایرانی نیست.

در واقع، دانشجو باید درخواست خود را به دانشگاه ارائه کند و دانشگاه نیز بر اساس مقررات داخلی، سقف معافیت‌های مجاز و شرایط پرونده، درباره آن تصمیم بگیرد. به همین دلیل ممکن است یک دانشجو در یک دانشگاه موفق به دریافت معافیت کامل شود، در حالی که دانشگاه دیگری تنها تخفیف جزئی در نظر بگیرد یا درخواست را نپذیرد.

«امیدوارم مانند دانشجویان اوکراینی ما هم شامل معافیت شویم»

یک دانشجوی ایرانی دیگر که در فرانسه مشغول تحصیل است نیز به یورونیوز فارسی گفت که تجربه برخی هم‌کلاسی‌های اوکراینی‌اش باعث شده امیدوار باشد تغییر وضعیت ایران در فهرست بانک جهانی بتواند برای دانشجویان ایرانی نیز به کاهش هزینه‌های تحصیل منجر شود.

او می‌گوید برخی دانشجویانی که از کشورهای درگیر جنگ یا بحران آمده‌اند، پیش از این نیز در دانشگاه‌های فرانسه از سازوکارهای ویژه برای کاهش یا معافیت از شهریه بهره‌مند شده‌اند و به همین دلیل امیدوار است دانشگاه‌ها شرایط دانشجویان ایرانی را نیز با توجه به وضعیت جدید کشورشان بررسی کنند.

اوکراین نیز از جمله کشورهایی است که سال‌ها در طبقه‌بندی‌های بانک جهانی مربوط به شکنندگی و درگیری قرار داشته است.

آیا برای استفاده از این امکان باید درخواست پناهندگی داده باشد؟

یکی از دانشجویان ایرانی توضیح مربوط به امکان کاهش یا حذف شهریه در دانشگاه گرنوبل ‌ای‌ان‌پی INP را در گروه دانشجویان به اشتراک گذاشته و پرسیده بود که آیا برای بهره‌مندی از این امکان، دانشجو باید حتما درخواست پناهندگی داده باشد یا خیر.

در برخی مقررات دانشگاهی، وضعیت پناهجویان، افراد برخوردار از حمایت بین‌المللی و دانشجویانی که از مناطق درگیر بحران یا درگیری می‌آیند، در کنار یکدیگر و ذیل سازوکارهای حمایتی یا معافیت از شهریه بررسی می‌شود.

بنابراین، قرار گرفتن واژه پناهندگی در کنار نام ایران یا دیگر کشورهای درگیر بحران، لزوما به این معنا نیست که دانشجوی ایرانی برای درخواست معافیت باید حتما پرونده پناهندگی داشته باشد. دانشجویی که در وضعیت عادی اقامت دانشجویی در فرانسه قرار دارد نیز می‌تواند، در صورتی که دانشگاه چنین سازوکاری پیش‌بینی کرده باشد، درخواست خود را ارائه کند تا وضعیت او به‌صورت فردی بررسی شود.

«باید از شبکه‌های حمایت حقوقی استفاده کرد»

یکی دیگر از دانشجویان به یورونیوز فارسی گفته است که دانشجویانی که درخواست آن‌ها برای کاهش یا معافیت از شهریه پذیرفته نمی‌شود، می‌توانند برای اطلاع از حقوق و امکان‌های قانونی خود از انجمن‌ها، شبکه‌های حمایت حقوقی و وکلای داوطلب در فرانسه کمک بگیرند.

او می‌گوید: «قرار گرفتن نام ایران در این فهرست اتفاق تازه‌ای است و ممکن است هنوز همه دانشگاه‌ها و مسئولان اداری از پیامدهای آن در چارچوب مقررات جدید اطلاع کافی نداشته باشند. به همین دلیل، پیگیری مستند و ارائه اطلاعات دقیق می‌تواند در بررسی پرونده دانشجویان موثر باشد.»

چرا ایران به این فهرست پیوسته است؟

بانک جهانی در چارچوب طبقه‌بندی جدید خود، فهرست کشورهایی را که با وضعیت شکنندگی، درگیری یا خشونت روبه‌رو هستند، به‌روزرسانی کرده است. نسخه مربوط به سال مالی ۲۰۲۷ از اول ژوئیه ۲۰۲۶ اجرایی شده است.

با این حال، قرار گرفتن یک کشور در این طبقه‌بندی صرفا بر اساس شاخص‌های اقتصادی مانند تورم، تحریم یا افت رشد اقتصادی تعیین نمی‌شود. در روش جدید بانک جهانی، عواملی مانند گسترش جغرافیایی خشونت سیاسی سازمان‌یافته و میزان تاثیر درگیری بر جمعیت کشور نیز در طبقه‌بندی وضعیت شکنندگی و درگیری مورد توجه قرار می‌گیرد.

این فهرست شامل چه کشورهایی می‌شود و چه پیامی دارد؟

فهرست جدید بانک جهانی شامل کشورهایی است که بر اساس معیارهای این نهاد در وضعیت شکنندگی، درگیری یا خشونت قرار دارند. نام ایران در کنار شماری از کشورهایی قرار گرفته که در سال‌های اخیر با جنگ، درگیری‌های داخلی، خشونت سازمان‌یافته یا بحران‌های عمیق سیاسی و امنیتی روبه‌رو بوده‌اند.

با این حال، باید در نظر داشت که قرار گرفتن در این فهرست به معنای معافیت خودکار دانشجویان یک کشور از شهریه دانشگاه در سراسر جهان نیست. هیچ کشوری تنها به صرف انتشار این فهرست، شهریه دانشجویان ایرانی را به‌طور خودکار تغییر نمی‌دهد.

اهمیت این تحول برای دانشجویان ایرانی در فرانسه از آنجا ناشی می‌شود که مقررات آموزش عالی این کشور به دانشگاه‌ها امکان می‌دهد در بررسی درخواست‌های معافیت فردی، وضعیت کشور مبدا دانشجو را نیز در کنار شرایط مالی و شخصی او مورد توجه قرار دهند.

به این ترتیب، قرار گرفتن نام ایران در این فهرست می‌تواند به یکی از مستندات دانشجوی ایرانی برای توضیح وضعیت خود و درخواست کاهش یا معافیت از شهریه تبدیل شود.

آیا این قانون در تمام دانشگاه‌های فرانسه اجرا می‌شود؟

سازوکار بررسی درخواست‌های فردی برای معافیت از شهریه در چارچوب مقررات آموزش عالی فرانسه وجود دارد، اما این به معنای آن نیست که همه دانشگاه‌ها موظف باشند به همه دانشجویان ایرانی معافیت بدهند.

دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی عمومی می‌توانند در چارچوب مقررات و سهمیه‌های تعیین‌شده، درخواست دانشجویان را به‌صورت فردی بررسی کرده و درباره اعطای معافیت کامل یا جزئی تصمیم بگیرند.

بر این اساس، دانشجوی ایرانی می‌تواند با ارائه درخواست، توضیح وضعیت شخصی و مالی خود و همچنین استناد به وضعیت جدید ایران در طبقه‌بندی بانک جهانی، خواستار بررسی پرونده خود شود.

در صورت موافقت دانشگاه، دانشجو ممکن است به‌جای پرداخت شهریه متمایز تعیین‌شده برای دانشجویان غیراروپایی، تنها هزینه پایه ثبت‌نام دانشگاه را پرداخت کند. با این حال، میزان معافیت و امکان بهره‌مندی از آن در هر پرونده به تصمیم دانشگاه و شرایط فردی دانشجو بستگی خواهد داشت.