نمایندگان ۱۷۹ کشور عضو کنوانسیون سازمان ملل برای مقابله با بیابانزایی با جوامع محلی و شرکای تجاری همکاری میکنند تا راهحلهایی برای تخریب زمین بیابند؛ پدیده ای که نیمی از جمعیت جهان را متاثر کرده و به فقر و مهاجرت گسترده دامن میزند.
بر اساس دادههای جغرافیایی، ۷۰ درصد خشکیهای کره زمین برای زندگی انسان مناسب است. بقیه، محیطهای بسیار خشنی هستند که انسان بهسختی میتواند در آنها دوام بیاورد. اما این نسبت بهسرعت در حال تغییر است. ۴۰ درصد از خاکی که بشر برای تامین نیازهای خود از آن استفاده میکند، از هماکنون تخریب شده و رو به ناباروری است. در نتیجه تغییرات اقلیمی، خشکسالی، بهرهبرداری نادرست از زمینهای کشاورزی و دیگر فعالیتهای انسانی، بخش بزرگی از زمینهای قابل سکونت در حال تبدیل شدن به بیابان است و بیابانهای طبیعی شناختهشده هر روز در حال گسترشاند.
آگهی
آگهی
این بحران در قرن بیستم شناسایی و پیامدهای آن بهطور علمی تشریح شد. سازمان ملل متحد از دولتهای عضو خواست و تاکید کرد که هر جامعهای برای تداوم حیات به زمین نیاز دارد. بدون زمین غذایی در کار نیست و نتیجه آن فقر، مهاجرت و درگیری است. به همین دلیل کنوانسیون سازمان ملل برای مقابله با بیابانزایی (UNCCD) در سال ۱۹۹۴ تصویب و در سال ۱۹۹۶ لازمالاجرا شد. این کنوانسیون ۱۹۷ امضاکننده دارد که بهطور منظم گردهم میآیند تا سازوکارهای مقابله با بیابانزایی و تخریب اراضی را بررسی کنند.
امسال سازمان ملل متحد مسئولیت برگزاری نشست طرفهای کنوانسیون، COP17، را به مغولستان سپرد. این نشست ۱۷ اوت در پایتخت مغولستان، اولانباتور، با حضور بیشتر کشورهای عضو UNCCD و بیش از ۴۰۰ سازمان و نماینده جوامع محلی افتتاح شد.
نمایندگان کشورها درباره برنامهها و منابع مالی UNCCD گفتوگو میکنند. این تنها سازوکار حقوقی الزامآور برای مقابله با تخریب اراضی است. در کنار آنها، صدها کارشناس از دانشگاهها، سازمانهای مردمنهاد و نهادهای دولتی گرد هم آمدهاند تا تجربههای خود در زمینه از دست رفتن خاک را به اشتراک بگذارند و درباره راههای توقف بیابانزایی و تخریب اراضی بحث کنند.
ضرورت اقدام فوری را میتوان با اعداد توضیح داد. نزدیک به سه و نیم میلیارد نفر از ساکنان کره زمین تحت تاثیر تخریب اراضی قرار دارند. بر اساس برخی برآوردها، کشورها و جوامع محلی برای مقابله با این وضعیت و جلوگیری از کاهش درآمد و منابع غذایی هر سال ۹۰۰ میلیون دلار هزینه میکنند.
موارد خشکسالی از سال ۲۰۰۰ تاکنون دوسوم افزایش یافته است.
آب به منبعی کمیاب تبدیل میشود و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰ تقاضا برای آن ۴۰ درصد بیش از منابع موجود باشد.
۸۵ درصد از جمعیت متاثر از این بحران در کشورهای با درآمد متوسط و پایین زندگی میکنند و بخش زیادی از موجهای مهاجرت به کمبود غذا و درآمد ناشی از تخریب اراضی ارتباط دارد.
داستان کشور میزبان، مغولستان، که هزینه تولید یک قرص نان در آن تنها در یک دهه گذشته سه برابر شده، در سایر مناطق شرکتکننده هم تکرار میشود. از همان لحظه افتتاح، رهبران شرکتکننده تاکید داشتند که COP17 درباره یک نگرانی محیط زیستی دوردست نیست، بلکه درباره مشکلی است که همین حالا حضور دارد و هر ماه وخیمتر میشود.
دکتر یاسمین فود، دبیر اجرایی کنوانسیون مبارزه با بیابانزایی سازمان ملل متحد، در مراسم افتتاحیه گفت: «تابستان امسال در نقاط مختلف جهان، از جمله در اروپا، دیدیم که خشکسالی چگونه حملونقل رودخانهای را مختل کرد و تولید انرژی را تحت فشار گذاشت. این وضعیت بازده کشاورزی را کاهش داد و آتشسوزیهای جنگلی با تلفات جانی بهدنبال آورد. داستانهای مشابهی را امروز در بخشهایی از جهان میشنویم که هرگز فکر نمیکردیم تحت تاثیر قرار بگیرند. پیام روشن است؛ خشکسالی دیگر فقط یک مساله محیط زیستی نیست، فقط نبود باران یا یک پدیده جغرافیایی محیط زیستی نیست. خشکسالی خطری نظاممند برای امنیت غذایی و آبی، برای تجارت بینالمللی، تامین انرژی، معیشت و در سادهترین بیان، برای ثبات و رفاه است.»
مغولستان به سه دلیل بهعنوان محل برگزاری COP17 انتخاب شده است. نخست اینکه خود خواستار میزبانی بود و چهار سال پیش درخواست داد. دوم اینکه از کشورهایی است که بهشدت اثرات تخریب اراضی را احساس میکند. در هشت دهه اخیر، متوسط دمای مغولستان دو درجه سانتیگراد افزایش یافته و بارشها بهطور چشمگیری کاهش پیدا کرده است. بادها شروع کردهاند شن را از صحرای گبی بر فراز دشتهای مغولستان تا کره جنوبی و حتی ژاپن حمل کنند. و نکته آخر اینکه این کشور در صف مقدم تلاشهای جهانی برای مقابله با گسترش بیابانها قرار دارد.
نخستوزیر مغولستان با یادآوری اینکه کشورش از زمان پیوستن به کنوانسیون سازمان ملل برای مقابله با بیابانزایی، اقدامات بسیاری را در برنامههای توسعه خود گنجانده است، گفت: «مغولستان، کشور پهناور ما، از جمله کشورهایی است که بیشترین تاثیر را از چالشهای امروز جهان میپذیرد. در این سرزمین پهناور که در هر کیلومتر مربع تنها دو نفر زندگی میکنند، ۷۷ درصد کشور، یعنی به عبارتی هشت گام از هر ده گام روی زمین، تحت تاثیر بیابانزایی قرار گرفته و روزبهروز بیشتر زیر یورش شنها پوشیده میشود.»
با پذیرش مسئولیت ریاست COP17، باتستگ باتمونخ، وزیر امور خارجه مغولستان، تعهد کامل کشورش را برای مقابله با تخریب اراضیای که تار و پود ملت کوچنشین او از آن شکل گرفته اعلام کرد؛ تعهدی که اقدامهای انجامشده تاکنون پشتوانه آن است.
وزیر خارجه باتمونخ گفت: «امروز مغولستان از طریق ابتکارهای ملی با هدف حفاظت از اکوسیستمها، مقابله با بیابانزایی، احیای اراضی تخریبشده، تقویت امنیت غذایی و افزایش تابآوری مردم و جوامع، به تلاشهای جهانی کمک میکند. جنبش ملی یک میلیارد درخت، انقلاب غذایی، ابتکارهای طلای سفید و آنلاک که توسط رئیسجمهور و نخستوزیر مغولستان راهاندازی شدهاند، همراه با قانون تازه تصویبشده تغییرات اقلیمی، نمونههای ملموس این تعهد ملی هستند. در سطح چندجانبه، مغولستان مبتکر قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل بود که سال ۲۰۲۶ را بهعنوان سال بینالمللی مراتع و دامداران اعلام میکند.»
راهحلها چیست و COP17 چه دستاوردی میتواند داشته باشد؟
برای مشکل بیابانزایی یک راهحل واحد وجود ندارد، چون هر منطقه با چالشهای خاص خود در زمینه خشکسالی، تخریب اراضی و پیامدهای آن روبهرو است. ابعاد هزینه لازم برای مقابله با این مشکل، که سالانه نزدیک به ۶ هزار و ۵۰۰ میلیارد دلار برآورد میشود، ممکن است شبیه یک نبرد پرهزینه و بینتیجه بهنظر برسد؛ اما چنین نیست.
کارشناسان محاسبه کردهاند و فعالان اقتصادی نشان دادهاند که در بسیاری از طرحهایی که هدفشان جلوگیری از تبدیل زمین به سطحی شبیه مریخ است، از هر یک دلار سرمایهگذاری میتوان بین ۷ تا ۳۰ دلار بازگشت داشت. چرا که این سرمایهگذاریها در تولید پایدار غذا و پروژههای سبز انجام میشود که همگی سودآورند.
این واقعیت خوشایند است، چون امکان ورود سرمایههای خصوصی به راهحلهایی را فراهم میکند که بهشدت مورد نیازند. از زمان تاسیس UNCCD، بسیاری از کشورها اقدامهایی را اجرا کرده و آنها را در برنامههای توسعه خود گنجاندهاند. همکاریهای دولتی و خصوصی شکل گرفته است.
فود، دبیر اجرایی کنوانسیون، میگوید: «کشورها قبلا متعهد شدهاند که تا سال ۲۰۳۰ یک میلیارد هکتار زمین را احیا کنند و بیش از ۷۰ کشور تاکنون برنامههای مدیریت خشکسالی خود را ارائه کردهاند. بنابراین از نقطه صفر شروع نمیکنیم. بیش از ۱۰۰ کشور میخواهند برنامههای مربوط به زمین را به پروژههای واقعی تبدیل کنند؛ پروژههایی قابل سرمایهگذاری با ظرفیت دو میلیارد دلار. بیش از ۳۰۰ شرکت نیز همینجا با ما وارد همکاری شدهاند.»
شرکتهای بسیاری در این کنفرانس حضور دارند، چرا که هدف نشست بهرهگیری از منابع مالی بخش خصوصی است و تنها کشور میزبان انتظار دارد بیش از ۱.۵ میلیارد دلار سرمایه به برنامههای مرتبط با جنگلکاری مجدد، انرژی سبز و کشاورزی پایدار در این کشور اختصاص یابد.
اما تاثیر برابرِ مهم دیگر کنفرانسهای COP تعامل میان همه ذینفعان در نبرد برای جلوگیری از از دست رفتن خاک است. در این دوره، بیش از ۵۰۰ نماینده جوامع بومی از آمازونیا تا آفریقا و استپهای آسیایی توانستند مشکلات و راهحلهای پیشنهادی خود را بیان کنند.
با ارائه راهحلها از سوی ۶۰ سازمان و برگزاری بیش از ۴۰۰ رویداد فرهنگی و علمی، پیشبینی میشود COP17 در ۱۲ روز برگزاری خود یکی از شلوغترین و پویاترین نشستها باشد.
برگزارکنندگان انتظار دارند تا پیش از پایان این رویداد در ۲۸ اوت، بیش از ۳۰ هزار نفر از آن بازدید کنند.