پیشتر از دولت ایتالیا خواسته شده بود به دلیل انفجار جمعیتی خرچنگ آبی که از گرم شدن آب دریا ناشی میشود وضعیت اضطراری سراسری اعلام کند.
دانشمندان ایتالیایی در تازهترین نبرد از جنگی طولانی علیه خرچنگهای آبی مهاجم، به پرورشدهنده اختاپوس تبدیل شدهاند. این جانوران که به خاطر چنگالهای تیز با هالهای آبیرنگ شناخته میشوند، برآورد میشود حدود ۲۰۰ میلیون یورو به صنعت ماهیگیری خسارت زده باشند.
آگهی
آگهی
این دانشمندان از عرشه یک کشتی ترالر ماهیگیری در دریای آدریاتیک، هزاران اختاپوس ریز را به آرامی در آب رها میکنند به امید آنکه بتوانند با گونه مهاجم خرچنگ که شیلات محلی را ویران کرده است مقابله کنند.
آنتونیو کازالینی، یکی از پژوهشگران، به خبرگزاری فرانسه گفت: «ما اختاپوس را انتخاب کردیم چون در طبیعت شکارچی قدرتمند سختپوستان است.»
هر خرچنگ آبی میلیونها تخم میگذارد
خرچنگ آبی بومی سواحل اقیانوس اطلس در آمریکای شمالی است و چند دهه پیش، احتمالا از راه آب توازن کشتیها، به مدیترانه رسیده است. اما در سال ۲۰۲۳ جمعیت آن بهشدت افزایش یافت و گونههای دریاییای را که دلتای رود پو در ایتالیا به آنها شهرت دارد نابود کرد؛ از جمله صدفها، صدف خوراکی «وونگوله وراچی» و صدفهای صورتی.
متهم اصلی، تغییرات اقلیمی است. بلان، این ماهیگیر، در سال ۲۰۲۳ به خبرگزاری آسوشیتد پرس گفت: «با گرمتر شدن آب، خرچنگها فعالتر و حریصتر شدهاند.» وقتی دمای آب پایین میآید، خرچنگها کمتر میخورند و کمتر تولید مثل میکنند، اما در سالهای اخیر برعکس این روند رخ داده است.
انریکا فرانکی، زیستشناس دریایی در دانشگاه سیهنا، گفت: «معمولا در دورههایی از سال که دمای آب به زیر ۱۰ درجه میرسد، این خرچنگ در شرایط مناسبی زندگی نمیکند، اما حالا ۱۲ ماه سال دمای مطلوب خود را پیدا میکند.»
از آن زمان، مقامها و لابیهای ماهیگیری در پی یافتن راههایی برای مصرف و دفع این سختپوستان بودهاند؛ از جمله ارسال کانتینرهای پر از آن به آمریکا؛ جایی که خرچنگ آبی یک خوراک لذیذ بهشمار میرود.
مقامهای منطقه امیلیا-رومانیا با مرکزیت بولونیا سال گذشته اعلام کردند این گونه از سال ۲۰۲۲ تاکنون حدود ۱۷ میلیون یورو در همان منطقه خسارت به بار آورده است.
اتحادیه کشاورزی و ماهیگیری کولدی رتی خسارت خرچنگ آبی را در کل ایتالیا حدود ۲۰۰ میلیون یورو برآورد کرده و میگوید منطقه ونتوی شمالی هم بهشدت آسیب دیده است.
داویده سانولی، ماهیگیر و پرورشدهنده صدف، درباره این خرچنگ میگوید: «هر چیزی را میخورد؛ از جمله صدفهای جوانی را که روی بستر دریا خوابیدهاند.»
این خرچنگها شناگران بسیار ماهری هستند و وزنشان به یک کیلوگرم میرسد و در طبیعت شکارچیان طبیعی کمی دارند؛ چیزی که پژوهشگران میخواهند آن را تغییر دهند.
اکتو-بلو: نوزادهای اختاپوس برای استقرار در لانههای مصنوعی زیر آب
یک گروه از دانشگاه بولونیا امیدوار است اختاپوس معمولی بتواند به مهار رشد انفجاری جمعیت خرچنگ آبی کمک کند؛ سختپوست حریصی که تولید صدف در آدریاتیک را به نابودی کشانده است.
پروژه «اکتو-بلو» که سال گذشته آغاز شد و بودجه آن را منطقه امیلیا-رومانیا تامین میکند، میکوشد جمعیت اختاپوسها را بهعنوان وزنه تعادل در برابر مهاجمان سختپوست افزایش دهد.
اعضای تیم، نوزادهای اختاپوس را در حوضچههای سفید آبی در یک آزمایشگاه در بندر چزِناتیکو پرورش میدهند. وقتی زمان رهاسازی میرسد، هزاران بیمهره کوچک را در یک کیسه پلاستیکی بزرگ میریزند و به دریا میبرند؛ گاهی با استفاده از قایق ماهیگیری آبیرنگ و فرسوده سانولی.
سپس نوزادها نزدیک صخرههای زیرآبی رها میشوند؛ جایی که این گروه، لانههای مصنوعی سیمانی و گِلی کار گذاشته تا اختاپوسها در آنجا بهتر رشد کنند.
از ماه ژوئن تاکنون حدود ۸۰ هزار نوزاد اختاپوس رها شده است؛ رقمی که گروه پژوهشی میخواهد تا پایان اوت آن را دو برابر کند، به امید اینکه دستکم بخشی از آنها به اختاپوسهای بالغ تبدیل شوند.
کازالینی، تکنسین آبزیپروری، میگوید: «ایده این است که یک اجتماع کوچک در نزدیکی ساحل شکل بدهیم تا بهتر بتواند با گسترش خرچنگ آبی مقابله کند.»
برخی معتقدند ماهی سیباس شکارچی موثرتری است
این پروژه البته ضعفهای آشکاری هم دارد.
اختاپوس معمولی بهطور طبیعی کمتر در آبهای گرم و شنیای که برای مناطق تالابی و لاگونها معمول است زندگی میکند؛ همان جاهایی که خرچنگ آبی بیشترین آسیب را میزند، و به همین دلیل تاثیر بالقوه آن در این مناطق ناچیز است؛ مسئلهای که خود پژوهشگران هم از آن آگاهند.
برخی دیگر از کارشناسان پیشنهاد کردهاند که ماهی سیباس در شکار خرچنگها میتواند موثرتر باشد و تیم دانشگاه بولونیا همچنین به مارماهیها هم توجه نشان میدهد؛ گونهای که تخم سختپوستان را با اشتها میخورد و میتواند مکمل تلاشهای اختاپوس باشد.
با این حال، کازالینی میگوید اگر این طرح آزمایشی تکرار شود، باز هم میتواند به محدود کردن جمعیت خرچنگ آبی و کاهش اثر آن بر محیطزیست دریایی سواحل آدریاتیک کمک کند.
پیترو امانوئله، پژوهشگر دیگر دانشگاه بولونیا، میگوید: «خرچنگ آبی ظرفیت تولیدمثل و باروری باورنکردنیای دارد» و یادآور میشود که هر خرچنگ ماده میلیونها تخم میگذارد که بیشتر آنها هم از تخم بیرون میآیند.
او میگوید: «اگرچه فقط بخشی از نوزادها به بلوغ میرسند، اما اگر یک اختاپوس حتی یک خرچنگ ماده را شکار کند، باز هم تفاوت ایجاد میکند.»