توافق احتمالی تهران و مسقط میتواند به انسداد تنگه هرمز پایان دهد، اما اساتید دانشگاه نورثایسترن میگویند گره اصلی جنگ همچنان باز نشده باقی میماند.
تنگه هرمز به نقطه کانونی جنگ ایران تبدیل شده است؛ جایی که کنترل تهران بر یک گذرگاه حیاتی انرژی، نهتنها تجارت جهانی بلکه محاسبات نظامی و سیاسی واشنگتن را نیز تحت تاثیر قرار داده است.
آگهی
آگهی
در چنین شرایطی، توافق احتمالی میان ایران و عمان برای مدیریت تردد کشتیها از هرمز میتواند بخشی از بحران را مهار کند؛ اما بر اساس تحلیلی که وبسایت خبری وابسته به دانشگاه نورثایسترن، منتشر کرده، این توافق بهتنهایی به معنای پایان جنگ نخواهد بود.
هرمز؛ گرهای که بدون آن پایان جنگ دشوار است
جاناتان راک روکم، دانشیار سیاست و پایداری در نورثایسترن لندن، معتقد است حل مسئله تنگه هرمز عملا به یکی از پیششرطهای پایان جنگ تبدیل شده است.
او میگوید در بسیاری از ابعاد، گزینه واقعی برای پایان جنگ ایران بدون حل مسئله هرمز وجود ندارد.
با این حال، از نگاه او توافق احتمالی ایران و عمان، حتی اگر اجرایی شود، برای تامین منافع آمریکا کافی نیست. به گفته راک روکم، پایان جنگ نیازمند توافقی بزرگتر با ایالات متحده خواهد بود که موضوعات مهم دیگری را نیز دربرگیرد.
بنابراین، آنچه اکنون میان تهران و مسقط مطرح است را باید بیشتر بهعنوان توافقی برای مدیریت یک گلوگاه دریایی دید، نه توافقی جامع برای پایان جنگ.
توافق تهران و مسقط چه چیزی را تغییر میدهد؟
جزئیات توافق احتمالی هنوز بهطور کامل روشن نیست. این توافق که از سوی رسانههای دولتی ایران و دونالد ترامپ نیز درباره آن صحبت شده، ظاهرا برای سازماندهی مسیر عبور کشتیها از تنگه هرمز طراحی شده است.
مطابق روایت نیویورکتایمز، در طرح مورد بحث، کشتیهایی که قصد ورود به خلیج فارس دارند از کانالی نزدیک ساحل ایران و تحت کنترل تهران عبور خواهند کرد؛ در مقابل، کشتیهای خروجی از خلیج فارس از مسیری نزدیک به عمان استفاده میکنند.
«بنبست»؛ توصیف وضعیت فعلی جنگ
پابلو کالدرون مارتینز، دانشیار سیاست و روابط بینالملل در نورثایسترن لندن، وضعیت فعلی را یک «بنبست» توصیف میکند.
از دید او، توافق مورد انتظار ایران و عمان باید به پایان درگیری منجر شود یا دستکم دو طرف را در مسیر پایان جنگ قرار دهد. اما او در عین حال میگوید به این باور رسیده که ممکن است تهران ترجیح دهد جنگ را تا حد امکان طولانی کند.
الگویی که تقریبا هر هفته تکرار میشود
راک روکم در توصیف روند جنگ به الگویی تکرارشونده اشاره میکند:تشدید تنش از سوی ایران، واکنش و تشدید بیشتر آمریکا، درخواست مذاکره از سوی تهران و کاهش تنش در آخرین لحظه.
او میگوید این روند تقریبا هر هفته تکرار شده و به «وضعیت عادی جدید» تبدیل شده است.
در عین حال، او درباره فضای آکنده از روایتهای متناقض، اطلاعات نادرست و بیاعتمادی هشدار میدهد؛ عاملی که ارزیابی دقیق خبرهای مربوط به مذاکرات و توافق هرمز را دشوار میکند.
چرا هرمز برای تهران یک اهرم مهم است؟
کالدرون مارتینز معتقد است ایران میتواند تنگه هرمز را با هزینه نسبتا پایین از نظر نیروی انسانی و منابع نظامی مسدود کند. اما باز نگهداشتن دائمی این مسیر برای آمریکا هزینه بسیار بیشتری خواهد داشت. به بیان دیگر، میان دو طرف نوعی عدم تقارن هزینه وجود دارد: ایجاد اختلال در تنگه برای ایران میتواند کمهزینهتر از تلاش آمریکا برای تضمین دائمی عبور آزاد کشتیها باشد.
همین مسئله، هرمز را به یکی از موثرترین اهرمهای فشار تهران تبدیل میکند.
یک توافق برای هرمز، نه لزوما توافق برای جنگ
این گزارش در جمعبندی دیدگاه اساتید دانشگاه نورثایسترن تاکید میکند که نباید بازشدن یا مدیریت تردد در هرمز را با پایان جنگ یکی دانست؛ چون که توافق ایران و عمان، در صورت نهاییشدن، میتواند راهی برای مدیریت عبور کشتیها و کاهش بخشی از تنش در یکی از حساسترین آبراههای جهان باشد اما پایان جنگ نیازمند توافقی بسیار گستردهتر، بهویژه میان ایران و آمریکا خواهد بود.
به همین دلیل، اگر تهران و مسقط در نهایت به توافق برسند، احتمالا باید آن را نه «پایان جنگ»، بلکه تلاش برای مدیریت یکی از مهمترین جبهههای بحران دانست.