بزرگترین تونل ریلی جهان بین اتریش و ایتالیا در رشتهکوه آلپ یک محل عظیم دفن زباله ایجاد کرده است. آیا سازندگان میتوانند آن را به شکل پایدار احیا کنند؟
پروژه چند میلیارد یورویی تونل پایه برنر یکی از بزرگترین کارگاههای ساختمانی اروپا است.
آگهی
آگهی
در ژرفای یکی از درههای کوهستانی تیرول، ماشینهای عظیم حفاری تونل آهسته اما بیوقفه در دل آلپهای اتریش پیش میروند.
اینجا همان جایی است که طولانیترین تونل راهآهن جهان در حال ساخت است و همه این سنگهای انفجارشده باید جایی انباشته شوند.
مهندسان، زمینشناسان و طراحان منظر هنگام طراحی «دره جدید پاداستر» با این معضل زیستمحیطی کلنجار رفتند.
کار حدود ۱۰ سال پیش آغاز شد. امروز این دره به بیابانی سنگلاخی تبدیل شده است. با این حال، قرار است تا ۱۰ سال دیگر دوباره چشماندازی شکوفا از یک منظره آلپی در اینجا گسترده شود.
چهره دره اما کمی با گذشته فرق خواهد داشت؛ مقطعی که پیشتر بریدگی تند و باریکی به شکل حرف V با شیبهای تند بود، حالا به درهای پهن با پروفیل نرم به شکل U تبدیل شده است.
با این حال، شرکت سازنده تونل پایه برنر وعده داده است که اینجا به نمونهای الگو از بازطبیعیسازی، نه فقط در اروپا بلکه در سراسر جهان، تبدیل شود.
از V به U: دره آلپی با پروفیل V شکل به درهای U شکل برای انباشت مصالح تبدیل شده است.از V به U: دره آلپی با پروفیل V شکل به درهای U شکل برای انباشت مصالح تبدیل شده است.
«کار غولآسا»: بزرگترین دپوی مصالح حفاری اروپا
برای درک حجم شگفتانگیز سنگریزههایی که باید اینجا جابهجا و دفع شوند، تصور هرم بزرگ جیزه کمک میکند؛ هرمی که با نزدیک به ۱۴۷ متر ارتفاع، بلندترین هرم جهان است.
حالا اگر سه نمونه از آن را در یک آسیاب سنگ عظیم خرد کنید، تقریبا به توده نخالهای میرسید که کارگران کارگاه تونل برنر موظفاند آن را به شکلی دوستدار محیط زیست مدیریت کنند.
سباستیان ریمان مدیر پروژه است و از جمله مسئول بخش ساختمانی اچ۵۳، یعنی قطعه تونل فونس/برنر.
ریمان به یورونیوز ارث میگوید: «اینجا کارگاه عظیمی داریم با حجم دپوی ۷.۷ میلیون متر مکعب مواد حفاری.» این بزرگترین محل انباشت مصالح حفاری از نظر حجم در اتحادیه اروپا است.
ریمان به یاد میآورد: «چند ماه بود که چهار دستگاه حفاری تونل همزمان در زیر زمین پیشروی میکردند. هر ماه بیش از ۲۵۰ هزار متر مکعب نخاله از زیر زمین بالا آورده و اینجا روی دپو انباشته میشد. این تلاش هم از نظر لجستیکی و هم از نظر نیروی انسانی غولآسا است، اما واقعا لذتبخش است که بخشی از آن باشی.»
در اینجا ۷.۷ میلیون متر مکعب نخاله حاصل از ساخت تونل زیرزمینی برای ایجاد کف جدید دره استفاده میشود.در اینجا ۷.۷ میلیون متر مکعب نخاله حاصل از ساخت تونل زیرزمینی برای ایجاد کف جدید دره استفاده میشود.
نوار نقالهای به طول ۳۰ کیلومتر جایگزین رفتوآمد سنگین کامیونها شد
اما آیا ساکنان محلی و محیط اطراف نیز همین میزان شور و شوق را دارند؟
دستگاههای حفاری تونل بیوقفه کار میکنند، شبانهروز راه خود را در دل توده کوهستانی میجوند و با دندانهای فولادی سرهای برنده عظیمشان تن به تن سنگها را از آلپ بیرون میسایند.
میلیونها متر مکعب سنگ خرد شده سپس باید از قلب کوه به دره پاداستر منتقل شود.
مدیر پروژه، ریمان، لبخند میزند و با رضایت به لوله عظیم و قطوری اشاره میکند که زیر آفتاب میدرخشد و تا دوردست در امتداد دره کشیده شده است.
این تنها بخش کوچک انتهایی یک سامانه نوار نقاله غولآسا است و نشان میدهد که دپوی نخالهای در این ابعاد میتواند تقریبا بدون ترافیک سنگین کامیونها کار کند.
ماشینهای عظیم حفاری تونل در حال جویدن مسیر خود در دل آلپ هستند.ماشینهای عظیم حفاری تونل در حال جویدن مسیر خود در دل آلپ هستند.
ریمان توضیح میدهد: «اینجا در بخش اچ۵۳ این سامانه عظیم نوار نقاله را نصب کردهایم.» طول آن بسته به پیشرفت کار زیرزمینی تغییر میکند؛ گاهی چند کیلومتر به آن اضافه میشود و گاهی کوتاهتر میشود. «در بلندترین حالت، طول نوار نقاله ۳۰ کیلومتر بود.»
تصمیم برای استفاده از نوار نقاله یکی از راههایی است که پروژه از طریق آن تاثیر خود بر جوامع محلی و محیط زیست را کاهش میدهد. دره پاداستر خود خالی از سکنه است، اما روستاهایی مانند اشتایناخ آم برنر و چند آبادی دیگر در نزدیکی آن قرار دارند. برای مردم آنجا قابل پذیرش نبود که سالها هر روز ۱۰۰ کامیون حامل نخاله سنگی با سروصدای زیاد از جاده روستا عبور کنند.
نوار نقالهای به طول ۳۰ کیلومتر نخاله سنگی را از قلب کوه به دره پاداستر منتقل میکند.نوار نقالهای به طول ۳۰ کیلومتر نخاله سنگی را از قلب کوه به دره پاداستر منتقل میکند.
به همین دلیل تونل دسترسی دیگری حفر شد؛ ارتباط مستقیم و انحصاری میان دره دپو و کارگاه ساخت تونل در اعماق کوه.
گروههای ساختوساز زیرزمینی از طریق رمپ دسترسی چهار کیلومتری به محوطه وسیع تونل پایه برنر در زیر زمین میرسند؛ رمپی که در امتداد عمودی چند صد متر پایین میرود. اما خردهسنگهایی که از اعماق بالا آورده میشوند در جهت مخالف حرکت میکنند: آنها روی نوارهای نقالهای که تا درون کوه امتداد دارند، رو به بالا و به سوی دره پاداستر منتقل میشوند.
نوارهای نقاله به جای تردد کامیونهای سنگین برای کاهش فشار بر ساکنان روستاها و شهرهای اطراف در نظر گرفته شدهاند.نوارهای نقاله به جای تردد کامیونهای سنگین برای کاهش فشار بر ساکنان روستاها و شهرهای اطراف در نظر گرفته شدهاند.
انحراف موقت یک جویبار کوهستانی
تا چند سال پیش رود پاداسترباخ از این دره فرعی آرام و دورافتاده دره ویپ عبور میکرد، اما حالا دیگر اثری از آن نیست.
همکار ریمان، آندریاس آمبروزی، اذعان میکند: «در حال حاضر هنوز یک بیابان سنگی خاکستری است.» اما بلافاصله خاطرنشان میکند که پاداسترباخ ناپدید نشده، بلکه فقط برای مدت محدودی مسیرش منحرف شده است.
تونل انحرافی ویژهای به طول ۱۵۰۰ متر برای این رود ساخته شده که بستر موقت آن را تامین میکند. این انحراف شرط قانونی صدور مجوز بود؛ بدون آن، هرگز با ایجاد این دپوی عظیم در این محل موافقت نمیشد. و این تغییر مسیر صرفا موقت است.
ریمان در حالی که به دپوی عظیم ۱۴۰۰ متری در پاییندست اشاره میکند، میگوید: «همین جاست که بستر جدید رود در حال ساخت است.»
این سازه با انحناهای نرم، مسیر خود را از میان کف دپو میپیچد؛ کفی که فعلا هنوز به رنگ خاکستری سنگی است.
برای جویبار کوهستانی که از دره پاداستر میگذرد، بستر جدیدی در حال ساخت است.برای جویبار کوهستانی که از دره پاداستر میگذرد، بستر جدیدی در حال ساخت است.
کف دره تقریبا ۸۰ متر بالا آمده است
پس از آن که در دل کوه نفوذ کامل حاصل شود، ماشینهای حفاری تونل از کار میافتند، نوارهای نقاله جمع میشوند و لایهای ضخیم از خاک روی کف «جدید» دره گسترده خواهد شد. سپس درختان و درختچهها روی آن کاشته میشوند.
سپس به پاداسترباخ اجازه داده میشود به بستر تازهساختهشده خود بازگردد. ترکیبی از جنگل کوهستانی، مراتع و عرصههای جبرانی زیستمحیطی در نظر گرفته شده است. کار بازطبیعیسازی قرار است از همین سال آینده آغاز شود.
آمبروزی میگوید: «در نتیجه ما فقط یک تونل عظیم حفر نکردهایم، بلکه درهای جدید هم ایجاد کردهایم.» ریمان اضافه میکند: «دره قدیمی را ۷۰ تا نزدیک ۸۰ متر بالا آوردهایم.» بنابراین کف فعلی دره بسیار بالاتر از گذشته قرار دارد. ریمان میگوید: «اما همچنان دره است، فقط نوع دیگری از دره خواهد بود.»
کف دره پاداستر در آلپ تیرول ۸۰ متر بالا آمده است.کف دره پاداستر در آلپ تیرول ۸۰ متر بالا آمده است.
نجات چمنزار شکوفای ارکیده
اما آیا در این زیستگاههای حساس آلپی واقعا میتوان همه چیز را درست مثل گذشته بازگرداند؟
سیاستمداران تیرولی بر رعایت استانداردهای سختگیرانه محیط زیستی برای این پروژه تاکید کردهاند؛ نه فقط در دره پاداستر، بلکه در سایر بخشهای پروژه تونل راهآهن فرامرزی میان اتریش و ایتالیا که شمال و جنوب اروپا را به هم وصل میکند.
ارزیابی تاثیرات زیستمحیطی بسیار گسترده و طولانی بود؛ اقدامی که برای پروژههایی در این مقیاس در اتحادیه اروپا اکنون به استاندارد تبدیل شده است. در مجموع باید حدود ۳۵۰ شرط حفاظتی طبیعت رعایت شود.
بخشی از اقدامات پیش از شروع ساخت و بخشی در حین آن اجرا شد. پیش از هر چیز، بررسی دقیقی از خاک و پوشش گیاهی، آبراههها و جنگل، حیات وحش، فلور و فون منطقه باید انجام میشد.
زمینشناسان تکتک مترهای مربع کف دره را نقشهبرداری کردند. زیستشناسان و جانورشناسان این حوضه باریک را زیر و رو کردند، گونهها را شناسایی و شمارش جانوران و گیاهان را انجام دادند.
مشخص شد که علفزار خشن و کممواد این دره آلپی میزبان چمنزاری ۲۵۰ متر مربعی از ارکیدههاست. یکی از نخستین اقدامات حفاظتی، «جابجایی» موفق این ریززیستگاه ارزشمند پیش از آغاز ساختوساز بود. ارکیدههای نادر به محل جبرانی هماندازه منتقل شدند و اکنون در آنجا شکوفه میدهند.
پیشتر در اینجا چمنزار ارکیده وجود داشت. پیش از شروع ساخت، این گیاهان نادر با موفقیت جابهجا شدند.پیشتر در اینجا چمنزار ارکیده وجود داشت. پیش از شروع ساخت، این گیاهان نادر با موفقیت جابهجا شدند.
جابجایی خفاشهای گوشدراز قهوهای تحت حفاظت
در کنار آن، نگرانیهایی درباره خفاش گوشدراز قهوهای (Plecotus auritus) مطرح شد. این گونه از خانواده خفاشهای شامگاهی (Vespertilionidae) است و یکی از ۲۴ گونه خفاشی به شمار میرود که در تیرول ثبت شدهاند. در منطقه آلپ برخی از این گونهها بهطور ویژه شایسته حفاظت دانسته میشوند.
در دره پاداستر، پژوهشگران خفاش در مجموع هفت گونه را شناسایی کردند که یکی از آنها خفاش گوشدراز قهوهای بود. فهرست سرخ اتریش این گونه را «غیر در معرض تهدید» طبقهبندی میکند، اما طبق کنوانسیون برن درباره حفاظت حیات وحش اروپا و دستورالعمل زیستگاههای اتحادیه اروپا (۹۲/۴۳/EEC) تحت حفاظت قرار دارد. این امر به معنای تعهد برای حفظ «وضعیت حفاظتی مطلوب» آن است.
پس از این پایش گسترده، شمار زیادی جعبه آشیانه در اطراف نصب شد؛ آنقدر دور از محل دپو که تحت تاثیر آن قرار نگیرند و در عین حال آنقدر نزدیک که خفاشهای گوشدراز قهوهای بتوانند آنها را پیدا کنند و پیشنهاد جابهجایی را بپذیرند.
برای این شکارچیان شبگرد حشرات که از سامانههای صوتی فراشنو استفاده میکنند، این کار مشکل چندانی ایجاد نمیکند؛ کارشناسان معتقدند تا زمانی که انسجام اجتماعی و شرایط آبوهوایی مطلوب حفظ شود، خفاشها در تغییر محل استراحت خود نسبتا سازگار هستند.
چشمانداز آینده دره پاداستر
مدیریت بستر رود، نجات ارکیدهها، جابهجایی خفاشها، جنگلکاری و بازطبیعیسازی: در دره پاداستر اقدامات زیادی انجام شده و همچنان در حال انجام است تا تاثیر این پروژه عظیم ساختمانی بر چرخههای طبیعی و تعادل اکولوژیک کاهش یابد.
دره پاداستر میان ارتفاع ۱۱۰۰ تا ۱۵۰۰ متر از سطح دریا قرار دارد و تا درون جهان کوهستانی تیرول امتداد مییابد. مسیرهای پیادهروی و کوهپیمایی زیادی در این منطقه وجود دارد.
پس از پایان کار ساختوساز و بازطبیعیسازی دره، انتظار میرود گردشگری دوباره جان بگیرد.
اما فعلا به صبر و زمان نیاز است تا این زخم خاکستری و سیاه نخالهها با کمک فعال جنگلبانان، برنامهریزان منظر، مهندسان، هیدرولوژیستها، زمینشناسان، معماران منظر و خودِ طبیعت دوباره التیام یابد.
آمبروزی برای روزی که دره سرانجام بازسازی شود ایدهای دارد: این که همراه یکدیگر در مسیر کوهپیمایی قدم بزنند، همین نقطه را پیدا کنند و برای یک پیکنیک آرام بنشینند. ریمان این پیشنهاد را میپسندد و میگوید: «البته، انجامش دهیم.» خطوط خنده دور چشمانش جمع میشود. ریمان میگوید: «۱۰ سال دیگر اینجا یک زیستبوم روستایی خواهد بود. هیچکس باور نخواهد کرد که زمانی کارگاه ساختمانی عظیمی در اینجا وجود داشت.»
آندریاس آمبروزی و سباستیان ریمان قرار میگذارند که ۱۰ سال دیگر، پس از پایان بازطبیعیسازی، در فضای سبز اینجا پیکنیک کنند.آندریاس آمبروزی و سباستیان ریمان قرار میگذارند که ۱۰ سال دیگر، پس از پایان بازطبیعیسازی، در فضای سبز اینجا پیکنیک کنند.
تنها بخشی از تصویری بزرگتر
دره پاداستر تنها یکی از دهها اقدام بازطبیعیسازی و جبرانی مرتبط با بزرگترین کارگاه ساختوساز اروپا، یعنی تونل پایه برنر، است.
در مجموع ۲۱.۵ میلیون متر مکعب مصالح حفاری در ایتالیا و اتریش انباشته خواهد شد؛ حجمی معادل هشت هرم خوفو. بخشی از آن دوباره در تولید بتن به کار میرود و بقیه در دپوهای پاداستر، آرنتال، آمپاس، گنائن و هینترریگر پخش میشود. هر یک از این مناطق یا بازکشت میشوند یا تحت بازطبیعیسازی قرار میگیرند.
مجموعه جنگل و تالاب تانتگرت به عنوان یکی از ۲۰۰ اقدام جبرانی اکولوژیک احیا شده است. تنها در اتریش ۱۴۰ هکتار عرصه جبرانی پیشبینی شده است. علاوه بر این، نردبانهای ماهی (برای نمونه روی رود گشنیتسباخ) ساخته میشوند، بندها برداشته میشوند (مانند رود زیل در اینسبروک)، سیلابدشتها ایجاد و مسیرهای طبیعی زمینشناسی و همچنین راههای پیادهروی و کوهپیمایی طراحی میشوند. در نزدیکی فرانتسنزفسته، ۵۰ هزار نهال بر روی کارگاههای سابق ساختوساز کاشته شده است.
با این حال هنوز برای جمعبندی نهایی زود است. برخی از اقدامات بازکشت و بازطبیعیسازی تا امروز موفقیتآمیز بودهاند، اما در بخشهایی مانند دره پاداستر، کار ترمیم طبیعت تازه آغاز شده است.
یک نکته روشن است: همکاری نزدیک میان نهادهای نظارتی مانند ایالت تیرول، کارشناسان مستقل و شرکت سازنده تونل پایه برنر باعث شده است حفاظت از طبیعت در آلپ بهطور جدی مورد توجه قرار گیرد.