چین زمانی که رهبران شش قدرت اقتصادی سال ۱۹۷۵ در عمارتی در حومه پاریس گرد هم آمدند تا برای اقتصاد رو به رکود جهان چارهاندیشی کنند، جایی در این جمع نداشت؛ نشستی که بعدها به گروه هفت، باشگاه کشورهای ثروتمند جهان، تبدیل شد. اما آیا پکن روزی به این جمع خواهد پیوست؟
تصور اینکه مائو تسهتونگ، رهبر انقلابی چین در زمان تشکیل گروه هفت کنار جرالد فورد، رئیسجمهور وقت آمریکا و دیگر رهبران جهان درباره اقتصاد جهانی همفکری کند، در آن زمان تقریبا محال بود.
آگهی
آگهی
چین درگیر آشوبهای داخلی بود و هنوز فاصله زیادی با تبدیل شدن به غول اقتصادی امروز داشت. مائو همچنین با حمایت نظامی از کمونیستهای هوشی مین که سرانجام قدرت را در ویتنام به دست گرفتند، به شکست نیروهای فرانسه و آمریکا در ویتنام کمک کرده بود. بنابراین اگر مائو در نخستین نشست رامبویه که با حضور شش کشور برگزار شد و یک سال بعد با پیوستن کانادا به گروه هفت تبدیل شد، شرکت میکرد، بیتردید وصلهای ناجور به نظر میرسید.
اما اکنون که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا و دیگر رهبران گروه هفت از روز دوشنبه بار دیگر در فرانسه گرد هم میآیند، کنار گذاشتن چین از نشستهای این باشگاه غیررسمی نیز عجیب به نظر میرسد؛ بهویژه با توجه به نفوذ عظیمی که این کشور امروز بر سلامت اقتصاد جهان و تحولات بینالمللی دارد.
از نظر شاخصهای اقتصادی، چین بیتردید جایی در این جمع دارد
اگر معیار عضویت تنها موفقیت اقتصادی بود، چین مدتها پیش باید به این باشگاه راه مییافت.
اقتصاد چین که پس از مرگ مائو در سال ۱۹۷۶ و در پی دههها رشد چشمگیر بهشدت بزرگ شده، اکنون از اقتصاد آلمان، ژاپن، بریتانیا، فرانسه، ایتالیا و کانادا، یعنی شش عضو گروه هفت، بزرگتر است و تنها آمریکا را پیش روی خود میبیند. از این منظر برگزاری نشست گروه هفت بدون چین تا حدی شبیه برگزاری جام جهانی فوتبال بدون برزیل پنجبار قهرمان است.
جان کرتون، کارشناس گروه هفت در دانشگاه تورنتو میگوید چین که در سال ۱۹۷۵ «تنها یک خرس پاندای کوچک، بیآزار و دوستداشتنی» به شمار میرفت، اکنون به «اژدهایی بزرگ در عرصه جهانی» تبدیل شده است.
او میافزاید: «بنابراین بسیاری بهدرستی میپرسند آیا گروه هفت و جامعه جهانی در صورت عضویت چین در این باشگاه وضعیت بهتری نخواهند داشت؟ پاسخ بله است.»
اما این باشگاه فقط مخصوص دموکراسیهاست
یک سال پیش ترامپ در پاسخ به پرسش یک خبرنگار درباره احتمال گسترش این گروه و دعوت از چین گفته بود «ایده بدی نیست.»
اما یک قاعده نانوشته در گروه هفت همواره این بوده است که عضویت در آن تنها به کشورهای دموکراتیک اختصاص دارد.
رهبران بنیانگذار این گروه در سال ۱۹۷۵ در رامبویه اعلام کردند: «هر یک از ما مسئول اداره حکومتی در یک جامعه باز و دموکراتیک هستیم؛ جامعهای متعهد به آزادی فردی و پیشرفت اجتماعی.»
چین در دوران مائو که حکومتش با قحطی و آشوبهای انقلابی جان میلیونها نفر را گرفت، چنین معیاری را برآورده نمیکرد.
چین امروز نیز تحت رهبری شی جینپینگ، رئیسجمهور این کشور با این معیار فاصله زیادی دارد. بر اساس شاخصهای گوناگون از جمله گزارش سالانه «آزادی در جهان»، شاخص جهانی آزادی مطبوعات و رتبهبندی آزادی اقتصادی مؤسسه فریزر کانادا، چین از نظر آزادیهای مدنی بسیار عقبتر از کشورهای عضو گروه هفت قرار دارد.
چین؛ موضوعی محوری در دستور کار گروه هفت
نفوذ و قدرت چین به شیوههای گوناگون بر تمامی کشورهای عضو گروه هفت تاثیر میگذارد. این کشور بسیار بیشتر از آنچه وارد میکند، کالا به بازارهای جهانی صادر میکند و در سال ۲۰۲۵ از مازاد تجاری بیسابقهای نزدیک به یک تریلیون و ۲۰۰ میلیارد دلار خبر داد؛ موضوعی که به یکی از منابع تنش میان پکن و دیگر قدرتهای صنعتی تبدیل شده است. چین همچنین بخش مهمی از منابع مواد معدنی کمیاب و راهبردی جهان را در اختیار دارد. پیشرفتهای فناورانه و افزایش توان نظامی این کشور نیز رقبای آن را نگران کرده است. افزون بر این، چین بزرگترین تولیدکننده گازهای گلخانهای و آلایندههای مؤثر بر گرمایش زمین در جهان به شمار میرود.
همه این عوامل باعث شده است که چین به موضوعی مهم و اجتنابناپذیر در نشست گروه هفت تبدیل شود؛ حتی اگر نمایندهای در آن حضور نداشته باشد. رهبران این کشورها از دوشنبه تا چهارشنبه در شهر آبگرم و کوهستانی اویان لِهبن در دامنههای آلپ گرد هم میآیند.
امانوئل ماکرون، رئیسجمهور فرانسه و میزبان نشست بخشی از برنامه را به گفتوگو درباره راههای متعادلسازی روابط تجاری با چین اختصاص داده است. نگرانی اصلی این است که افزایش چشمگیر صادرات خودرو و دیگر کالاهای چینی بتواند صنایع کشورهای عضو گروه هفت را با بحران روبهرو کند.
روابط شخصی و سیاسی میان دونالد ترامپ و دیگر رهبران گروه هفت در ماههای اخیر، بهویژه بر سر جنگ ایران و سایر اختلافات، چندان مطلوب نبوده است. با این حال به گفته سدریک دوپون، استاد سیاست بینالملل در مؤسسه عالی مطالعات بینالمللی ژنو، چین میتواند یکی از معدود موضوعاتی باشد که اعضای این گروه را به یکدیگر نزدیک کند.
او میگوید: «همه آنها بر سر یک موضوع اتفاق نظر دارند؛ اینکه چین یک چالش است.»
پکن با احتیاط تحولات را زیر نظر دارد
دولت چین که تحت رهبری حزب کمونیست اداره میشود، در گذشته بارها انحصارگرایی گروه هفت را مورد انتقاد قرار داده و آن را یادگاری از دوران جنگ سرد دانسته است؛ دورانی که جهان بیش از امروز بر اساس خطوط ایدئولوژیک تقسیم شده بود.
با این حال وزارت خارجه چین در بیانیهای که پیش از نشست اویان در اختیار خبرگزاری آسوشیتدپرس قرار داد، موضعی محتاطانهتر اتخاذ کرد و گفت: «گروه هفت باید به عاملی برای همبستگی و همکاری تبدیل شود، نه ابزاری برای تشدید شکافها و تقابلها.»
وانگ زیچن، تحلیلگر مستقر در پکن، میگوید: «پکن نسبت به گروه هفت با دیده تردید مینگرد، زیرا این گروه را ساختاری همسو با قدرتهای غربی به رهبری آمریکا میداند و بیش از پیش آن را محلی میبیند که در آن از چین به عنوان یک چالش یا تهدید یاد میشود.»
با این حال، رهبران چین نمیتوانند این گروه را نادیده بگیرند.
وانگ میگوید: «چین بهخوبی میداند که گروه هفت همچنان تمرکز بسیار بزرگی از قدرت اقتصادی، فناوری، نظامی و مالی جهان را در اختیار دارد.»
آیا چین تهدیدی برای انسجام گروه هفت محسوب میشود؟
برخی تحلیلگران معتقدند عضویت چین در گروه هفت میتواند انسجام این مجموعه را از بین ببرد. دلیل این نگرانی تنها تفاوتهای بنیادین میان نظام سیاسی اقتدارگرای چین و دموکراسیهای عضو گروه هفت نیست، بلکه اختلاف دیدگاهها درباره روسیه، ایران و دیگر مسائل مهم بینالمللی نیز در این میان نقش دارد. افزون بر این، حضور چین میتواند اتحادهای دیرینه میان اعضای گروه را تحت فشار قرار دهد.
جان کرتون، پژوهشگر گروه هفت در دانشگاه تورنتو، میگوید: «اگر چین وارد این جمع شود، عملا به اسب تروا تبدیل خواهد شد.»
به گفته او، حضور رهبر چین در کنار دیگر اعضا ممکن است برخی کشورها را وسوسه کند که برای دستیابی به امتیازهای ویژه در زمینه تجارت، مواد معدنی راهبردی، فناوریهای دیجیتال و دیگر موضوعات، از مواضع مشترک گروه فاصله بگیرند.
کریس آلدن، استاد روابط بینالملل در مدرسه اقتصاد و علوم سیاسی لندن، نیز معتقد است اضافه شدن چین به گروه هفت «عملکرد این مجموعه را با دشواری جدی روبهرو خواهد کرد.»
تجربه روسیه نیز مانعی در برابر عضویت چین است
آخرین گسترش گروه هفت با پذیرش روسیه در سال ۱۹۹۸، تجربه موفقی نبود.
پس از آنکه ولادیمیر پوتین در سال ۲۰۱۴ شبهجزیره کریمه را از اوکراین جدا و به روسیه ملحق کرد، اعضای گروه مشارکت روسیه را تعلیق کردند؛ اقدامی که سالها پیش از آغاز جنگ تمامعیار روسیه علیه اوکراین در سال ۲۰۲۲ صورت گرفت.
ترامپ سال گذشته گفته بود کنار گذاشتن روسیه از این گروه «اشتباه بسیار بزرگی» بوده است.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
اما جان کرتون معتقد است این تجربه رهبران دیگر کشورها را به این نتیجه رسانده که «دیگر هرگز نباید ریسک عضویت یک قدرت غیردموکراتیک یا نیمهدموکراتیک را در باشگاه کاملاً دموکراتیک خود بپذیرند.»