در سال ۲۰۲۵، ۲۴ هزار فلامینگو صورتی در تالاب مشهور دیده شد که ۶ هزار بیشتر از سال ۲۰۲۴ است.
شاید هیچ چیز به اندازه این واقعیت که در گویش محلی حتی واژهای برای این پرنده وجود ندارد، تازهوارد بودن فلامینگوها به تالاب ونیز را نشان ندهد.
آگهی
آگهی
با این حال این پرندگان صورتی کمرنگ که در زبان ایتالیایی «فنیکوتری» نامیده میشوند، اکنون در تعداد بیسابقهای به ونیز هجوم میآورند؛ زیرا تلاشهای زیستمحیطی برای احیای تالابهای آسیبدیده میتواند زیستگاه آنها را گسترش دهد و شاید باعث شود در همین تالاب لانهسازی کنند.
فلامینگوها که بهطور مشهور در اسپانیا و فرانسه لانه میسازند، از اوایل دهه ۲۰۰۰ در تالاب پهناور ونیز دیده شدند؛ عمدتا در درههای صیادی و پهنههای گِلی در دورافتادهترین بخشهای تالاب و فقط بهندرت در مرکز تاریخی کانالدار ونیز که بهشدت میان گردشگران محبوب است.
تالاب ونیز به پناهگاهی غیرمنتظره برای فلامینگوها تبدیل شده است
فعالان محیط زیست میگویند ورود آنها به ونیز، همزمان با گسترش قلمرو فلامینگوی اروپایی، نشانهای از سلامت تالاب و مناسب بودن آن بهعنوان محل تغذیه است. سال گذشته شمار فلامینگوهایی که زمستان را در ونیز گذراندند، به رکوردی نزدیک به ۲۴ هزار قطعه رسید؛ ۶ هزار قطعه بیشتر از سال پیش. آلساندرو سارتوری، پرندهشناس، میگوید این آمار «تالاب ونیز را به یکی از مهمترین مناطق زمستانگذرانی در سراسر گستره زیستگاهی این گونه تبدیل میکند».
سارتوری هر هفته با قایق تالاب را برای یافتن نشانههای لانهسازی پایش میکند؛ نشانههایی که اگر پیدا شود به معنای تشکیل یک کلونی خودکفای فلامینگو در ونیز است. او میگوید تاکنون پس از دو تلاش برای لانهسازی در درههای صیادی تالاب شمالی در سالهای ۲۰۰۸ و ۲۰۱۳، هیچ نشانه تازهای دیده نشده است؛ تلاشی که به دلیل رخدادهایی چون تگرگ شدید که دهها پرنده را کشت، با شکست جدی روبهرو شد.
بیش از ۹۰ درصد پرندگانی که در سرشماری سال گذشته ثبت شدند در تالاب شمالی بودند؛ جایی که بخش بزرگی از آن را شورهزارهای طبیعی تشکیل میدهد. فلامینگوها همچنین جذب درههای سنتی صیادی میشوند؛ تالابهای نیمهطبیعی محصور که منبع غذایی فراوانی دارند اما میتوانند آنها را در تعارض با انسان قرار دهند.
ونیز در پی احیای شورهزارهای از دسترفته
طرح بازسازی شورهزارها در بخش جنوبی و منزویتر تالاب، دور از مرکز تاریخی و بندر صنعتی، این امید را به وجود آورده که شمار فلامینگوها در آنجا نیز افزایش یابد؛ زیرا زیستگاهی تازه در بخشی از تالاب فراهم میکند که فرسایش تالابهایش بهویژه شدید بوده است. این طرح همچنین میتواند پرندگان را از مناطقی در شمال که با استفادههای انسانی در تعارض است دور کند.
تالاب ونیز با وسعت ۵۵۰ کیلومتر مربع، در ابتدا تقریبا نیمی شورهزار بود. جین دا موستو، مدیر اجرایی سازمان «ما اینجاییم، ونیز» که شریک محلی پروژه ۲۳.۶ میلیون یورویی و پنجساله اتحادیه اروپا به نام WaterLANDS برای احیای تالابها در سراسر اروپا است، میگوید امروز مساحت شورهزارها، که در گویش ونیزی «بارنه» نامیده میشود، تنها حدود ۷ درصد است که نیمی از آن بازسازی شده است.
آسیبها بهویژه در بخشهای مرکزی و جنوبی تالاب چشمگیر است؛ نتیجه ترکیب فرسایش طبیعی و لایروبی کانالهای کشتیرانی برای دسترسی به بندر صنعتی مارگرا در دهه ۱۹۶۰. دا موستو میگوید «از آن زمان، فرسایش و از دست رفتن رسوبات در تالاب بسیار گستردهتر شده، تا جایی که ونیز اکنون در مسیر تبدیل شدن به یک خلیج دریایی قرار دارد». او میافزاید هدف پروژه بازسازی تالابها «این است که مشخص شود میتوان با این روند مقابله کرد و مسیر تاریخ را تغییر داد».
بازسازی شورهزارها توان تالاب را برای جذب دیاکسید کربن که یکی از گازهای گلخانهای و محرک تغییرات اقلیمی است افزایش میدهد و اثرات بالا آمدن سطح دریا را کاهش میدهد. اما دا موستو میگوید برای دستیابی به منافع معنادار اقلیمی، باید مساحت بسیار بزرگتری احیا شود. هدف پروژه اتحادیه اروپا این است که بازسازی شورهزارها به طرحی قابل تعمیم تبدیل شود.
با افزایش تنوع زیستی، فلامینگوها هم میتوانند بهرهمند شوند. تیم دا موستو در حال تحقیق درباره راههای افزایش تنوع زیستی در شورهزارهای بازسازیشده است؛ از جمله با کاشت گونههایی که میتوانند به کاهش فرسایش کمک کنند و تابآوری تالابها را افزایش دهند.
پهنه گِلیای که آنها در آن کار میکنند نشانههایی از حضور فلامینگوها دارد، از جمله پرهای صورتی پراکنده. در یکی از روزهای اخیر، گلهای بیش از ۳۰ قطعهای در دوردست نشسته بود که با هشدار دو صدفخورِ پرسر و صدا نسبت به حضور بازدیدکنندگان، ناگهان پراکنده شدند.
سارتوری معتقد است همین بازسازی تاکنون هم فلامینگوهای بیشتری را به این منطقه کشانده است. او میگوید طی سه سال گذشته، شمار آنها در تالاب جنوبی از تعداد انگشتشمار به ۳۰۰ تا ۴۰۰ قطعه در برخی دورهها رسیده است. سارتوری میگوید «امید این است که همانطور که در دیگر بخشهای مدیترانه اتفاق افتاده، درست روی همین بارنهها، جاهایی پیدا کنند که بتوانند در آن لانه بسازند».
تازهواردهای صورتی ونیز میتوانند نوع دیگری از گردشگر را جذب کنند
حضور فلامینگوها در تالاب، اهمیت اکوسیستم ونیز را برجسته میکند و راه تازهای پیش روی بازدیدکنندگان میگذارد تا این شهر کانالدار و جزایر پیرامون آن را نه فقط از منظر تاریخی و هنری، بلکه از زاویه اهمیت زیستمحیطی آن درک کنند.
با این حال، بازدیدکنندگانی که امیدوارند در ونیز بهطور اتفاقی فلامینگو ببینند احتمالا ناامید خواهند شد. خبرنگاران آسوشیتدپرس اخیرا مجبور شدند برای دیدن آنها یک ساعت با قایق سفر کنند. فلامینگوها در بخشهای کمعمق و دسترسیناپذیر تالاب زندگی میکنند که برای حرکت امن در آنها باید به جزرومد و کانالها توجه دقیق داشت. حتی از فاصله دور هم این پرندگان بهراحتی دچار اضطراب میشوند و به سرعت پرواز میکنند.
سارتوری پیشبینی میکند با افزایش جمعیت، مشاهده فلامینگوها که اکنون هم از سواحل جزایر کوچک تالاب مانند مورانو و بورانو ممکن است اما در مرکز تاریخی بهندرت رخ میدهد، میتواند متداولتر شود. او میگوید «بدیهی است که این کار همیشه باید با احترام به حیوانات، حفظ فاصله ایمن و بدون دخالت در زندگی روزمره آنها انجام شود».