در میان بیابانهای بیپایان و غبارآلود مریخ، جایی که هیچ انسانی هنوز قدم نگذاشته است، یک قطعه کوچک و فلزی از تاریخ زمین قرار دارد که بیش از هر انسانی در طول تاریخ سفر کرده است. اما این قطعه فلز آنجا چهکار میکند؟
تصویری که ناسا به عنوان «عکس فضایی روز» در ماه مه ۲۰۲۶ منتشر کرده، نگاهها را به سوی شیءای جلب کرده که شاید در نگاه اول به نظر برسد به اشتباه در آنجا رها شده است.
آگهی
آگهی
اما این سکه، که در اکتبر ۲۰۱۳ و در چهارصد و یازدهمین روز مریخی (سول) ماموریت مریخنورد «کنجکاوی» ثبت شده بود، داستانی علمی و فراتر از یک اتفاق ساده دارد.
در این عکس غبار مریخ که طی بیش از یک دهه بر سطح سکه نشسته، جزییات آن را به آرامی در خود محو کرده است، اما همچنان میتوان تشخیص داد که این یک سکه معمولی زمینی است.
ممکن است این سوال پیش بیاید که در ماموریتی با هزینههای چندین میلیارد دلاری که هر گرم وزن در آن حیاتی است، چرا دانشمندان یک سکه مسی را به فضا فرستادهاند؟ پاسخ در یک واژه کلیدی نهفته است: «مقیاس».
در عکاسی علمی، بهویژه در زمینشناسی، تشخیص اندازه دقیق یک عارضه یا سنگ از روی عکس بسیار دشوار است، مگر اینکه شیءای با اندازه مشخص در کادر وجود داشته باشد.
کن ادگت، محقق اصلی ابزار تصویربرداری موسوم به «ماهلی» (تصویربردار لنز دستی مریخ)، در بیانیهای توضیح میدهد که این سکه به عنوان یک مرجع کالیبراسیون عمل میکند.
او میگوید: «وقتی یک زمینشناس از برونزدگیهای سنگی عکاسی میکند، نیاز به شیءای دارد که مقیاس آن برای همه شناخته شده باشد. اگر سوژه یک دیواره بزرگ باشد، از یک انسان میخواهد در کادر بایستد. اگر نمای نزدیکتری باشد، شاید از یک چکش زمینشناسی استفاده کند. اما برای عکسهای بسیار نزدیک (ماکرو) که دوربین ماهلی میگیرد، زمینشناس چیزی کوچک را از جیبش در میآورد؛ چیزی مثل یک سکه.»
یادگاری از قرن گذشته
این سکه تنها یک ابزار اندازهگیری نیست، بلکه یک قطعه تاریخی است.
سکه یکسنتی که روی مریخنورد کنجکاوی نصب شده، متعلق به سال ۱۹۰۹ است؛ یعنی دقیقا ۱۰۰ سال پیش از آنکه ماموریت کنجکاوی مراحل نهایی طراحی خود را بگذراند. این سال همچنین صدمین سالگرد تولد آبراهام لینکلن، رئیسجمهور پیشین ایالات متحده بود که تصویرش بر روی سکه نقش بسته است.
دانشمندان ناسا این سکه را به عنوان ادای احترامی به سنتهای زمینشناسی برگزیدند. اکنون این «سکه شانس» میلیونها کیلومتر دورتر از ضرابخانههای زمینی، بادهای مریخی را تجربه میکند و ذرات غبار را بر بدنه فلزی خود حس میکند.
کالیبراسیون در شرایط سخت
علاوه بر تعیین مقیاس، این سکه به همراه یک صفحه کالیبراسیون برای تنظیم رنگ و وضوح دوربینهای مریخنورد استفاده میشود. با گذشت زمان و نشستن غبار بر روی آن، دانشمندان میتوانند میزان تجمع غبار در محیط مریخ و تاثیر آن بر کیفیت تصاویر را نیز مطالعه کنند.
در تصویر اخیر، لایهای از خاک سرخ مریخی به وضوح بر روی لبههای سکه دیده میشود که نشاندهنده فعالیتهای جوی سیاره در طول ماموریت طولانیمدت کنجکاوی است.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
اگرچه امروز با پیشرفت تکنولوژی و استفاده از حسگرهای پیشرفته، نیاز به اشیاء فیزیکی برای تعیین مقیاس کمتر شده است، اما ناسا همچنان این سکه را به عنوان نمادی از کنجکاوی بشر و پیوند میان اکتشافات گذشته و آینده حفظ کرده است.
ناسا در بیانیه خود با لحنی آمیخته به مزاح میگوید این سکه «برای اولین مریخی که آن را پیدا کند، شانس به ارمغان خواهد آورد.» اما تا آن زمان، این قطعه مس کوچک، نگهبان خاموش دانش بشری در سیارهای دیگر خواهد بود؛ یادآوری از این که برای درک بزرگی کهکشان، گاهی باید به اشیاء کوچکی که در جیب داریم تکیه کنیم.