سازمانهای انرژی سبز از این پیشنهادها استقبال کردهاند اما تاکید میکنند برای اثرگذاری باید با اصلاحات مشخص و قابلاجرا پشتیبانی شوند.
با تشدید تنشهای ژئوپولیتیک ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل در ایران که نوسان در بازارهای سوخت فسیلی را دامن زده، اروپاییها با جهش نگرانکننده هزینه انرژی روبهرو شدهاند.
آگهی
آگهی
افزایش شدید قیمتها میتواند بر سطح زندگی مردم اثر بگذارد، به کسبوکارها فشار بیاورد و دولتها را ناگزیر به هزینههای عمومی قابل توجه برای کاهش تبعات آن کند.
کریس راسلو، تحلیلگر اندیشکده انرژی امبر، میگوید: «آخرین جهش قیمت سوختهای فسیلی که دومین مورد در چهار سال اخیر در اروپا است، یادآوری دردناکی است از اینکه وابستگی به سوخت فسیلی برای اروپا یک نقطه ضعف راهبردی و علت بنیادی قیمتهای بالای انرژی در این قاره است.»
او میافزاید: «تنها راه محافظت بلندمدت در برابر جهشهای ناگهانی قیمت گاز و برق، ترکیب برق پاک با برقیرانی اقتصاد است.»
کمیسیون اروپا 22 آوریل برای کاهش وابستگی به منابع ناپایدار نفت و گاز، یک برنامه اقدام ارائه کرد.
این طرح با عنوان AccelerateEU با هدف تامین «امنیت انرژی و انرژی پاک، فراوان و تولید داخل که برای مصرفکنندگان و کسبوکارهای اروپایی قابل پرداخت باشد» تدوین شده است.
اقدامها از پرداخت کوپن انرژی و کاهش مالیات برق تا برداشتن موانع برقیرانی بخشهای صنعت، حملونقل و ساختمان را در بر میگیرد.
سازمانهای فعال در حوزه انرژی سبز از این پیشنهادها استقبال کردهاند اما تاکید میکنند برای اثرگذاری باید با اصلاحات مشخص و قابل اجرا پشتیبانی شوند.
طرح انرژی پاک اتحادیه اروپا چیست؟
طرح AccelerateEU بر پنج ستون استوار است که هدف آن «تامین فوری کمک برای مصرفکنندگانی است که با جهش قیمت انرژی روبهرو شدهاند و نیز تسریع گذار به انرژی پاک امن و مقرونبهصرفه».
کمیسیون پیشنهاد میکند هماهنگی میان کشورهای عضو، هم در بازار واحد و هم با تامینکنندگان سوخت فسیلی، افزایش یابد؛ از جمله از طریق پر کردن مخازن ذخیره گاز، آزادسازی استثنایی ذخایر نفتی یا اتخاذ تدابیر ملی.
دسته دیگری از تدابیر به کشورهای عضو کمک میکند تا با حفاظت از مصرفکنندگان و همچنین صنایع در برابر اوجگیری قیمتها، از جمله با بهکارگیری طرحهای هدفمند حمایت از درآمد، کوپن انرژی و کاهش مالیاتهای غیرمستقیم برق که معمولا برای خانوارهای آسیبپذیر بسیار بالاتر از مالیات گاز است، عمل کنند.
گذار به انرژی پاک تولید داخل تسریع خواهد شد تا واردات نفت و گاز کاهش یابد. برای تشویق تولیدکنندگان به افزایش ظرفیت و سرمایهگذاری بیشتر در انرژیهای تجدیدپذیر و مهارتها، تدابیری مانند تعیین هدف برای برقیرانی و نیز حذف موانع برقیرانی در بخشهای صنعت، حملونقل و ساختمان پیشبینی شده است.
ارتقا و دگرگونی نظام انرژی اتحادیه اروپا قرار است تضمین کند که مقررات جاری بهطور کامل اجرا شود و مذاکرات درباره بسته شبکههای برق اتحادیه اروپا سرعت بگیرد. شبکههای فرسوده برق که انرژی را به خانهها و کسبوکارها میرسانند، یکی از موانع اصلی توسعه برق بادی و خورشیدی به شمار میروند.
در نهایت، طرح AccelerateEU پیشنهاد میکند سرمایه بخش خصوصی برای گذار به انرژی پاک افزایش یابد و در کنار آن، منابع عمومی در سطح اتحادیه و ملی بسیج شود.
«تبدیل اقدامات کوتاهمدت بحران به اصلاحات ماندگار»
گروههای حامی انرژی پاک از این پیشنهادها حمایت کردهاند اما خواستار اقداماتی هستند که نهتنها اکنون از مصرفکنندگان حفاظت کند، بلکه گذار به یک نظام انرژی باثباتتر و مقرونبهصرفهتر را هم شتاب دهد.
کاترینا مولیناری، مشاور ارشد سیاستگذاری مالی در موسسه ECCO، میگوید: «کمیسیون بهدرستی تشخیص داده است که در معرض بودن اروپا در برابر شوکهای قیمتی انرژی نتیجه یک ناکامی موقتی نیست، بلکه ریشه در ساختار دارد.»
او اضافه میکند: «تبدیل اقدامات کوتاهمدت مقابله با بحران به اصلاحات ماندگار، مستلزم بازتنظیم مالیاتها و عوارض برای کاهش هزینه برق و شتاب دادن به برقیرانی است.»
لوئیز ساندرلند، مدیر اروپا در پروژه کمکهای تنظیمگری، این پیشنهاد برای کاهش سهم هزینه شبکه و مالیاتها در قبض برق که بهطور متوسط در سراسر اتحادیه اروپا بیش از 50 درصد قبوض خانوار را تشکیل میدهد، «گامی سریع و در جهت درست» توصیف کرده است.
او میافزاید: «اما اثرگذاری این اصلاحات به شیوه اجرای آنها بستگی دارد و بسیاری از دولتها هنوز از امکان موجود برای کاهش مالیات برق استفاده نکردهاند.»
دریس آکه، قائممقام مدیرعامل انجمن SolarPower Europe، از تصمیم کمیسیون برای تعیین یک هدف واحد برقیرانی در سراسر اتحادیه اروپا و بهرسمیتشناختن ضرورت افزایش ظرفیت ذخیرهسازی اتحادیه به 200 گیگاوات تا سال 2030 استقبال کرده است.
کمبود ظرفیت ذخیرهسازی انرژی یکی از گلوگاههای اصلی برای انرژیهای تجدیدپذیر در اروپاست و برخی کشورها ناچارند بهطور منظم به دلیل ازدحام در شبکه، تولید برق بادی و خورشیدی را متوقف کنند.
آکه میگوید: «ذخیرهسازی انرژی در باتری موتور اصلی این افزایش ظرفیت خواهد بود و امکان شکلگیری نظام برقی همزمان امن و رقابتی را فراهم میکند.»
او میافزاید: «با این حال، کمیسیون در ارائه تدابیر مشخص برای رسیدن به این سطح از ذخیرهسازی باتری و دیگر گزینههای غیرفسیلی انعطافپذیری ناکام مانده است.»
جولیت فیلیپس، فعال کارزار «فراتر از سوختهای فسیلی»، در جمعبندی میگوید: «طرح AccelerateEU مشکل را بهدرستی شناسایی کرده اما در درمان بلندمدت هنوز خللهایی باقی است.»
کارشناسان حذف مالیات بر سودهای بادآورده را نقد میکنند
اوایل همین ماه، پنج کشور عضو اتحادیه اروپا از کمیسیون خواستند بر سودهای بادآورده شرکتهای نفت و گاز، که در نتیجه جنگ ایران افزایش یافته است، مالیات وضع کند.
با این حال این اقدام در طرح AccelerateEU جایی نداشته و همین باعث شده است فعالان سازمان 350.org هشدار دهند که این بسته ناکافی است.
فانی پتیبون، مدیر دفتر فرانسه این سازمان، میگوید: «با کنار گذاشتن مالیات بر سودهای بادآورده، یک فرصت حیاتی برای واداشتن آلایندهها به پرداخت هزینه و تامین مالی گذار در مقیاس لازم از دست میرود.»
او میگوید یک مالیات دائمی بر سودهای سوخت فسیلی میتواند مستقیما هزینه حملونقل برقی مقرونبهصرفه، سیستمهای گرمایشی و صنعت پاک را تامین کند و در عین حال به کشورهای آسیبپذیر در برابر تغییرات اقلیمی کمک کند از سوختهای فسیلی فاصله بگیرند.
او اضافه میکند: «نمیتوانیم همچنان زیانها را اجتماعی و سودها را خصوصی کنیم. بدون یک عوارض هماهنگ و سراسری در اتحادیه اروپا، بار هزینه همچنان بر دوش خانوارها خواهد ماند و در این میان شرکتهای سوخت فسیلی سود را به جیب میزنند.»