شرکتهای نفتی در اتحادیه اروپا هر روز با جهش قیمت سوخت ۸۱٫۴ میلیون یورو سود اضافی به جیب میزنند و کارشناسان خواستار وضع فوری مالیات بر سود بادآورده شدهاند.
دولتهای اتحادیه اروپا زیر فشار فزایندهای هستند تا «فورا سودهای سوختهای فسیلی را مشمول مالیات کنند» تا قبوض انرژی را کاهش دهند و سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر بومی را سرعت ببخشند.
آگهی
آگهی
یک مطالعه جدید از سوی سازمان غیردولتی گرینپیس نشان داده است که غولهای نفتی در اتحادیه اروپا، همزمان با اوج گرفتن قیمتها در پی جنگ علیه ایران، هر روز ۸۱.۴ میلیون یورو سود اضافی به جیب میزنند. این رقم فقط در ماه مارس به حدود ۲.۵ میلیارد یورو سود اضافه میرسد.
اتحادیه اروپا از پیش هشدار داده است که قیمتهای نفت و گاز به این زودیها پایین نخواهد آمد، حتی اگر درگیری در خاورمیانه پایان یابد. از کشورهای عضو خواسته شده است تدابیری برای کاهش مصرف نفت و گاز، بهویژه در بخش حملونقل، ارائه کنند.
بر اساس میزان فعلی سودهای اضافی، این پژوهش برآورد میکند دولتها میتوانند هر ماه ۶۰ میلیون کارت ماهانه رایگان حملونقل عمومی در اختیار شهروندان بگذارند یا برای ۴۰ میلیون نفری که در اتحادیه اروپا برای پرداخت قبوض انرژی خود دچار مشکل هستند، هر ماه ۶۰ یورو بپردازند تا هزینههایشان کاهش یابد.
کدام کشور بیشترین سود را از مالیات بر سودهای بادآورده میبرد؟
به گفته گرینپیس (منبع به زبان انگلیسی)، از آغاز جنگ علیه ایران بیشترین مجموع سودهای بادآورده در اتحادیه اروپا در آلمان، فرانسه، اسپانیا و ایتالیا ثبت شده است.
آلمان بهعنوان بزرگترین بازار سوخت در اتحادیه اروپا در صدر این فهرست قرار دارد و در ماه مارس افزایش بیش از میانگین حاشیه سود هم برای دیزل و هم برای بنزین را نشان میدهد.
بیشترین افزایش حاشیه سود به ازای هر لیتر دیزل در هلند، سوئد، دانمارک و اتریش و برای بنزین در آلمان، اتریش، اسپانیا و دانمارک ثبت شده است.
آریادنا رودریگو، مسئول کارزارهای سیاسی گرینپیس اتحادیه اروپا، میگوید: «در حالی که مردم در خاورمیانه جان خود را از دست میدهند و میلیونها نفر در اروپا با قیمتهای سرسامآور سوخت دستوپنجه نرم میکنند، دولتها اجازه میدهند شرکتهای نفتی جیبهایشان را پر کنند.»
او میگوید: «آنها باید به فوریت مالیاتهای بالاتری بر همه سودهای سوختهای فسیلی اعمال کنند و این پول را برای کاهش قبوض انرژی مردم، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر ارزان، ایمن و بومی و حمایت از جوامعی که از فروپاشی اقلیمی آسیب دیدهاند، به کار بگیرند.»
آیا اتحادیه اروپا میتواند مالیات بر انرژیهای تجدیدپذیر را کاهش دهد؟
راهحل بلندمدت برای کاهش قبوض انرژی، که هماکنون در اسپانیا به نمایش گذاشته شده است، سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر بومی است که وابستگی به سوختهای فسیلی وارداتی را کمتر میکند. قیمتهای متورمشده باعث شد این سوختها تنها در ۱۰ روز نخست جنگ ایران ۲.۵ میلیارد یورو هزینه اضافی روی دست اتحادیه اروپا بگذارند.
راهحل کوتاهمدت که دولتها میتوانند یکشبه اجرا کنند، کاهش مالیاتی است که مردم عادی میپردازند.
بر اساس آمار آژانس بینالمللی انرژی، سال گذشته ۲۸ درصد از قبض برق یک مصرفکننده متوسط اروپایی صرف مالیات و عوارض شده است.
بسیاری این وضعیت را بهویژه ناعادلانه میدانند، زیرا مالیات برق بسیار بالاتر از مالیات سوختهای فسیلی است، با وجود این که این سوختها عامل اصلی بحران اقلیم و تنوع زیستی هستند. در اسپانیا، مالیات بر برق در سال ۲۰۲۵ چهار و دو دهم برابر مالیات بر گاز فسیلی بود، در حالی که این نسبت در آلمان ۳.۲ برابر بود.
با توجه به این که پنج شرکت بزرگ نفتی در سال ۲۰۲۴ بیش از ۸۸ میلیارد یورو سود داشتند، اعمال مالیاتهای بیشتر هم همچنان آنها را در محدوده سودآوری نگه میدارد.
دولتهای اروپایی راههای هوشمندانهای برای کاهش مالیات برق پیدا کردهاند
قبض برق شما از سه بخش تشکیل میشود: هزینه انرژی، کارمزد شبکه یا انتقال و مالیات. همان طور که شبکه اقدام برای اقلیم (کان) اروپا یادآوری میکند، هر جزء از قبض شما «به انتخابهای سیاستی دولتها بستگی دارد».
هزینههای انرژی همان مبلغی است که برای برقی که واقعا مصرف میکنید میپردازید و این هزینه بر اساس عوامل متغیر زیادی مانند قیمت عمدهفروشی برق، ساعت شبانهروز و شرایط آبوهوایی تعیین میشود. کارمزد شبکه یا انتقال صرف نگهداری دکلها، سیمها و زیرساختهایی میشود که برق را به خانه یا محل کار شما میرسانند. مالیاتهایی که به قبض شما اضافه میشود را نیز دولتها تعیین میکنند.
اگر یک خانوار یا صاحب کسبوکار متوسط مالیات کمتری بپردازد، دولتها احتمالا باید این کسری را از جای دیگری جبران کنند. راهحل، به گفته کان اروپا، «تغییر توازن نظام مالیاتی از برق به سمت سوختهای فسیلی» است.
برخی دولتها پیشاپیش با تغییرات مالیاتی توانستهاند قیمت برق را کاهش دهند. آلمان که بالاترین قبوض برق در اروپا را دارد، با حذف عوارض مربوط به انرژیهای تجدیدپذیر از قبوض برق و انتقال آن به قبوض مالیات عمومی، توانست قبوض سالانه را ۱۶ درصد کاهش دهد.
دانمارک به راهحل هوشمندانهای دست یافت و برق مصرفی برای گرمایش را ارزانتر کرد و به این ترتیب به خانهها و کسبوکارهایی که پمپ حرارتی نصب کردند پاداش داد.
گزارشی از سازمان غیردولتی «پروژه کمکهای تنظیمگری» میگوید: «دولت دانمارک بر این باور است که معافیت مالیاتی تا حدی مسئول افزایش قابلتوجه نصب پمپهای حرارتی در سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱ و نیز در سال ۲۰۲۳ بوده است.»
«از شرکتهایی که بحران اقلیمی را دامن میزنند مالیات بگیرید»
در واکنش به بحران کنونی انرژی، که به دلیل بستهشدن موثر تنگه هرمز و کاهش صادرات انرژی خاورمیانه ایجاد شده است، دهها کشور از جمله بیشتر کشورهای اروپا با آزاد کردن حجم بیسابقهای از نفت از ذخایر اضطراری خود موافقت کردند.
فنی پتیبون از سازمان محیطزیستی [350.org](http://350.org %28منبع به زبان انگلیسی%29/) میگوید: «این کار مثل چسب زخم گذاشتن روی یک زخم عمیق است».
او میگوید: «اگر کشورهای گروه ۷ برای تثبیت بازار جدی هستند، باید به جای محافظت از سود شرکتها، مالیاتگیری از شرکتهایی را آغاز کنند که بحران اقلیمی را تغذیه میکنند.»
او میافزاید: «نباید این مردم زحمتکش باشند که هزینه را میپردازند، در حالی که غولهای نفتی با جنگ خاورمیانه مثل بلیت برنده بختآزمایی برخورد میکنند.»
آیا غولهای سوخت فسیلی مالیاتها را به مصرفکنندگان منتقل میکنند؟
این نگرانی منطقی است که اگر غولهای سوخت فسیلی مانند آرامکو و گازپروم به دلیل مالیاتهای بالاتر سود کمتری به دست بیاورند، برای جبران این کاهش از مشتریان خود پول بیشتری بگیرند و در نتیجه قبوض مصرفکنندگان افزایش یابد.
با این حال، تحلیل کان اروپا نشان میدهد چنین اتفاقی بعید است. این شبکه میگوید: «شواهد اقتصادی نشان میدهد که مالیات بر سود، برخلاف مالیات بر مصرف، معمولا به مصرفکنندگان یا شرکتهای دیگر منتقل نمیشود، زیرا قیمتها عمدتا تحت تاثیر هزینه سوخت، طراحی بازار و محدودیتهای زیرساختی است نه مالیات شرکتی. همچنین هیچ همبستگی معناداری میان مالیات شرکتی بالاتر و قیمت برق بالاتر در کشورهای اتحادیه اروپا دیده نمیشود.»
مالیاتهای دائمی بر سودهای بادآورده راهحل هستند
در جریان آخرین شوک بزرگ انرژی در اروپا، پس از آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲، این بلوک «سهم همبستگی» را معرفی کرد؛ مالیات موقت بر سودهای بادآورده سوختهای فسیلی برای کمک به محافظت از خانوارها و شرکتها در برابر قیمتهای بالای انرژی. این مالیات ۲۸ میلیارد یورو درآمد ایجاد کرد که عمدتا در کشورهای عضو اتحادیه اروپا برای حمایت مالی از مصرفکنندگان انرژی، بهویژه خانوارهای آسیبپذیر، به کار رفت.
بسیاری از سازمانهای همسو با اهداف اقلیمی خواستار آن شدهاند که این مالیات بر سود بادآورده دوباره برقرار و دائمی شود تا منابع مالی لازم برای پیشبرد گذار به انرژی پاک فراهم آید.
سدا اورهان، رئیس بخش انرژی در کان اروپا، میگوید: «در کوتاهمدت، کاهش مالیات برق و اجرای اقدامات حمایتی هدفمند که از محل مالیات بر سودهای اضافی صنعت سوخت فسیلی تامین میشود، میتواند فعلا به مردم مجال نفس کشیدن بدهد. اما در بلندمدت، سودهای سوخت فسیلی باید به صورت دائمی مشمول مالیات شود تا بتوان از این منابع برای آیندهنگری در نظام انرژی اروپا از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، بهرهوری، شبکهها و برقیکردن استفاده کرد.»