اسرائیل برای دومین بار تاسیسات میدان گازی پارس جنوبی و مجتمعهای پتروشیمی مرتبط با آن را هدف قرار داد؛ مجموعهای که یکی از حیاتیترین منابع انرژی ایران محسوب میشود و هم در تامین برق و انرژی داخلی نقش دارد و هم منبع مهمی برای درآمدهای صادراتی این کشور است.
وزیر دفاع اسرائیل روز دوشنبه اعلام کرد که یک مجتمع کلیدی پتروشیمی در عسلویه هدف حمله قرار گرفته است. به گفته او، این «حمله قدرتمند» بزرگترین مجموعه پتروشیمی ایران را هدف قرار داده است؛ مجموعهای که به گفته مقامات اسرائیلی، حدود ۵۰ درصد تولید پتروشیمی کشور را در اختیار دارد.
آگهی
آگهی
حملات به پارس جنوبی از نظر ایران اقدامی بسیار تحریکآمیز تلقی میشود. حمله پیشین اسرائیل در ۱۸ مارس نیز باعث شد ایران در واکنش، زیرساختهای انرژی در دیگر کشورهای خاورمیانه را هدف قرار دهد؛ اقدامی که سطح تنش را بهطور قابل توجهی افزایش داد و موج تازهای از نگرانی در منطقه و بازارهای جهانی ایجاد کرد.
پس از آن حمله، دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا اعلام کرده بود که اسرائیل دیگر پارس جنوبی را هدف قرار نخواهد داد، اما همزمان هشدار داده بود اگر ایران به حمله به زیرساختهای انرژی، بهویژه در قطر ادامه دهد، ایالات متحده بهطور مستقیم وارد عمل خواهد شد و «کل این میدان» را بهشدت هدف قرار خواهد داد.
پارس جنوبی؛ قلب انرژی ایران
میدان گازی پارس جنوبی بزرگترین منبع گاز طبیعی ایران است و نقش حیاتی در تامین انرژی داخلی این کشور دارد. این میدان که در زیر آبهای خلیج فارس قرار دارد، بزرگترین میدان گازی جهان محسوب میشود و میان ایران و قطر مشترک است؛ در سمت ایران «پارس جنوبی» و در سمت قطر «میدان شمالی» نامیده میشود.
ایران وابستگی بالایی به گاز طبیعی برای تولید برق و گرمایش دارد. این کشور با وجود اقتصاد کوچکتر نسبت به قدرتهای بزرگ، چهارمین مصرفکننده گاز طبیعی در جهان پس از آمریکا، چین و روسیه است. برخلاف بسیاری از کشورهای منطقه، بخش قابل توجهی از گاز در ایران برای گرمایش استفاده میشود، بهویژه به دلیل اقلیم سرد در بخشهایی از کشور. همچنین یارانههای گسترده انرژی باعث شده مصرف گاز با بهرهوری پایینتری همراه باشد.
پتروشیمی؛ مسیر اصلی درآمد صادراتی
در حالی که گاز پارس جنوبی برای مصرف داخلی حیاتی است، صنایع پتروشیمی وابسته به آن یکی از منابع اصلی درآمد صادراتی ایران به شمار میروند. گاز استخراجشده در این میدان به مواد پایه شیمیایی مانند اتیلن، پروپیلن، متانول، آمونیاک و اوره تبدیل میشود؛ موادی که در تولید محصولات مختلفی از جمله پلاستیک، لوازم خانگی، پوشاک، بستهبندی و کودهای شیمیایی کاربرد دارند.
کشورهایی مانند ترکیه، چین، هند و کشورهای جنوب شرق آسیا از جمله واردکنندگان اصلی محصولات پتروشیمی ایران هستند. دسترسی به گاز ارزان از پارس جنوبی، مزیت رقابتی مهمی برای این صنعت ایجاد کرده است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، مدعی شده درآمدهای این بخش به نفع سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بوده است. او پس از حمله اخیر گفت: «امروز بزرگترین مجتمع پتروشیمی ایران را نابود کردیم؛ به این معنا که در حال نابود کردن منبع مالی سپاه هستیم.»
زیرساختهای آسیبپذیر و بحران انرژی
با وجود ذخایر عظیم انرژی، ایران در سالهای اخیر با مشکلاتی در زیرساختهای انرژی و کمبود برق مواجه بوده است. اختلال در تامین گاز بارها به قطع برق منجر شده و در برخی موارد، مانند تابستان گذشته، موج گرما باعث شد ساختمانهای دولتی برای کاهش فشار بر شبکه برق تعطیل شوند.
در چنین شرایطی، حمله به پارس جنوبی میتواند هم بر زندگی روزمره شهروندان و هم بر درآمدهای ارزی کشور تاثیر مستقیم بگذارد.
تفاوت مسیر ایران و قطر در یک میدان مشترک
ایران و قطر که این میدان گازی را بهصورت مشترک در اختیار دارند، مسیرهای کاملا متفاوتی در بهرهبرداری از آن طی کردهاند. قطر با جمعیتی حدود ۳ میلیون نفر، میلیاردها دلار برای توسعه صنعت گاز طبیعی مایع (LNG) سرمایهگذاری کرده و پیش از جنگ، از طریق تاسیسات راس لفان یکی از بزرگترین صادرکنندگان LNG در جهان بود و حدود یکپنجم بازار جهانی را تامین میکرد.
در مقابل، ایران با جمعیتی حدود ۹۳ میلیون نفر، به دلیل تحریمها و کمبود سرمایهگذاری نتوانسته زیرساختهای صادرات LNG را توسعه دهد. در نتیجه، بیشتر گاز تولیدی در داخل کشور مصرف میشود و صادرات آن محدود باقی مانده است؛ بهطوری که صادرات سالانه ایران حدود ۹ میلیارد متر مکعب برآورد میشود، در حالی که این رقم برای قطر بیش از ۱۲۰ میلیارد متر مکعب است.
در این شرایط، صنایع پتروشیمی یکی از معدود مسیرهایی هستند که ایران از طریق آنها میتواند از ذخایر عظیم گازی خود درآمد صادراتی کسب کند.
پروژههای ناکام LNG
ایران پیشتر برنامههایی برای توسعه صادرات LNG در سواحل خلیج فارس داشت و حتی پروژههایی با شرکتهایی مانند توتال و شل در دستور کار بود. اما تحریمهای مرتبط با برنامه هستهای، دسترسی به فناوری و سرمایهگذاری خارجی را محدود کرد و این پروژهها متوقف شدند.
گزارشها حاکی است یکی از این پروژهها در عسلویه، که نزدیک به دو دهه پیش آغاز شده بود، اکنون به مراحل پایانی نزدیک شده است، هرچند هنوز با چالشهای جدی مواجه است.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
در مجموع، حملات اخیر به پارس جنوبی نهتنها یک هدف نظامی، بلکه ضربهای به یکی از مهمترین ستونهای اقتصاد و امنیت انرژی ایران تلقی میشود؛ اقدامی که میتواند پیامدهای آن فراتر از مرزهای این کشور نیز گسترش یابد.