هشتپاهای نر حتی اگر شریک جنسی خود را نبینند هم میتوانند جفت خود را بارور کنند.
هنگام جفتگیری، اختاپوس نر ماده را واقعا در فاصلهای به اندازه طول یک بازویش نگه میدارد.
آگهی
آگهی
برای این عمل، اختاپوس نر بازوی ویژهای به نام هکتوکوتیلوس دارد که با آن یک کیسه اسپرم را در دستگاه تولیدمثل ماده قرار میدهد.
با این حال، دانشمندان تا کنون دقیقا نمیدانستند این بازو وقتی خود اختاپوس نمیتواند ببیند چه میکند، چگونه جای درست را پیدا میکند. اکنون پژوهش تازهای روشن کرده که هکتوکوتیلوس چگونه هدایت میشود.
اختاپوسهای نر هورمونهای ماده را میچشند
در هنگام جفتگیری، اختاپوس نر هکتوکوتیلوس را داخل کلاهک بدن ماده ــ ساختاری کیسهمانند پشت چشمها که همه اندامهای اصلی از جمله اندامهای تولیدمثل را در خود جا داده است ــ فرو میبرد و آن را اینسو و آنسو میگرداند تا لوله تخمدان او را پیدا کند.
چگونگی این کار در یک مقاله (منبع به زبان انگلیسی) که این هفته در نشریه ساینس منتشر شده، شرح داده شده است.
پژوهشگران دریافتند بازوی جفتگیری یک اندام حسی است که مانند دیگر بازوهای اختاپوس پر از مکندههایی است که گیرندههای شیمیاییلمسی دارند.
در هفت بازوی دیگر، این گیرندهها به جانور کمک میکنند محیط اطراف را «بچشد» و مانند زبان عمل میکند تا غذا را پیدا کند یا میکروبهای مضر را شناسایی کند.
اما در هکتوکوتیلوس که وقتی اختاپوس در حال جفتگیری نیست معمولا نزدیک بدن نگه داشته میشود، کارکرد این گیرندهها تا کنون روشن نبود.
دانشمندان در جریان تحقیق خود متوجه شدند لوله تخمدان اختاپوس ماده آنزیمهایی تولید میکند که هورمون جنسی پروژسترون را میسازند.
آنها کشف کردند این گیرندهها به بازوی جفتگیری اختاپوس نر امکان میدهند پروژسترون را تشخیص دهد؛ به این معنا که او حتی اگر جفت خود را نبیند هم میتواند آن را بارور کند.
پژوهشگران همچنین مشاهده کردند بازوهای تخصصی قطعشده اختاپوسهای نر در واکنش به پروژسترون حرکت میکنند، اما در تماس با دیگر هورمونهای مشابه چنین واکنشی نشان نمیدهند.
پس از بررسی سلولهای هکتوکوتیلوس سه فرد مختلف، تیم تحقیق تا سه برابر گیرندههای شیمیاییلمسی بیشتر و سه برابر نورون بیشتر در بازوی جفتگیری نسبت به یک بازوی عادی یافت.
اختاپوسها میتوانند بدون دیدن هم جفتگیری کنند
استفاده از تشخیص هورمونی در فرایندهای جفتگیری در دنیای جانوران رایج است، اما معمولا اندام حسیِ تشخیصدهنده با اندامی که اسپرم را منتقل میکند متفاوت است.
با این حال در اختاپوس نر، هکتوکوتیلوس هر دو نقش را بر عهده دارد؛ موضوعی که پژوهشگران آن را به زندگی انفرادی اختاپوسها نسبت میدهند.
نیکلاس بلونو، استاد دانشگاه هاروارد و نویسنده ارشد این مطالعه، به روزنامه گاردین میگوید: «این که بازو هم حسگر باشد و هم اندام جفتگیری منطقی است، چون در این برخوردهای اتفاقی، بازو باید هم بتواند جای ماده را پیدا کند، هم لوله تخمدان را پیدا کند و خیلی سریع جفتگیری را آغاز کند یا از آن صرفنظر کند.»
گرایش اختاپوسها به زندگی مستقل در آزمایشهای آزمایشگاهی نیز برای پژوهشگران دردسرساز بود.
یک جفت اختاپوس نر و ماده را در یک مخزن آب قرار دادند و به دلیل تمایل آنها به رفتار پرخاشگرانه و کشتن یکدیگر میانشان دیواری گذاشتند.
در این دیوار سوراخهایی تعبیه شده بود تا اختاپوسها بتوانند بازوهای خود را از آن رد کنند و کمکم با هم آشنا شوند.
دانشمندان قصد داشتند پس از آشنا شدن دو جانور، دیوار را بردارند، اما با تعجب دیدند اختاپوس نر بازوی جفتگیری خود را از یکی از سوراخها عبور داد و آن را در کلاهک بدن اختاپوس ماده فرو کرد.
پژوهشگران جفتهای دیگری را نیز در همین شرایط قرار دادند و دیدند نتیجه همان است.
نکته مهم این بود که همین رفتار در تاریکی کامل هم دیده شد؛ موضوعی که این فرضیه را تقویت میکند که اختاپوسها میتوانند حتی بدون دیدن یکدیگر نیز جفتگیری کنند.