قرار است کارخانهای در شهر لینگن در ایالت نیدرزاکسن آلمان در همکاری با شرکت دولتی روس اتم میلههای سوخت برای راکتورهای روسی تولید کند؛ طرحی که از نظر سیاسی و حقوقی محل مناقشه است.
در شهر لینگن در ایالت نیدرزاکسن، شرکت Advanced Nuclear Fuels GmbH (ANF)، زیرمجموعه شرکت فرانسوی انرژی هستهای Framatome، از سال 1979 میلههای سوخت برای نیروگاههای هستهای در اروپا تولید میکند. با خروج آلمان از انرژی هستهای در 15 آوریل 2023، زمانی که آخرین سه نیروگاه هستهای این کشور از جمله نیروگاه ایمسلاند که درست در کنار سایت ANF قرار دارد از شبکه خارج شدند، بازار داخلی این شرکت عملا از میان رفت.
آگهی
آگهی
اما ANF پیش از آن هم کار روی یک حوزه فعالیت جدید را آغاز کرده بود: تولید میلههای سوخت ششضلعی برای راکتورهای آبفشار ساخت شوروی (WWER) که هنوز در جمهوری چک، اسلواکی، بلغارستان، مجارستان و فنلاند در حال کار هستند. این 19 راکتور برای مدت طولانی سوخت خود را بهطور کامل یا عمدتا از روسیه تامین میکردند. بهگفته کمیسیون اروپا، اکنون هرچند همه بهرهبرداران با تامینکنندگان جایگزین قرارداد امضا کردهاند، اما همچنان به میزان قابل توجهی به فناوری روسیه وابستهاند.
راه خروج از وابستگی از روسیه میگذرد
در نگاه نخست، این پروژه از نظر سیاست انرژی منطقی بهنظر میرسد: اگر تولیدکنندگان غربی این میلههای سوخت را تامین کنند، کشورهای اروپای شرقی میتوانند وابستگی خود به مسکو را کاهش دهند. اما همینجا تناقضی اساسی وجود دارد، زیرا قرار است راه رهایی از وابستگی به روسیه دقیقا از مسیر استفاده از فناوری و مشارکت روسی بگذرد.
پایه این پروژه، قرارداد لیسانسی است که در سال 2021 میان ANF و شرکت دولتی روساتم (Rosatom) و زیرمجموعه آن TVEL Fuel Company امضا شد. ANF در مارس 2022، چند هفته پس از یورش روسیه به اوکراین، درخواست مجوز هستهای را به وزارت محیط زیست ایالت نیدرزاکسن ارائه کرد. از آن زمان روندی در جریان است که از نظر حقوقی پیچیده و از نظر سیاسی بحثبرانگیز است.
الکسی لیخاچف، رئیس روساتم، در دیدار با ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه در کرملین در مسکو، 15 اکتبر 2024.الکسی لیخاچف، رئیس روساتم، در دیدار با ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه در کرملین در مسکو، 15 اکتبر 2024.
«روندی عادی نیست»
بهطور رسمی، مسئولیت با ایالت نیدرزاکسن است، اما در عمل دامنه اختیار این ایالت محدود است زیرا حرف آخر را دولت فدرال میزند. به گزارش نشریه Politico در فوریه 2026 بهنقل از افراد آگاه از این پرونده، دولت فدرال آلمان با وضع شروطی به نیدرزاکسن توصیه کرده است که با این پروژه موافقت کند.
وزارت فدرال محیط زیست (BMUKN) در پاسخ مکتوب به پرسش یورونیوز اعلام کرد در طول روند جاری درباره جزئیات اظهارنظر نمیکند.
کریستین مایر، وزیر محیط زیست نیدرزاکسن از حزب سبزها، تردید خود را پنهان نمیکند و میگوید: «درخواست تغییر خط تولید کارخانه لینگن به میلههای سوخت ششضلعی با مشارکت روسیه، روندی عادی نیست و برای من و بسیاری از شهروندان نگرانیهای جدی درباره امنیت داخلی و خارجی ایجاد کرده است.»
این طرح بهشدت بحثبرانگیز است. بیش از 11 هزار نفر و سازمان بهطور کتبی با این پروژه مخالفت کردند؛ رقمی که برای یک روند صدور مجوز هستهای غیرمعمول بالا بهشمار میرود.
بهگزارش یک تحلیل (منبع به زبان آلمانی) منتشرشده از سوی بنیاد فدرال آموزش مدنی، روساتم مسئول هم استفاده غیرنظامی و هم استفاده نظامی از انرژی هستهای در روسیه است. این شرکت از 4 مارس 2022 کنترل نیروگاه هستهای اشغالی زاپوریژژیا در اوکراین را نیز در دست دارد. مایر تاکید میکند که بسیاری از کارشناسان اوکراینی و اروپای شرقی درباره شرکت دولتی روساتم که مستقیما در جنگ تهاجمی مشارکت دارد هشدار میدهند.
طرح: استفاده موقت از فناوری روسی
ANF و Framatome ارزیابی متفاوتی از این طرح دارند. ماریو لِبریگ، معاون فنی فراماتوم و مسئول بخش مهندسی این شرکت در آلمان، در گفتوگو با روزنامه FAZ این پروژه را فرصتی برای تقویت امنیت انرژی در اروپای شرقی توصیف کرده است. بهگفته او، توسعه مستقل میلههای سوخت زودتر از سال 2030 به مرحله تولید انبوه نخواهد رسید و تا آن زمان ANF روی لیسانس روساتم حساب میکند. ماشینآلات لازم هماکنون در لینگن نصب شدهاند و بهنوشته FAZ در آوریل 2024 حدود 20 کارشناس روس این تجهیزات را به کارکنان ANF تحویل دادهاند.
وزارت محیط زیست نیدرزاکسن دیدگاهی متفاوت دارد و میگوید: «برای ما روشن نیست که یک تولید تحت لیسانس نزدیک با روسیه، با استفاده از ماشینآلات، دانش فنی و میلههای سوخت آماده روسی، چگونه میتواند وابستگی به میلههای سوخت روسی را کاهش دهد.» این وزارتخانه بهعنوان الگوی جایگزین، شرکت Westinghouse را مثال میزند که در سوئد هماکنون میلههای سوخت ششضلعی برای راکتورهای اروپای شرقی تولید میکند.
ولادیمیر اسلیویاک، همرییس سازمان محیط زیستی روسی Ecodefense و برنده جایزه Right Livelihood که در تبعید در آلمان زندگی میکند، نیز تردیدهایی را مطرح میکند. او به یورونیوز میگوید: «فراماتوم بدون روساتم نمیتواند این سوخت را تولید کند، بنابراین وابستگی همچنان پابرجا میماند. آنچه بهعنوان تنوعبخشی معرفی میشود، در واقع ادامه همان وابستگی است که در آن شرکتهای اروپایی تنها بخشی از سود را برداشت میکنند.»
ولادیمیر اسلیویاک هنگام دریافت جایزه Right Livelihood در سال 2021 در استکهلم؛ جایی که بهخاطر تلاشهایش علیه صنایع زغالسنگ و هستهای در روسیه مورد تقدیر قرار گرفت.ولادیمیر اسلیویاک هنگام دریافت جایزه Right Livelihood در سال 2021 در استکهلم؛ جایی که بهخاطر تلاشهایش علیه صنایع زغالسنگ و هستهای در روسیه مورد تقدیر قرار گرفت.
میانبری سیاسی از مسیر فرانسه؟
اسلیویاک در سازوکار این پروژه علاوه بر این، تلاشی برای دور زدن مقاومت سیاسی میبیند. بهگفته او، دولت وقت آلمان در سال 2022 با همکاری مستقیم روی خاک آلمان مخالفت کرده بود. پس از آن، مشارکت مشترک در شهر لیون فرانسه از نو ثبت شد؛ ساختاری عملا مشابه، اما اینبار بهعنوان شخص حقوقی فرانسوی. اسلیویاک میگوید: «این یک میانبری کاملا سیاسی است. آلمان در پذیرش روساتم در بخش هستهای خود تردید داشت، بنابراین فراماتوم این مشارکت را بهسادگی به فرانسه منتقل کرد و از مسیری دیگر آن را بازگرداند. نقش روسیه هرگز از میان نرفت، فقط در قالبی تازه بستهبندی شد.»
واردات اورانیوم اروپا؛ پیوند با روسیه پابرجاست
بر اساس تحقیقات NDR، روسیه در سال 2024 حدود 68.6 تن اورانیوم به کارخانه لینگن تحویل داده که نسبت به سال قبل حدود 66 درصد افزایش داشته است. در سطح اتحادیه اروپا، کشورهای عضو در سال 2024 محصولات اورانیوم روسیه به ارزشی بیش از 700 میلیون یورو وارد کردند؛ رقمی که در یک مطالعه مشترک اندیشکده اوکراینی DiXi Group و موسسه اقتصادی Bruegel در بروکسل بر پایه دادههای یورواستات ثبت شده است.
تامینهای روسیه همچنان برای بخش هستهای فرانسه اهمیت زیادی دارد.تامینهای روسیه همچنان برای بخش هستهای فرانسه اهمیت زیادی دارد.
روساتم؛ هنوز خبری از تحریمهای جدی نیست
در طول بستههای متعدد تحریمی، روساتم تا حد زیادی دستنخورده باقی مانده است. بیستمین بسته تحریمی اتحادیه اروپا که در فوریه 2026 تصویب شد، بیش از همه بر ممنوعیت خدمات دریایی برای نفت خام روسیه و اقدامات تازه بانکی تمرکز داشت و بار دیگر نه ممنوعیت واردات اورانیوم روسیه و نه ممنوعیت صریح قراردادهای جدید با روساتم و زیرمجموعههایش در آن گنجانده نشد.
فراماتوم همچنین به معاهده Euratom مصوب 1957 استناد میکند که بهتعبیر این شرکت بهعنوان حقوق اولیه اتحادیه اروپا، از همکاریهای هستهای موجود حمایت میکند.
وزارت فدرال محیط زیست در پاسخ به پرسش یورونیوز تاکید میکند که تحولات اروپا را زیر نظر دارد. در این پاسخ آمده است: «کمیسیون اروپا اعلام کرده است که در چارچوب استراتژی RePowerEU پیشنویس مقررات مشخصی را ارائه خواهد کرد که بر اساس آن، واردات مواد و فناوری هستهای از روسیه بهتدریج کاهش یابد.» با این حال، این وزارتخانه میگوید هنوز این پیشنویس را دریافت نکرده است.
اسلیویاک، فعال محیط زیست و مخالف کرملین، خواستار اقدام قاطعتری است و میگوید: «اتحادیه اروپا هنوز یک بازه زمانی در اختیار دارد، اما باید همین حالا اقدام کند: همکاریهای هستهای با روساتم و زیرمجموعههایش باید پایان یابد و این کار باید با برنامههای انتقالی روشن و زماندار برای کشورهایی همراه شود که هنوز وابسته هستند.»
لینگن نمونهای از یک مشکل بزرگتر
از نظر شکلی، تصمیم درباره این پروژه بحثبرانگیز در نیدرزاکسن گرفته میشود، اما این ایالت به نیابت از دولت فدرال عمل میکند. مقررات هستهای در اختیار دولت فدرال است و دولت میتواند در همه موارد به مقامات ایالتی دستور بدهد و حرف آخر را بزند. مبنای این روند، گزارش رولر (منبع به زبان آلمانی) است که دولت فدرال در ابتدای کار سفارش آن را داد و توصیه میکند که در روند صدور مجوز، مسائل امنیت داخلی و خارجی مرتبط با مشارکت مشترک با روساتم در نظر گرفته شود.
این که آیا از سوی این مشارکت مشترک خطرات مشخصی برای امنیت داخلی یا خارجی، از جمله از مسیر خرابکاری، جاسوسی یا نفوذ روسیه، وجود دارد یا نه، موضوعی است که باید دولت فدرال و نهادهای امنیتی آن دربارهاش تصمیم بگیرند.