در حالی که کارزار نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران وارد دومین هفته خود شده و در حال گسترش به منطقه است، نگاه بسیاری از تحلیلگران به یمن و یکی از مهمترین بازیگران متحد ایران در منطقه، یعنی شبهنظامیان انصارالله (معروف به شورشیان حوثی) معطوف شده است.
در روزهای اخیر، شهر صنعا، پایتخت تحت کنترل حوثیها، به کانونی از نمایش همبستگی با تهران تبدیل شده است. عبدالملک الحوثی، رهبر این جنبش، در سخنرانیهای خود ضمن اعلام حمایت از ایران، تاکید کرد که این گروه آماده است در صورت لزوم سطح درگیریها را افزایش دهد. او همچنین از حامیان خود خواسته است در شهر صنعا و سایر مناطق تحت کنترل این جنبش، تظاهرات گستردهای در محکومیت حملات به ایران برگزار کنند.
آگهی
آگهی
در همین حال، گزارشهایی از آمادگی نظامی حوثیها برای ورود به جنگ منتشر شده است. روزنامه نیویورک تایمز به نقل از محمد البخیتی، عضو دفتر سیاسی جنبش حوثیها، گزارش داده است که این گروه ممکن است به زودی وارد درگیری شود. او گفته است: «گسترش درگیری به کشورهای دیگر، از جمله یمن، تنها مسئله زمان است و دست ما روی ماشه است.»
با این حال، با وجود این تهدیدها و نمایشهای سیاسی، واقعیت میدانی نشان میدهد که حوثیها تاکنون از ورود مستقیم به جنگ خودداری کردهاند؛ تصمیمی که به گفته تحلیلگران، ناشی از مجموعهای از محاسبات نظامی، سیاسی و اقتصادی است.
یمن در حاشیه جنگ منطقهای
با وجود اینکه بسیاری از پایتختهای منطقهای از جمله ابوظبی، دوحه، کویت، منامه و بیروت درگیر جنگ و تبعات آن شدهاند اما یمن تا حدی در سکوت باقی مانده است؛ مسئلهای که برای بسیاری از ناظران غافلگیرکننده بوده است.
حوثیها که از متحدان ایران محسوب میشوند، از زمان آغاز جنگ غزه در ماه اکتبر سال ۲۰۲۳ میلادی، بارها اهداف آمریکایی و اسرائیلی را هدف قرار دادهاند، اما در هفتههای اخیر واکنش آنها به حملات علیه ایران عمدتا به مواضع لفظی و برگزاری تظاهرات محدود شده است.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
لوکا نووِلا، تحلیلگر ارشد مسايل یمن و منطقه خلیج فارس در سازمان «ثبت دادهها و رصد درگیریهای مسلحانه» (ACLED)، در مصاحبه با الجزیره گفته است: «مداخله حوثیها همچنان محتمل است و ممکن است به شکل تشدید تدریجی انجام شود. در مرحله فعلی، اولویت اصلی این گروه جلوگیری از واکنش مستقیم آمریکا و اسرائیل است.»
به گفته او، تجربه حملات گذشته نقش مهمی در این احتیاط ایفا کرده است.
خاطره حملات مرگبار اسرائیل
در ماه اوت گذشته، حملات هوایی اسرائیل به صنعا ضربه سنگینی به رهبری حوثیها وارد کرد. در این حملات دستکم ۱۲ نفر از مقامات ارشد دولت تحت کنترل این گروه، از جمله نخستوزیر احمد الرهوى و رئیس ستاد ارتش محمد الغماری کشته شدند.
این عملیات یکی از سنگینترین تلفات سیاسی و نظامی حوثیها در رویارویی با اسرائیل و آمریکا محسوب میشود.
آقای نوولا توضیح میدهد: «به نظر میرسد این گروه از توان اطلاعاتی اسرائیل و احتمال هدف قرار گرفتن رهبرانش هراس دارد.»
به گفته او، اگرچه حوثیها همچنان قادر به انجام حملات هستند، اما رهبری این گروه اکنون محتاطتر شده و از تحریک حملات گسترده هوایی علیه مناطق تحت کنترل خود اجتناب میکند.
«یار ذخیره» تهران در یمن
برخی تحلیلگران معتقدند که ایران نیز تمایل ندارد تمام ابزارهای خود را به طور همزمان وارد میدان کند و ممکن است حوثیها را برای مرحله بعدی درگیری حفظ کرده باشد.
یک تحلیلگر سیاسی یمنی به نام صدام الحریبی در مصاحبه با الجزیره معتقد است که «تهران نمیخواهد همه کارتهای خود را یکباره بازی کند و هدف آن حفظ گروه حوثی برای مرحله بعدی است.»
او اضافه میکند: «به اعتقاد من ورود حوثیها به جنگ فقط مسئله زمان است. اگر حملات اسرائیل و آمریکا به ایران متوقف نشود، این گروه نمیتواند برای مدت طولانی بیتفاوت بماند.»
به گفته او، حوثیها همچنان قادرند در دریای سرخ هرج و مرج ایجاد کنند و با پهپادها و موشکها اسرائیل را هدف قرار دهند. این اقدام به گفته او ممکن است در زمانی انجام شود که تهران و صنعا آن را مناسب بدانند.
ضربه روانی سقوط احتمالی جمهوری اسلامی
بخش مهمی از محاسبات حوثیها به آینده حکومت ایران گره خورده است. حملات اخیر آمریکا و اسرائیل طی چند روز بسیاری از فرماندهان و رهبران سیاسی ایران را هدف قرار داده و تحلیلگران معتقدند این مسئله میتواند حکومت ایران را تضعیف کند.
آقای الحریبی هشدار داده است که تضعیف یا سقوط حکومت ایران پیامدهای جدی برای حوثیها خواهد داشت. او میگوید: «این گروه از نظر نظامی تحت تاثیر قرار خواهد گرفت، زیرا جریان انتقال سلاحهای قاچاق از ایران به یمن کاهش مییابد یا کاملا متوقف میشود.»
گزارش سازمان ملل متحد در سال ۲۰۲۲ نیز نشان داده بود که هزاران قبضه سلاح توقیفشده در دریای عرب احتمالا از یک بندر در ایران ارسال شدهاند. این گزارش همچنین به استفاده از مسیرهای دریایی و زمینی برای انتقال تسلیحات ساخت روسیه، چین و ایران به یمن اشاره کرده بود؛ موضوعی که تهران همواره آن را رد کرده است.
به گفته تحلیلگران، حملات به رهبران ایران تنها پیامد نظامی ندارد بلکه بر روحیه حوثیها نیز اثر گذاشته است.
آقای الحریبی گفته است: «ایران برای حوثیها یک نماد مذهبی است. وقتی این نماد شکست بخورد، روحیه نمیتواند همانند گذشته باقی بماند.» او پیشبینی کرد که سقوط احتمالی حکومت ایران میتواند آغاز فروپاشی متحدان آن در منطقه، از جمله در یمن، باشد.
«اختلافات داخلی» یا «تشدید حسابشده»
گزارشها نشان میدهد که در داخل جنبش حوثیها نیز اختلاف نظرهایی درباره نحوه واکنش به جنگ ایران وجود دارد.
فتحی بن لزرق، سردبیر روزنامه «عدن الغد»، در مصاحبه با «میدل ایست آی» گفته است: «حوثیها هنوز در حال بررسی وضعیت هستند و تصمیم خود را بر اساس چالشهایی که ایران با آن مواجه است اتخاذ خواهند کرد. اگر تشخیص دهند که تهدید علیه حکومت ایران وجودی است، احتمالا تصمیم میگیرند به طور کامل وارد جنگ شوند.»
در همین حال برخی تحلیلگران یمنی از اختلافات جدی در میان جناحهای مختلف این جنبش خبر میدهند. یک تحلیلگر دیگر یمنی به نام صالح البيضای معتقد است که این جنبش با «اختلافات شدید» درباره نحوه واکنش به جنگ مواجه است. به گفته او، جناحهای تندرو خواستار ورود فوری به جنگ در حمایت از ایران هستند، در حالی که جناحهای دیگر خواهان احتیاط هستند.
در همین حال برخی تحلیلگران معتقدند که رویکرد فعلی حوثیها نوعی «تشدید حسابشده» است.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
فارع المسلمی، پژوهشگر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در مؤسسه چتمهاوس، در مصاحبه با «میدل ایست آی» گفته است: «حوثیها نمیتوانند خطر این را بپذیرند که به عنوان گروهی دیده شوند که صرفا برای منافع ایران میجنگد و به فکر منافع یمن نیست.»
به گفته او، اگر این جنبش تصمیم به اقدام نظامی بگیرد، احتمالا آن را در قالب دفاع از خود و نه حمایت مستقیم از تهران معرفی خواهد کرد.
او همچنین هشدار داده است که این گروه هنوز از حملات سنگین آمریکا و اسرائیل در سال گذشته در حال بازیابی است و ورود به یک درگیری جدید میتواند خطرات بزرگی برای آن به همراه داشته باشد.
تهدید استراتژیک بابالمندب و معضله توافق آتشبس با آمریکا
یکی از مهمترین ابزارهای فشار حوثیها در صورت ورود به جنگ، تنگه استراتژیک بابالمندب است؛ گذرگاهی حیاتی که دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل میکند.
در عین حال، بسیاری از تحلیلگران معتقدند احتیاط فعلی حوثیها بیش از هر چیز ریشه در وضعیت نظامی و اقتصادی این گروه دارد. به گفته کارشناسان، حملات آمریکا پس از جنگ غزه بخش مهمی از توان نظامی این جنبش را تضعیف کرده و عملیاتهای اسرائیل نیز ضربات سنگینی به ساختار رهبری آن وارد کرده است.
افزون بر این، اقتصاد مناطق تحت کنترل حوثیها که سالها درگیر جنگ و تحریم بوده، با مشکلات جدی مواجه است و این مسئله نیز قدرت مانور این گروه را کاهش داده است.
با این حال، تواناییهای نظامی حوثیها به طور کامل از بین نرفته است. این گروه همچنان به پهپادها و موشکهای دوربردی دسترسی دارد که قادرند اسرائیل را هدف قرار دهند.
حملات حوثیها در گذشته اگرچه خسارت محدودی وارد کردهاند، اما در برخی موارد موجب اختلال در تردد هوایی شدهاند و در صورت هماهنگی با حملات همزمان از سوی ایران و لبنان میتوانند «سامانههای دفاع هوایی اسرائیل را تحت فشار قرار دهند.»
در عین حال، حمله مستقیم به اهداف آمریکایی میتواند پیامدهای بسیار سنگینی برای این گروه داشته باشد. حمله مستقیم به ناوهای جنگی آمریکا به معنای نقض توافق آتشبس میان واشنگتن و حوثیها خواهد بود؛ توافقی که در ماه مه ۲۰۲۵ امضا شد و نقض آن میتواند واکنش نظامی گستردهای را به دنبال داشته باشد.
به همین دلیل، برخی تحلیلگران معتقدند در صورت تصمیم حوثیها برای تشدید تنش، احتمالاً نخستین گام آنها بازگشت به حمله علیه کشتیهای تجاری در دریای سرخ خواهد بود.
آقای نوولا در مصاحبه دیگر خود با روزنامه «العربی الجدید» هشدار داده است که اگر حوثیها تصمیم بگیرند این تنگه را ببندند، صادرات نفت کشورهای خلیج فارس به شدت تحت تأثیر قرار خواهد گرفت؛ به ویژه اگر همزمان تنگه هرمز نیز دچار اختلال شود.
به فیسبوک یورونیوز فارسی بپیوندید
او توضیح داده است که چنین وضعیتی میتواند نوعی محاصره اقتصادی برای کشورهای منطقه ایجاد کند.
به گفته او: «اگر دریای سرخ و بابالمندب بسته شوند، مسیر جایگزین عبور کشتیها دماغه امید نیک در آفریقا خواهد بود که هزینهها، تاخیرها و نرخهای بیمه را به شدت افزایش میدهد.»
تحلیلگران هشدار میدهند که بستن همزمان هرمز و بابالمندب میتواند صادرات نفت کشورهای خلیج فارس به آسیا را تقریبا فلج کند.
حوثیها پیش از این نیز نشان دادهاند که قادرند مسیرهای کشتیرانی جهانی را مختل کنند. بین سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ این گروه حملات گستردهای علیه کشتیها در دریای سرخ انجام داد. این حملات باعث کشته شدن دستکم ۹ ملوان شد و چهار کشتی نیز غرق شدند.
این عملیات همچنین تجارت جهانی را مختل کرد، کما اینکه پیش از جنگ حدود یک تریلیون دلار کالا هر سال از این مسیر عبور میکرد.
نگرانی در اسرائیل، انتظار در یمن
در اسرائیل نیز نگرانیها درباره احتمال حمله ناگهانی حوثیها افزایش یافته است.
به گزارش روزنامه «جروزالم پست»، یک مقام ارشد نظامی اسرائیل در نشست محرمانهای هشدار داده است که ارتش اسرائیل باید برای یک حمله احتمالی غافلگیرانه از سوی حوثیها آماده باشد.
این مقام در مصاحبه با «جروزالم پست» گفته است که حوثیها با کمک ایران تواناییهای موشکهای بالستیک و پهپادهای خود را بازسازی کردهاند و این تسلیحات میتوانند به اسرائیل برسند.
با این حال در داخل ساختار امنیتی اسرائیل نیز اختلاف نظر وجود دارد. برخی مقامات معتقدند که حوثیها میدانند حمله به اسرائیل ممکن است به عنوان حمله به نیروهای آمریکایی مستقر در منطقه تلقی شود و این مسئله میتواند واکنش گستردهای را به دنبال داشته باشد.
در داخل یمن نیز مردم با نگرانی تحولات منطقه را دنبال میکنند.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
یک شهروند ۲۸ ساله صنعا به نام محمد یحیی به الجزیره گفته است که در روز نخست حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، به خانواده خود گفته است که مواد غذایی و سوخت ذخیره کنند. او میگوید انتظار داشته است که «حملات هوایی به صنعا ظرف چند ساعت آغاز میشود. مطمئن شدم که مواد ضروری را خریداری کنیم و در خانه بمانیم.»
اما برخلاف انتظار او، حوثیها هنوز وارد جنگ نشدهاند.
آقای یحیی میگوید: «تصور نمیکردم روزی برسد که منطقه در جنگ باشد و یمنیها فقط تماشا کنند. در نهایت این حوثیها هستند که تصمیم میگیرند یمن وارد این درگیری شود یا نه.»
آینده نامشخص
در مجموع، تحولات اخیر نشان میدهد که حوثیهای یمن در موقعیتی پیچیده قرار دارند. از یک سو آنها خود را بخشی از محور مقاومت میدانند و روابط نزدیک با ایران دارند؛ از سوی دیگر، ورود به جنگ میتواند خطرات بزرگی برای بقای سیاسی و نظامی آنها به همراه داشته باشد.
تحلیلگران معتقدند که تصمیم نهایی این گروه به روند جنگ میان ایران، آمریکا و اسرائیل بستگی دارد. اگر تهران با تهدیدی جدی روبهرو شود یا حملات مستقیم به حوثیها انجام شود، احتمال دارد این گروه وارد جنگ شود و جبهه جدیدی در جنوب منطقه باز کند.
در چنین سناریویی، نه تنها امنیت اسرائیل بلکه مسیرهای حیاتی تجارت جهانی از جمله دریای سرخ و بابالمندب نیز با خطرات جدی روبهرو خواهند شد.
در حال حاضر اما صنعا در وضعیتی از انتظار و احتیاط به سر میبرد؛ شهری که ممکن است به زودی به یکی از میدانهای اصلی درگیری در بحران گسترده خاورمیانه تبدیل شود.