غذاهای آماده مخصوص مایکروویو هرچند بسیار راحتاند، اما گزارش تازهای نشان میدهد این محصولات تا چه حد میتوانند به سلامت ما و محیط زیست آسیب بزنند.
غذاهای مایکروویوی در روزهای شلوغ وسوسهای است که به سختی میتوان از آن گذشت. اما یک گزارش تازه هشدار میدهد همین غذاهای آماده میتوانند بیسروصدا سلامت ما و محیط زیست را به خطر بیندازند.
آگهی
آگهی
این گزارش (منبع به زبان انگلیسی) که از سوی گرینپیس بینالملل منتشر شده، 24 مطالعه علمی اخیر درباره خطرات پنهان سلامت در غذاهای آماده بستهبندیشده در پلاستیک را بررسی کرده است.
در این گزارش تصویری نگرانکننده ترسیم شده است: صدها هزار ذره ریز پلاستیکی همراه با مواد شیمیایی خطرناک از بستهبندی جدا شده و وارد غذای ما میشود؛ ترکیبی که میتواند پیامدهای گستردهای برای سلامت داشته باشد.
گراهام فوربز، مسئول کارزار جهانی پلاستیک در گرینپیس آمریکا، میگوید: «مردم فکر میکنند وقتی یک وعده غذا بستهبندیشده در پلاستیک میخرند و آن را گرم میکنند، انتخابی بیضرر انجام میدهند.»
او اضافه میکند: «در واقع ما در معرض ترکیبی از ریزپلاستیکها و مواد شیمیایی خطرناکی قرار میگیریم که اصولا نباید در غذا یا حتی نزدیک غذای ما وجود داشته باشند.»
و آلودگی به بدن ما محدود نمیشود. سینیها و روکشهای پلاستیکی مواد غذایی در تمام چرخه عمر خود آلودگی ایجاد میکنند؛ از استخراج سوختهای فسیلی گرفته تا تولید انرژیبر و در نهایت دفع زباله.
وقتی نوبت دور انداختن این پلاستیکهای یکبارمصرف میرسد، ساختار چندلایه آنها بازیافت را بسیار دشوار میکند. با تجزیه آنها به ریزپلاستیکها و نانوپلاستیکها، این ذرات ریز در خاک، رودخانهها و اقیانوسها انباشته میشوند، به جانوران آسیب میزنند و دوباره وارد زنجیره غذایی ما میشوند.
حتی اگر این پلاستیکها وارد اقتصاد چرخشی هم بشوند، پلاستیکها در طول زمان کیفیت خود را از دست میدهند و میتوانند مواد افزودنی خطرناک را دوباره وارد محصولات جدید کنند.
آیا گرم کردن و خوردن غذاهای آماده در ظرف پلاستیکی بیخطر است؟
گزارش هشدار میدهد برچسب «قابل استفاده در مایکروویو» روی برخی غذاهای آمادهمصرف ممکن است به مصرفکنندگان احساس امنیت کاذب بدهد.
به گفته نویسندگان، این برچسب در اصل به پایداری ساختاری ظرف اشاره دارد، نه به این که آیا از آن ریزپلاستیک یا مواد افزودنی شیمیایی وارد غذا میشود یا نه.
یکی از مطالعات نشان داده است تنها پس از پنج دقیقه گرم کردن در مایکروویو، بین 326 هزار تا 534 هزار ذره ریزپلاستیک و نانوپلاستیک از بستهبندی جدا شده و وارد محلولهای شبیهسازیشده غذا شده است. نانوپلاستیکها آنقدر کوچک هستند که میتوانند وارد اندامها و جریان خون شوند.
به گفته گزارش، پلاستیکها همچنین حاوی بیش از 4 هزار و 200 نوع ماده شیمیایی خطرناک هستند. بیشتر این مواد در مقررات مربوط به بستهبندی مواد غذایی پوشش داده نشدهاند و برخی از آنها با سرطان، ناباروری، اختلالات هورمونی و بیماریهای متابولیک ارتباط داده شدهاند.
دستکم 1 هزار و 396 نوع از مواد شیمیایی پلاستیکی در تماس با غذا در بدن انسان شناسایی شده است و شواهد رو به افزایشی وجود دارد که این مواجهه را با اختلالات رشد عصبی، بیماریهای قلبیعروقی، چاقی و دیابت نوع 2 مرتبط میداند.
به گفته گزارش، دمای بالاتر، مدتزمان گرم کردن طولانیتر، ظرفهای فرسوده و غذاهای چرب که مواد شیمیایی بیشتری را جذب میکنند، مقدار ذرات پلاستیکی و مواد افزودنیای را که وارد غذا میشود به شکل چشمگیری افزایش میدهند.
گزارش میگوید راهنماهای مقرراتی درباره ریزپلاستیکهایی که از بستهبندی مواد غذایی آزاد میشوند در سطح جهان ناکافی است و انکار این خطر از سوی صنعت نیز به تعویق در تدوین مقررات دامن زده است.
ریزپلاستیکهای ناشی از بستهبندی غذا، «نگرانی روبهافزایش» در اروپا
برای مثال در اتحادیه اروپا پلاستیکهایی که با مواد غذایی در تماس هستند بر اساس «حدود مهاجرت» برای مواد شیمیایی شناختهشده و بر پایه نظرهای مرجع ایمنی غذای اروپا (EFSA) تنظیم میشوند، اما در حال حاضر آستانه مشخصی برای ذرات ریزپلاستیک تعریف نشده است.
EFSA در ایمیلی به یورونیوز گرین اعلام کرده است که «از نگرانی روبهافزایش درباره مهاجرت ریزپلاستیکها از بستهبندی مواد غذایی آگاه است» و این موضوع را از سال 2021 به عنوان یکی از اولویتهای خود مطرح کرده است.
این نهاد میگوید از آن زمان شکافهای دانشی پیش روی صنعت غذا را برجسته کرده؛ از جمله نیاز به روشهای آزمون هماهنگ، دادههای جامع درباره میزان مواجهه در سراسر زنجیره تامین غذا و همچنین ارزیابیهای مستحکمتر از خطرهای سلامت.
EFSA همچنین بر ضرورت درک این موضوع تاکید میکند که فرایندهای تولید و بستهبندی غذا تا چه اندازه به آزاد شدن ریزپلاستیکها و نانوپلاستیکها کمک میکنند.
EFSA پس از یک مرور تازه بر ادبیات علمی این حوزه، به خلأهای دادهایای اشاره میکند که باید پر شوند؛ از جمله مطالعه میزان مواجهه با ریزپلاستیکها و نانوپلاستیکها از مواد در تماس با غذا تا بتوان سطوح مهاجرت ایمن را تعیین کرد.
بررسی دیگری درباره خطرهای بالقوه ریزپلاستیکها در غذا، آب و هوا به درخواست پارلمان اروپا در EFSA در جریان است و نتایج آن احتمالا تا پایان سال 2027 منتشر خواهد شد.
آلودگی پلاستیکی به سرعت در حال گسترش است
بر اساس برآوردها، تولید جهانی پلاستیک تا سال 2050 بیش از دو برابر خواهد شد و بستهبندی پلاستیکی سهم بزرگی از این رشد خواهد داشت. تحلیل آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد که در حال حاضر بستهبندی 36 درصد از کل مصرف پلاستیک را به خود اختصاص میدهد.
پژوهش شرکت مشاوره جهانی Towards FnB نشان میدهد بازار غذاهای آماده بستهبندیشده در پلاستیک که هماکنون ارزشی بیش از 160 میلیارد یورو دارد، با ادامه گرایش مصرفکنندگان به راحتی تا سال 2034 به نزدیک 300 میلیارد یورو خواهد رسید.
بر اساس تحقیقات بازار منتشرشده توسط استاتیستا، در سال 2024 در جهان 71 میلیون تن غذای آماده تولید شده است؛ معادل به طور متوسط 12.6 کیلوگرم برای هر نفر.
گرینپیس معتقد است پلاستیکهای در تماس با غذا باید در پیمان جهانی پلاستیک سازمان ملل که در دست تدوین است، زیر چتر کنترلهای سختگیرانهتری قرار بگیرند؛ از جمله با حذف تدریجی مواد افزودنی خطرناک به جای تکیه صرف بر بازیافت در مراحل پایانی.
فوربز میگوید: «خطر روشن است، موضوع بسیار جدی است و اکنون زمان اقدام فرا رسیده است.»