در پی سرکوب خونین اعتراضات در ایران، تهران فشار بر کنشگران، نویسندگان و هنرمندان منتقد را افزایش داده و بسیاری از آنها را بازداشت کرده است. کارین کارلکار، مدیر بخش نویسندگان در خطر انجمن قلم آمریکا درباره فعالیتهای این سازمان برای اطلاعرسانی و آزادی این بازداشتشدگان با یورونیوز گفتگو کرد.
سرکوب خونین اعتراضات در ایران توسط نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی هزاران کشته برجای گذاشت. همچنین هزاران نفر در جریان این اعتراضات بازداشت شدند و بنابر گزارشها این بازداشتها همچنان ادامه دارد. به گزارش خبرگزاری حقوقبشری «هرانا»، مجموع این بازداشتها به ۵۰ هزار و ۸۴۲ مورد رسیده است.
جمهوری اسلامی همچنین فشار خود بر کنشگران، نویسندگان، هنرمندان و دیگر فعالان فرهنگی را افزایش داده و هر روز گزارشهایی از بازداشت آنها منتشر میشود.
در این میان، با توجه به فضای خفقان و محدودیتهای گسترده اعمال شده بر اینترنت و ارتباطات از جانب رژیم ایران، نقش سازمانهای بینالمللی در جهان آزاد در اطلاعرسانی و تلاش برای آزادی بازداشتشدگان ایرانی مهم به نظر میرسد.
«انجمن قلم آمریکا» (PEN America) یکی از سازمانهایی است که مدتهاست فعالیتهایی را در دفاع از آزادی بیان در ایران، اطلاعرسانی و تلاش برای آزادی نویسندگان و کنشگران زندانی و تلاش برای تخفیف مجازات آنها انجام داده است.
با کارین دویچ کارلکار، مدیر بخش نویسندگان در خطر این نهاد گفتگو کردیم.
یورونیوز: «انجمن قلم آمریکا» چه گامهای مشخصی برای آزادی بازداشتشدگان و افزایش فشار بینالمللی بر مقامات جمهوری اسلامی برمیدارد؟
کارین کارلکار: «انجمن قلم آمریکا» سالهاست روی ایران کار میکند. همانطور که میدانید، اوضاع در ایران برای نویسندگان و آزادی بیان و جامعه مدنی حتی پیش از این سرکوب بزرگ و هولناک هم خوب نبود. بنابراین «انجمن قلم آمریکا» سالهاست روی پروندههای نویسندگان به صورت فردی پیگیری و مطالبهگری کرده است.
ما این کار را با تلاش برای رساندن صدا و سخنان و روایتهای نویسندگان به رسانههای بینالمللی و همرسانی نام آنها در شبکههای اجتماعی انجام میدهیم.
ما همچنین به طور منظم با نهادهای سازمان ملل که روی ایران متمرکزند، بهویژه گزارشگر ویژه و ماموریت حقیقتیاب درباره ایران و همچنین دولتهای مختلف در سراسر جهان در تماس هستیم. من مرتبا در حال مطالبهگری از دولت آمریکا هستم. همچنین همتایان ما در مراکز «انجمن قلم» در اروپا به طور منظم با دولتها از نروژ و سوئد گرفته تا آلمان و بریتانیا و همچنین در سطح اتحادیه اروپا در تماس هستند.
ما برای جلب توجه بینالمللی به پروندهها و پاسخگو کردن مقامات جمهوری اسلامی تلاش میکنیم.
یورونیوز: پس از جنگ ۱۲ روزه، شاهد افزایش شدید آمار اعدامها در ایران بودیم. اکنون نیز در پی اعتراضات، هزاران نفر در ایران بازداشت شدهاند و فشارها بر بازداشتشدگان افزایش یافته است. همچنین سازمانهای حقوق بشری نسبت به احتمال اعدام گسترده بازداشتشدگان هشدار دادهاند. «انجمن قلم» چه اقدامی برای جلوگیری از این اعدامها و صدور احکام سنگین برای بازداشتشدگان انجام میدهد؟
کارین کارلکار: ما آشکارا برای آزادی بازداشتشدگان تلاش کردهایم. همچنین تلاش کردهایم تا بازداشتشدگانی که به نوعی در انزوای کامل به سر میبرند، بتوانند به مراقبتهای پزشکی دسترسی داشته و با وکیل و اعضای خانوادهشان ارتباط برقرار کنند. پس در واقع در پروندههایمان روی این امور متمرکز هستیم.
همچنین بر اساس مقررات سازمان ملل و اصول ماندلا، استانداردها و حداقلهایی برای مراقبت از زندانیان تعیین شده است. ما تلاش میکنیم که همه بازداشتشدگان به چنین استانداردهایی دسترسی داشته باشند.
با این حال متاسفانه در ایران مواردی دیدهایم که افراد، برای مثال به دلیل محرومیت از مراقبت پزشکی در بازداشت جان باختهاند. پرونده اصلی که من روی آن کار کردم مربوط به بکتاش آبتین، شاعر و فیلمساز بود که چهار سال پیش به علت محرومیت از درمان در بازداشت جان باخت. پروندههای دیگری هم از این قبیل وجود دارد.
ما تلاش میکنیم بازداشتشدگان از دادرسی عادلانه برخوردار شوند و پروندهها تا حد امکان منصفانه و بیطرفانه رسیدگی شوند، اگرچه این موضوع در ایران عملا ممکن نیست، چون دستگاه قضایی مستقل نیست. در نتیجه ما تلاش میکنیم توجهها را به نام و پرونده بازداشتشدگان جلب کنیم. فکر میکنم شاهد آن بودهایم که جلب توجه میتواند تغییر ایجاد کند و منجر به جلوگیری از اعدام برخی افراد شده است.
این امر باعث لغو برخی از احکام اعدام شده و به هر حال حکم ۱۰ سال حبس بهتر از اعدام است. بنابراین ما تلاش میکنیم که احکام کاهش یابد، شرایط نگهداری از زندانیان بهتر شود و همچنین برای آزادی افراد تلاش میکنیم. اینها بخشی از اقدامات عملی ما هستند.
ما همچنین در سالهای اخیر از جمله در پروندههای نرگس محمدی و نویسندگان دیگری چون مهوش ثابت دیدهایم که بسیاری از بازداشتشدگان در زندان از بیماریهای شدیدی رنج میبرند که یا در طول مدت حبس به آن مبتلا شدند و یا در این مدت بیماریشان تشدید شده، زیرا مراقبت پزشکی از آنها در زندان نادیده گرفته شده است. به همین دلیل ما تلاش میکنیم که افراد به دلایل پزشکی از زندان آزاد شوند که این اقدام نیز در سالهای اخیر در برخی پروندهها موفقیتآمیز بوده است.
یورونیوز: در جنگ ۱۲ روزه اسرائیل زندان اوین را هدف قرار داد و اعلام کرد که حمله نمادین بوده است. با این حال دهها نفر در این حمله کشته شدند. اکنون بار دیگر سایه جنگ بر سر ایران است و هر لحظه ممکن است آمریکا به ایران حمله کند. در نتیجه زندان اوین نیز بار دیگر به هدف بالقوه تبدیل میشود. آیا برای جلوگیری از این امر اقدامی کردهاید؟
کارین کارلکار: بله، برای من و خیلیهای دیگر، هدف قرار دادن زندان اوین در ژوئن هولناک بود. پروندهها و افراد زیادی بودند که من میشناختم و روی آنها کار کرده بودم که در زمان حمله داخل زندان بودند. بنابراین ما فوقالعاده نگران بودیم.
در این حمله علاوه بر زندانیان و نگهبانان، چندین مراجع از جمله اعضای خانواده و آشنایان زندانیان و همچنین شهروندانی که اطراف زندان زندگی میکردند، کشته شدند. آنها فقط برای انجام کارهای روزمره بیرون رفته بودند، میخواستند به بانک بروند یا خرید کنند و کشته شدند.
همچنین هدف قرار دادن زندان اوین که این همه زندانی سیاسی، صدای مخالف، فعال حقوق بشر، وکیل، روزنامهنگار و نویسنده را در خود جای داده است، موضوعی است که به نظر من باید به هر قیمتی از آن اجتناب شود.
اینها همان افرادی هستند که برای تغییر دموکراتیک و حقوق بشر در ایران تلاش میکنند و بدیهی است که نباید هدف قرار بگیرند. منظورم این است که امیدوارم آنها آینده ایران باشند.
در نتیجه من و دیگران تلاش کردیم در گفتگو با سیاستگذاران، به ویژه دولت آمریکا این موضوع را مطرح کنیم که هر نقشهای هم برای ایران دارند، نباید در آن غیرنظامیان، بهویژه زندان اوین اینگونه هدف قرار بگیرند.
ما روایات هولناکی درباره پیامدهای بمباران و خطرات آن برای زندانیان شنیدیم.
رضا خندان، همسر نسرین ستوده که من روی پروندهاش کار میکنم، روایت تاثیرگذاری درباره شب بمباران و انتقال زندانیان نوشته است. شرایط بسیار خطرناک بود.
همچنین شهادت برخی از زنان مدافع حقوق بشر را شنیدیم که به زندان قرچک منتقل شدند که پس از بمباران شرایط بسیار دشواری داشته است.
بنابراین تهدید علیه این زندانیان شدید است و ما در تلاشیم تا به سیاستگذاران فشار بیاوریم که این موضوع نباید بخشی از هیچ برنامهای باشد. منظورم این است که زندان اوین نباید هدف قرار بگیرد.
یورونیوز: شما در حال کار روی پروندههای مختلفی هستید، از جمله پرونده علی اسدالهی، شاعر، مترجم و از اعضای کانون نویسندگان ایران که اخیرا در روز ۲۴ ژانویه بازداشت شد و همچنین پرونده نرگس محمدی. وضعیت آنها چگونه است و چه اقداماتی برای آزادیشان انجام میدهید؟
کارین کارلکار: رژیم ایران سالهاست که در صدر فهرست زندانبانان نویسندگان از هر نوع در جهان قرار دارد. طبق شاخص آزادی قلم، که ما در شش سال گذشته منتشر کردهایم، ایران از نظر تعداد نویسندگانی که در طول یک سال پشت میلههای زندان نگه داشته است، پس از چین در رتبه دوم جهان قرار گرفته است. بنابراین ایران همیشه در موقعیت بسیار بدی بوده است.
در سال ۲۰۲۵ شاهد آن بودیم که بازداشت نویسندگان پس از جنگ ۱۲ روز افزایش یافته است و بنابراین اعدادی که اکنون از نویسندگان بازداشت شده داریم، معادل آنچه سه سال پیش در جریان اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» رخ داد، است.
بنابراین ما اکنون در حال نهایی کردن اعداد خود هستیم، اما به نظر میرسد که سطح سرکوب در همین راستا خواهد بود.
پرونده نرگس محمدی مدتهاست که در «انجمن قلم آمریکا» مطرح است و ما سالهاست که روی آن کار میکنیم.
او کمی بیش از یک سال پیش آزاد شد و سپس در ماه دسامبر دوباره بازداشت شد. او حین بازداشت در مراسم خسرو علیکردی، وکیل حقوق بشر کشتهشده به شدت آسیب دید و چند روز پس از بازداشت، اجازه یک تماس تلفنی به او داده شد، اما از آن زمان در بیخبری کامل نگه داشته شده است و به خانواده یا وکلا دسترسی ندارد.
ما بسیار نگران وضعیت سلامت خانم محمدی و خطرات بازداشت برای او هستیم. چند نفر از کسانی که همراه او بازداشت شده بودند، آزاد شدند. اما او هنوز در بند است. ما به شدت در حال تلاش برای آزادی او هستیم.
با قطع شدن اینترنت در ایران دسترسی به اطلاعات بسیار بسیار دشوار شد. در نتیجه، گمان میکنیم که چندین نویسنده دیگر در هفتههای اخیر بازداشت شده باشند و وقتی بتوانیم به اطلاعات دستیابیم، تصویر روشنتری پدیدار میشود.
اما برای مثال دیدیم که یوسف انصاری، یکی دیگر از اعضای کانون نویسندگان در مراسم یادبود بکتاش آبتین در هشتم ژانویه بازداشت شد و بسیار نگران آن هستیم.
علی اسدالهی هم پرونده کلیدی برای من و «انجمن قلم» بود. او در واقع چند سال پیش، در جریان جنبش زن زندگی آزادی هم بازداشت شده بود و ما آن زمان روی پروندهاش مطالبهگری کردیم. او شبانه و با خشونت در خانهاش در نیمهشب در ۲۴ ژانویه بازداشت شد. روز بعد، اجازه یک تماس تلفنی داشت تا به خانوادهاش بگوید که حالش خوب است و شنیدهایم که اکنون در زندان اوین است. اما هیچ چیز دیگری نمیدانیم.
هیچ اطلاعی از اتهامات آقای اسدالهی نداریم و او به وکیل و خانواده هم دسترسی ندارد.
علی اسدالهی هم اخیرا با مشکلات سلامتی روبرو بوده است. او در ماه دسامبر به علت عفونت ریوی مدتی در بیمارستان بستری شد. در نتیجه راجعبه سلامتی او نیز نگرانی وجود دارد و به همین دلیل هم نگران وضعیت درمان او در زندان هستیم و هر کاری که ممکن باشد برای آزادی او انجام میدهیم.
علاوه بر این که با رسانهها ارتباط بگیریم و تلاش کنیم که درباره او صحبت شود، با سازمان ملل و دولتها وارد تعامل میشویم تا از آنها بخواهیم که پرونده را پیگیری کنند.
هر کاری بتوانیم انجام دهیم که نام او در عرصه عمومی باقی بماند و توجه بیشتری به پروندهاش جلب شود اکنون بسیار بسیار مهم است.