در حالی که ناوگروه ضربت ایالات متحده به رهبری ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» همچنان در نزدیکی سواحل ایران حضور دارد، تهران از آمادگی برای گفتگو درباره پرونده هستهای خبر داده است. با این حال، مطالبات واشینگتن فراتر از غنیسازی اورانیوم است.
حضور نظامی سنگین ایالات متحده در منطقه طی ده روز گذشته، گمانهزنیهای بسیاری را درباره احتمال یک مداخله نظامی جدید علیه تهران برانگیخته بود. اما روز دوشنبه، سیگنالهای متفاوتی از تهران صادر شد و دولت ایران از «باز بودن درهای گفتگو» سخن گفت.
آگهی
آگهی
کلمان ترم، پژوهشگر موسسه روابط بینالملل فرانسه در این باره معتقد است که واشنگتن سه شرط بنیادین را روی میز گذاشته است: توقف کامل غنیسازی، محدودیت برد موشکهای بالستیک و تغییر سیاستهای منطقهای.
پرونده هستهای؛ در سایه «عملیات چکش نیمهشب»
پس از خروج دونالد ترامپ از توافق وین در سال ۲۰۱۸ و شکست مذاکرات میانجیگرانه در عمان (۲۰۲۵)، تنشها به تقابل نظامی مستقیم کشیده شد.
در ژوئن سال گذشته، طی آنچه به «جنگ دوازده روزه» معروف شد، پس از حملات گسترده اسرائیل، واشینگتن با اعزام بمبافکنهای بی-۲ و استفاده از بمبهای سنگرشکن ۱۳ تنی در جریان «عملیات چکش نیمهشب» تاسیسات هستهای ایران را هدف قرار داد.
اکنون واشینگتن با تکیه بر این پیشینه نظامی، خواستار تعهد رسمی ایران به عدم غنیسازی است.
یکی از چالشهای اصلی، سرنوشت ۴۰۸.۶ کیلوگرم اورانیوم غنیشده ۶۰ درصدی است که پیش از حملات ژوئن در مرکز فردو نگهداری میشد.
اگرچه این مرکز هدف بمباران قرار گرفت، اما آژانس بینالمللی انرژی اتمی هنوز تخریب کامل این ذخایر را تأیید نکرده است.
موشکهای بالستیک؛ تهدیدی که دوبرابر شده است
اگرچه عملیاتهای نظامی سال گذشته توان نظامی ایران را تضعیف کرد، اما گزارشها حاکی از آن است که تهران به سرعت در حال بازسازی زرادخانه خود بوده است.
یک دیپلمات سابق ایرانی در گفتگو با واشینگتنپست مدعی شده که تولید موشکهای ایران پس از جنگ دوازده روزه «دو برابر» شده است.
این موشکها که به دلیل سرعت و مسیر پروازی، رهگیری آنها بسیار دشوار است، تهدیدی جدی برای اسرائیل و پایگاههای غربی در خاورمیانه محسوب میشوند.
برخی از این پرتابهها با بردی بین ۱۷۰۰ تا ۲ هزار کیلومتر، توانایی رسیدن به شاخ آفریقا را دارند. واشینگتن اصرار دارد که هرگونه توافق جدید باید شامل محدودیتهای سختگیرانه بر برد و تیراژ این موشکها باشد.
سرنوشت «محور مقاومت» و سقوط متحدان
سیاست منطقهای ایران و حمایت از گروههای مسلح غیردولتی، سومین ستون مطالبات آمریکا است. طی یک سال گذشته، توازن قوا در منطقه بهشدت تغییر کرده است.
حماس و حزبالله در پی عملیاتهای نظامی در غزه و لبنان بهشدت تضعیف شدهاند. حملات هوایی آمریکا حوثیهای یمن را مجبور به عقبنشینی و مذاکره کرده است. سقوط دولت بشار اسد در سوریه نیز یکی از حیاتیترین حلقههای زنجیره نفوذ ایران در منطقه را از بین برده است.
واشینگتن معتقد است پایان حمایت ایران از این گروهها نه تنها امنیت پایگاههای آمریکایی را تضمین میکند، بلکه به ناامنیها در دریای سرخ نیز پایان خواهد داد. برای ایالات متحده، این مذاکرات فرصتی است تا «امنیت دریایی» را به منطقه بازگرداند.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
در واقع میتوان گفت دیپلماسی فعلی میان تهران و واشنگتن، بیش از آنکه بر پایه اعتماد باشد، بر پایه «فشار نظامی» استوار است.
در حالی که ایران به دنبال رفع تحریمها برای نجات اقتصاد لرزان خود است، آمریکا نشان داده که برای رسیدن به اهداف سهگانه خود، ابایی از بهکارگیری قدرت سخت ندارد.
در همین حال والاستریت ژورنال به نقل از منابع خود خبر داده است که چارچوب مذاکرات پیش رو احتمالا به دو بخش تقسیم خواهد شد: مسیر اول منحصرا به برنامه هستهای ایران میپردازد و مسیر دوم مجموعهای گستردهتر از موضوعات، از جمله محدودیت بر برنامه موشکی و حمایت از گروههای نیابتی را شامل میشود.
به گزارش این نشریه، تحلیلگران معتقدند این فرمت مذاکراتی راه را برای گفتگوهای مستقیمتر هموار میکند.
بر این اساس، احتمال دارد استیو ویتکاف و جرد کوشنر (که به عنوان چهرههای کلیدی تیم ترامپ شناخته میشوند) مستقیما وارد مسیر هستهای شوند، در حالی که ترکیه احتمالا نقش میزبان یا میانجی را در این جلسات ایفا خواهد کرد.
لورنس نورمن، خبرنگار والاستریت ژورنال، در این باره میگوید: «این فرمت به ایالات متحده اجازه میدهد تا خیلی سریع درک کند که آیا تهران با پیشنهادی جدی به میز مذاکره آمده است یا خیر.»
استراتژی «پیشرفت مشروط»
نکته کلیدی در این طرح، حفظ فشار حداکثری بر تهران است. طبق این گزارش، اگرچه گفتگوهای هستهای و موشکی در دو مسیر مجزا دنبال میشوند، اما واشینگتن هرگونه پیشرفت در پرونده هستهای را به پیشرفت ملموس در پرونده موشکی و منطقهای مشروط خواهد کرد.
به عبارت دیگر، ایران نمیتواند بدون دادن امتیاز در حوزه موشکی، به توافقی برای رفع تحریمهای هستهای دست یابد.
در حالی که مقدمات این دیدارها در حال فراهم شدن است، نقش رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، پررنگتر از همیشه به نظر میرسد. اردوغان در تلاش است تا یک تماس تلفنی سهجانبه میان خود، دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان برقرار کند.