گزارش تحقیقیِ منتشرشده در رسانه هلندی «دِ کورسپوندنت» درباره توافق جنجالی مهاجرتی میان رم و تیرانا که به الگویی برای ایجاد پایگاه‌های اخراج پناهجویان در خارج از مرزهای اتحادیه اروپا تبدیل شده، برنده جایزه روزنامه‌نگاری «دافنه کاروآنا گالیتزیا» شد.
این گزارش تحقیقی که با تمرکز بر افشای موارد نقض حقوق بشر در اردوگاه‌های مناقشه‌برانگیز پناهجویان رانده شده از ایتالیا در خاک آلبانی تهیه شده، روز چهارشنبه جایزه روزنامه‌نگاری معتبر پارلمان اروپا را از آن خود کرد.
آگهی
آگهی
گزارش یاد شده ژانویه ۲۰۲۶ توسط رسانه هلندی «دِ کورسپوندنت» منتشر و همرسان شد. در این گزاش، شرایط دو اردوگاه در مناطق «شِنگین» و «گیادِر» که در بدو امر برای اسکان پناهجویان نجات‌یافته در دریا تا زمان بررسی درخواست‌های پناهندگی‌شان توسط مراجع قضایی ایتالیا تأسیس شده بودند، مورد کنکاش قرار گرفته است.
عنوان این گزارش «در بند، در قفس و رانده‌شده؛ "راه‌حل نوآورانه" اروپا برای پناهجویان ناخواسته» است و مشروعیت حقوقی مراکز اسکان پناهجویان را که سال ۲۰۲۴ در آلبانی گشایش یافتند، زیر سوال می‌برد.
این مراکز که طی توافقی میان ایتالیا و آلبانی تاسیس شدند به الگویی برای چند کشور اروپایی برای تاسیس مراکز مشابه به منظور بازگرداندن و اخراج پناهجویان به خارج از مرزهای اتحادیه؛ و در سطحی کلی‌تر به مدلی مطلوب برای سیاست‌های کلی مهاجرت در اروپا بدل شده‌اند.
در پی ناکامی‌ها و چالش‌های حقوقی مکرر در مراجع قضایی، دولت جورجا ملونی مارس ۲۰۲۵ کاربری این تاسیسات را تغییر داد تا به محلی برای بازداشت مهاجران غیرقانونی مستقر در خاک ایتالیا، پیش از اخراج آنان به کشورهای مبدا، تبدیل شود.
تحقیق مستند رسانه هلندی با ثبت موارد متعددی از نقض حقوق بنیادین و قوانین اتحادیه اروپا در فرایند برخورد با پناهجویان و چگونگی انتقال آنان به این مراکز، زنگ خطر را در قبال دکترین نوین مهاجرتی اروپا به صدا درآورده است.
انسداد دسترسی رسانه‌ها و بایکوت شفاف‌سازی
در پی تصویب قانون مناقشه‌برانگیز اتحادیه اروپا که چارچوبی قانونی برای چنین تمهیداتی فراهم آورده و انتقال مهاجران غیرقانونی را به کشورهایی که هیچ‌گونه پیوندی با آن‌ها ندارند قانونی جلوه می‌دهد، پنج کشور اروپایی اکنون در پی راه‌اندازی مراکز مشابهی در قاره آفریقا تا سال ۲۰۲۷ هستند.
در بخشی از این گزارش که برنده جایزه روزنامه‌نگاری پارلمان اروپا شده، آمده است: «این توافق، نقشه‌راهی تمام‌عیار برای فرسایش حقوق بشر، تخریب حاکمیت قانون در اروپا و مشروعیت‌بخشی به نگرش‌های راست افراطی در حوزه مهاجرت است.»
مایته فرمولن و جاکومو زاندونینی، خبرنگاران و نویسندگان این گزارش تحقیقی همچنین برآورد کرده‌اند که طی دو سال نخست بهره‌برداری از این تاسیسات، رقمی بالغ بر ۲۵۹ میلیون یورو هزینه شده است؛ در حالی که در کل این مدت تنها ۲۵۶ پناهجو در این مراکز بازداشت بوده‌اند؛ آماری که نشان می‌دهد به ازای هر یک نفر، تقریبا یک میلیون یورو هزینه بر دوش مالیات‌دهندگان گذاشته شده است.
کارزار پرهزینه تبلیغاتی در سایه دیوار پنهان‌کاری
مایته فرمولن در گفت‌وگو با یورونیوز تاکید کرد: «این پروژه بیش از آنکه سیاستی برای تسهیل و تسریع روند اخراج پناهجویان باشد، یک نمایش تبلیغاتی پرهیاهو است.» به گفته او، رویکرد رم نه کم‌هزینه‌تر بوده و نه کارآمدتر و نه حتی مانعی بر سر راه ورود مهاجران غیرقانونی ایجاد کرده است.
وی با تاکید بر اینکه سایر کشورهای اروپایی نیز قادر نخواهند بود بدون پایمال کردن حقوق بشر از این مدل پیروی کنند، افزود: «این ادعاها تنها داستان‌های ساختگی است که به خودمان می‌گوییم تا برپایی این مراکز را پذیرفتنی و موجه جلوه دهیم.»
این پژوهش تحقیقی همچنین «پرده استتار و پنهان‌کاری» نهادهای رسمی ایتالیا برای مخفی نگاه داشتن جزئیات این توافق را به باد انتقاد گرفته است.
خبرنگاران همواره از حق ورود محروم ماندند، درخواست‌های مبتنی بر قانون دسترسی آزاد به اطلاعات بی‌پاسخ گذاشته شد، پرسنل شاغل در این مراکز ناچار به امضای توافق‌نامه‌های سرسختانه رازداری شدند و متن قراردادها نیز هرگز برای عموم انتشار نیافت.
به خبرنگاران اجازه دسترسی به این مراکز داده نشد، درخواست‌های مبتنی بر قانون دسترسی آزاد به اطلاعات غالبا بی‌پاسخ ماند، کارکنان مراکز مجبور به امضای قراردادهای سخت‌گیرانه برای عدم افشای اطلاعات شدند و متن قراردادها نیز هرگز برای عموم انتشار نیافت.
هیئت داوران جایزه «دافنه کاروآنا گالیتزیا» متشکل از روزنامه‌نگارانی مستقل از تمامی کشورهای عضو اتحادیه اروپاست.