قطر با وجود میانجی‌گری میان ایران و آمریکا هشدار داد که تهدید کشتیرانی، کابل‌های اینترنتی و زیرساخت‌های تنگه هرمز بیش از واشنگتن و اسرائیل به ایران و همسایگانش آسیب می‌زند. این هشدار هم‌زمان با تایید ادامه مذاکرات از سوی عراقچی و خبرهای متناقض درباره سفر هیئت قطری به تهران مطرح شد.
ابراهیم بن سلطان الهاشمی، مدیر اداره اطلاع‌رسانی و ارتباطات وزارت امور خارجه قطر، روز سه‌شنبه ۲۰ اکتبر (۲۸ مهر)، در نشست هفتگی خبری این وزارتخانه، از ایران خواست پیامدهای تهدیدهای خود علیه زیرساخت‌های حیاتی تنگه هرمز را دوباره ارزیابی کند.
آگهی
آگهی
به گزارش خبرگزاری رسمی قطر، الهاشمی با اشاره به احتمال انفجار مین‌های دریایی، نشت نفت از کشتی‌ها یا قطع کابل‌های اینترنتی در تنگه هرمز پرسید چه کسانی بیشترین زیان را متحمل خواهند شد؟
او تاکید کرد آمریکا در آن سوی اقیانوس قرار دارد و اسرائیل نیز به آب‌های خلیج فارس وابسته نیست، در حالی که پیامدهای چنین اقداماتی مستقیما متوجه کشورهای منطقه، از جمله مردم ایران، خواهد شد.
این مقام قطری با اشاره به اهمیت تنگه هرمز برای تامین آب آشامیدنی، فعالیت تاسیسات آب‌شیرین‌کن، کشتیرانی و منابع دریایی کشورهای خلیج فارس، ایران را در قبال حفظ امنیت این آبراه مسئول دانست و خواستار رعایت قوانین بین‌المللی درباره آزادی کشتیرانی و حفاظت از محیط‌زیست دریایی شد.
چرا قطر اکنون به تهران هشدار می‌دهد؟
اظهارات الهاشمی پس از مطرح‌شدن تهدیدهای تازه مقام‌های نظامی و امنیتی ایران علیه زیرساخت‌های ارتباطی منطقه بیان شده است.
حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، با اشاره به عبور هفت کابل اصلی اینترنت از زیر تنگه هرمز، از شناسایی اهداف و تسلیحات جدید سخن گفته بود.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، نیز در گفت‌وگو با پرس‌تی‌وی هشدار داده بود که در صورت آغاز دور تازه‌ای از جنگ، کابل‌های اینترنتی، مراکز داده و تاسیسات هوش مصنوعی مرتبط با منافع آمریکا در منطقه ممکن است هدف حملات ایران قرار گیرند.
این تهدیدها نگرانی‌هایی درباره گسترش جنگ از حوزه انرژی و کشتیرانی به زیرساخت‌های دیجیتال ایجاد کرده است؛ زیرساخت‌هایی که بخش‌های مهمی از خدمات ارتباطی، مالی و اقتصادی کشورهای خلیج فارس به آنها وابسته‌اند.
در چنین شرایطی، هشدار قطر معنایی فراتر از یک موضع‌گیری معمول دیپلماتیک پیدا می‌کند. دوحه عملا استدلال استفاده از زیرساخت‌های منطقه به‌عنوان اهرم فشار علیه آمریکا را زیر سوال برده و به تهران یادآوری کرده است که هزینه چنین اقداماتی ممکن است بیش از واشنگتن و تل‌آویو، متوجه ایران و همسایگانش شود.
هشدار به تهران در کنار ادامه میانجی‌گری
نکته مهم در سخنان الهاشمی این است که او هم‌زمان با انتقاد از تهدیدهای ایران، بر ادامه تلاش‌های دیپلماتیک قطر برای پایان دادن به جنگ تاکید کرده است.
به گزارش خبرگزاری رسمی قطر، این مقام اعلام کرد تماس‌ها، سفرهای دیپلماتیک و تبادل پیام‌ها میان طرف‌های درگیر متوقف نشده و دوحه همچنان برای دستیابی به راه‌حلی فوری و پایدار تلاش می‌کند.
او همچنین ابراز امیدواری کرد که مذاکرات هرچه زودتر نتیجه بدهد، اما ضرب‌الاجل مشخصی برای توافق تعیین نکرد. الجزیره نیز در پوشش این نشست، پیام دوحه را چنین بازتاب داد: «راه‌حل نظامی راه به جایی نمی‌برد و تنها از طریق مذاکره می‌توان ثبات را به منطقه بازگرداند.»
قرار گرفتن هشدار صریح به تهران در کنار تاکید بر تداوم مذاکرات، نشان‌دهنده دو هدف هم‌زمان قطر است: جلوگیری از گسترش تهدید علیه زیرساخت‌های حیاتی کشورهای خلیج فارس و حفظ ارتباط با ایران برای پیشبرد مذاکرات با آمریکا.
بااین‌حال، در اظهارات مقام قطری نشانه روشنی از ارائه اولتیماتوم به تهران یا انتقال شروط تازه واشنگتن دیده نمی‌شود.
عراقچی: مذاکرات از طریق قطر و پاکستان ادامه دارد
هم‌زمان با این موضع‌گیری، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، شامگاه سه‌شنبه در گفت‌وگو با شبکه الاخباریه عراق، ادامه مذاکرات غیرمستقیم با آمریکا از طریق کشورهای واسطه، از جمله قطر و پاکستان، را تایید کرد.
به گزارش ایرنا، عراقچی گفت تهران پیش‌تر طرحی هفت‌روزه به واشنگتن ارائه کرده بود که بر اساس آن، تنگه هرمز در صورت تحقق شروط ایران می‌توانست در روز ششم بازگشایی شود.
او مدعی شد آمریکا با شروط مطرح‌شده موافقت کرده، اما خواستار افزودن چند بند دیگر به توافق شده است. عراقچی جزئیات این درخواست‌ها را اعلام نکرد و تاکید کرد واشنگتن ابتدا باید تعهدات قبلی خود در چارچوب تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را اجرا کند. ادعای موافقت آمریکا با شروط تهران هنوز مستقلا از سوی واشنگتن تایید نشده است.
رویترز نیز روز سه‌شنبه به نقل از مقام‌های ارشد ناشناس ایرانی نوشت اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات، یکی از موانع اصلی پیشرفت مذاکرات است.
براساس این گزارش، تهران خواستار پایان محاصره دریایی، کاهش محدودیت‌های صادرات نفت، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و توقف درگیری‌هاست؛ در حالی که واشنگتن می‌خواهد برنامه هسته‌ای ایران نیز از ابتدا در دستور کار قرار گیرد.
ابهام درباره سفر هیئت قطری به تهران
هم‌زمانی هشدار قطر با تحرکات دیپلماتیک در تهران، پس از انتشار و تکذیب خبر سفر یک هیئت قطری، توجه بیشتری برانگیخت.
آن هم در شرایطی که عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، روز سه‌شنبه در تهران با مسعود پزشکیان، محمدباقر قالیباف و محسن رضایی دیدار کرد. رویترز گزارش داد که مقام‌های ایران در این دیدارها، پیشرفت مذاکرات را به اجرای تعهدات آمریکا و تحقق مطالبات تهران مشروط کردند.
ساعاتی بعد، نورنیوز، رسانه نزدیک به نهادهای امنیتی ایران، ساعت ۲۱:۴۰ به وقت تهران خبر داد که اندکی پیش از خروج عاصم منیر، یک هیئت دیپلماتیک قطری وارد ایران شده است.
اما کمتر از دو ساعت بعد، تسنیم به نقل از یک منبع آگاه ناشناس، این خبر را تکذیب کرد و نوشت نه‌تنها هیئتی از قطر وارد ایران نشده، بلکه اساسا برنامه‌ای برای چنین سفری وجود نداشته است.
هنوز توضیح رسمی و مستقلی درباره علت انتشار این روایت‌های متناقض ارائه نشده است. بنابراین نمی‌توان نتیجه گرفت که سفر انجام شده و سپس به دلایل سیاسی یا امنیتی تکذیب شده است. اما کاربران ایرانی از شب گذشته با انتشار تصاویری از رصد منتسب به یک پرواز قطری، مدعی هستند که هواپیمایی قطری حدود ۳۰ دقیقه در تهران توقف داشته است؛ هواپیمایی که به ظن آنها حامل هیئت قطری بوده است.
بااین‌حال، تکذیب سفر هیئت قطری به معنای توقف میانجی‌گری دوحه نیست؛ زیرا مقام‌های قطر و ایران هر دو ادامه تماس‌ها و تبادل پیام‌های غیرمستقیم را تایید کرده‌اند.
پیام سیاسی دوحه به تهران چیست؟
مجموع این تحولات نشان می‌دهد که قطر در تلاش است میان نقش میانجی خود و ضرورت حفاظت از امنیت کشورهای خلیج فارس تعادل برقرار کند.
نخستین پیام دوحه به تهران آن است که استفاده از تنگه هرمز به‌عنوان اهرم فشار علیه آمریکا نباید به تهدید مستقیم زیرساخت‌های حیاتی همسایگان ایران تبدیل شود. از دیدگاه قطر، آسیب‌رساندن به کابل‌های ارتباطی، مسیرهای دریایی و محیط‌زیست خلیج فارس لزوما واشنگتن و تل‌آویو را به همان اندازه تحت فشار قرار نمی‌دهد که اقتصاد و امنیت کشورهای منطقه را تهدید می‌کند.
دومین پیام، تاکید بر حفظ مسیر دیپلماتیک است. قطر با وجود انتقاد علنی از تهدیدهای تهران، قصد ندارد میانجی‌گری را کنار بگذارد و همچنان دستیابی به توافق را راه جلوگیری از گسترش بحران می‌داند.
از سوی دیگر، این هشدار می‌تواند تلاشی برای جلوگیری از دشوارتر شدن مذاکرات باشد؛ زیرا گسترش تهدیدها به زیرساخت‌های ارتباطی و منابع حیاتی کشورهای خلیج فارس، نگرانی همسایگان ایران و هزینه‌های منطقه‌ای جنگ را افزایش می‌دهد.
البته هنوز شواهدی وجود ندارد که سخنان الهاشمی بخشی از ابتکاری هماهنگ با واشنگتن بوده یا مستقیما به پیشنهاد تازه‌ای در مذاکرات ارتباط داشته باشد.
بنابراین، هشدار قطر را بیش از آنکه نشانه تغییر موضع دوحه در قبال تهران یا نزدیک بودن توافق بدانیم، می‌توان پیامی سیاسی در میانه مذاکراتی شکننده ارزیابی کرد: ایران باید هزینه‌های منطقه‌ای گسترش تهدید در تنگه هرمز را در محاسبات خود لحاظ کند، در حالی که مسیر گفت‌وگو با آمریکا همچنان باز می‌ماند.