یک پژوهش روی بیش از ۱۱ هزار نفر حاکی است اختلال در ریتم شبانه‌روزی ممکن است در افسردگی نزدیک به یک‌چهارم بیماران سهم داشته باشد. یافته‌ای که می‌تواند راه را برای درمان‌های دقیق‌تر باز کند، هرچند پژوهشگران تأکید دارند رابطه علت و معلولی اثبات نشده است.
نتایج یک پژوهش گسترده جمعیتی و ژنتیکی که امروز در مجله علمی «بریتیش ژورنال آو سایکایاتری» (British Journal of Psychiatry) منتشر شد، نشان می‌دهد که ممکن است از هر چهار فرد مبتلا به افسردگی، یک نفر به نوعی از این بیماری دچار باشد که اختلال در ساعت درونی بدن در بروز آن نقش دارد. پژوهشگران از این وضعیت با عنوان «افسردگی مرتبط با ریتم شبانه‌روزی» یاد می‌کنند.
آگهی
آگهی
این پژوهش نشان داد افرادی که به این نوع افسردگی مبتلا هستند، معمولا با اختلال خواب، کمبود انرژی و کاهش فعالیت بدنی در طول روز مواجه‌اند. علائم افسردگی در این افراد، در مقایسه با مبتلایان به دیگر انواع افسردگی، اغلب شدیدتر است و از سنین پایین‌تری آغاز می‌شود. همچنین زنان در میان این گروه سهم بیشتری دارند و احتمال پاسخ‌دادن آن‌ها به داروهای ضدافسردگی متداول کمتر است.
پژوهشگران این حوزه می‌گویند اگرچه یافته‌های جدید به درک بهتر پزشکان از عوامل احتمالی بروز افسردگی کمک می‌کند، این نتایج هنوز مقدماتی است. به گفته آن‌ها، پیش از آنکه افسردگی مرتبط با ریتم شبانه‌روزی به‌طور رسمی به‌عنوان یک اختلال شناخته شود یا دستورالعمل‌های درمانی تغییر کند، به شواهد بیشتری نیاز است.
پژوهش‌های پیشین نیز میان اختلال در ریتم شبانه‌روزی بدن و افسردگی ارتباط یافته بودند. ساعت درونی ۲۴ساعته بدن که مغز آن را کنترل می‌کند، چرخه خواب و بیداری، ترشح هورمون‌ها و فرایند هضم غذا را تنظیم می‌کند. اختلال در عملکرد این ساعت می‌تواند باعث احساس خستگی و آشفتگی مشابه پرواززدگی یا جت‌لگ، افزایش وزن، کاهش تمرکز و مشکلات خواب شود.
پژوهش جدید با هدف معرفی افسردگی مرتبط با ریتم شبانه‌روزی به‌عنوان یکی از زیرگروه‌های افسردگی و شناسایی علائم اصلی آن انجام شده است.
کالین لو، روان‌پزشک بالینی و پژوهشگر دانشگاه نیوساوت‌ولز در سیدنی استرالیا، می‌گوید این مطالعه، پژوهشگران را در شناسایی سازوکارهای زیستی زمینه‌ساز افسردگی در برخی بیماران «یک گام جلوتر» برده است.
او می‌افزاید: «این پژوهش کمک بسیار ارزشمندی به شناخت علمی ما از افسردگی می‌کند.»
یک نفر از هر چهار نفر
پژوهشگران در این مطالعه وضعیت ۱۱ هزار و ۳۸۰ فرد اروپایی‌تبار مبتلا به افسردگی شدید را بررسی کردند و دریافتند نزدیک به یک‌چهارم آن‌ها، یعنی ۲ هزار و ۶۰۴ نفر، دست‌کم سه مورد از شش معیار پیشنهادی پژوهش برای تشخیص افسردگی مرتبط با ریتم شبانه‌روزی را داشتند.
این معیارها شامل خواب‌آلودگی بیش‌ازحد در طول روز، احساس خستگی هنگام صبح و تمایل به بیدارماندن تا دیروقت است.
تغییرات فصلی خلق‌وخو، تاخیر در زمان خواب و «جت‌لگ اجتماعی» نیز از دیگر معیارهای پیشنهادی بودند. تغییرات فصلی زمانی رخ می‌دهد که تغییر میزان نور و طول روز بر خلق‌وخوی فرد تأثیر می‌گذارد. جت‌لگ اجتماعی نیز به ناهماهنگی میان ساعت زیستی بدن و برنامه زمانی زندگی اجتماعی فرد گفته می‌شود.
پژوهشگران تعیین کردند افرادی که دست‌کم سه مورد از این شش معیار را داشته باشند، در گروه مبتلایان به این نوع افسردگی قرار می‌گیرند.
نتایج همچنین نشان داد افسردگی مرتبط با ریتم شبانه‌روزی با عوامل خطر ژنتیکی بیشتر برای اختلال کم‌توجهی ـ بیش‌فعالی (ADHD) و دیگر اختلالات روانی، از جمله اضطراب و اختلال افسردگی اساسی، ارتباط دارد.
امیلیانا تونینی، پژوهشگر ریتم شبانه‌روزی بدن در دانشگاه سیدنی و از نویسندگان این مطالعه، می‌گوید این یافته ممکن است نشان دهد که در افراد مبتلا به این نوع افسردگی، اختلال در ریتم شبانه‌روزی یا تغییر در چرخه خواب و بیداری، با احتمال بیشتری می‌تواند علائم افسردگی را تحریک کند.
به گفته او، چنین تغییراتی ممکن است برای مثال پس از تغییر ساعت رسمی در دوره ساعت تابستانی یا پس از بچه‌دارشدن رخ دهد.
پژوهشگران همچنین دریافتند این نوع افسردگی با افزایش خطر التهاب و اختلال در سوخت‌وساز بدن ارتباط دارد.
جیکوب کراوس، دیگر نویسنده پژوهش و محقق ریتم شبانه‌روزی بدن در دانشگاه سیدنی، می‌گوید این یافته‌ها نشان می‌دهد اختلال در سوخت‌وساز بدن ممکن است بر خلق‌وخو، سطح انرژی و خواب افراد تأثیر بگذارد.
تونینی می‌گوید گروه پژوهشی امیدوار است شناسایی نقش احتمالی ریتم شبانه‌روزی در افسردگی هر بیمار به پزشکان کمک کند درمان‌هایی را پیشنهاد دهند که احتمال موفقیت بیشتری دارند.
بسیاری از مبتلایان به افسردگی ناچار می‌شوند چندین داروی ضدافسردگی مختلف را امتحان کنند تا سرانجام علائم بیماری آن‌ها به‌طور موثر کنترل شود. بر اساس پژوهش‌هایی که نویسندگان به آن‌ها استناد کرده‌اند، تا ۶۸ درصد افراد پس از دریافت داروهای ضدافسردگی استاندارد، بهبودی در علائم خود مشاهده نمی‌کنند.
کالین لو می‌گوید این مطالعه بر داده‌های گذشته‌نگر و گزارش‌هایی متکی بوده که خود افراد درباره علائمشان ارائه کرده‌اند. به همین دلیل، برای اثبات اینکه اختلال در ریتم شبانه‌روزی می‌تواند علت بروز افسردگی باشد، به تحقیقات بیشتری نیاز است.