رنگهای سمی پتروشیمی صنعت مد اغلب سر از اقیانوسها در میآورند. آیا میتوان رنگها را به جای آن از دل طبیعت «پرورش» داد؟
صنعت مد از جمله آلایندهترین صنایع جهان است و رنگرزی پارچه یکی از مهمترین دلایل آن بهشمار میرود. این فرایند حجم عظیمی آب، انرژی و مواد شیمیایی مصرف میکند و رد پایی ماندگار بر محیطزیست برجا میگذارد.
آگهی
آگهی
اور یارکونی، مدیرعامل و یکی از بنیانگذاران کالریفیکس، به یورونیوز ارث میگوید: «این صنعت در فرایند رنگرزی از بیش از ۷۰ ماده شیمیایی بسیار سمی استفاده میکند.»
او توضیح میدهد این رقم فقط خودِ رنگها را شامل نمیشود، بلکه مواد شیمیایی اضافی را هم در بر میگیرد که برای اتصال رنگ به پارچه لازماند.
یارکونی میگوید: «بیش از ۳۰ مورد از این مواد غیرقابل بازیافت هستند؛ یعنی هر کاری بعد از استفاده با آب انجام دهید، در آب باقی میمانند و در نهایت وارد اقیانوس میشوند.»
بهگفته یارکونی، اتکای این صنعت به رنگهای مصنوعی به قرن نوزدهم برمیگردد؛ زمانی که تولیدکنندگان از گزینههای طبیعی فاصله گرفتند.
یارکونی میگوید: «این صنعت به استفاده از مواد شیمیایی ارزان و کارآمد روی آورد که متاسفانه برای همه اشکال حیات، از جمله انسانها، بهشدت سمی هستند.» خروج از وابستگی به این مواد شیمیایی روندی کند بودهاست، تا حد زیادی به این دلیل که جایگزینهای کارآمد در مقیاس بزرگ وجود ندارد.
رنگسازی به سبک آبجوسازی
رویکرد Colorifix مستقیماً از سازوکارهای طبیعت برای تولید رنگدانه الهام میگیرد، بدون آنکه رنگ را از گیاهان یا جانوران استخراج کند. یارکونی به یورونیوز ارث میگوید: «ما اطلاعات مربوط به اینکه رنگدانه یا ماده رنگی در طبیعت چگونه ساخته میشود را وام میگیریم.»
این شرکت آن کد ژنتیکی را در باکتریها قرار میدهد و سپس آنها را در مخازن تخمیر پرورش میدهد. یارکونی توضیح میدهد: «این کار بسیار شبیه تولید آبجو است؛ اما بهجای الکل، ما رنگ را دم میکنیم.»
پس از برداشت، رنگ زیستی همراه با زیستتودهای که برای اتصال آن به پارچه بهکار میرود، جایگزین مواد شیمیایی مصنوعی میشود که معمولاً در فرایند رنگرزی استفاده میشوند.
یارکونی میگوید این روش صرفهجویی قابلتوجهی برای محیطزیست به همراه دارد و به آمار مربوط به پارچههای پلیکاتن اشاره میکند: «ما شاهد صرفهجویی بیش از ۷۷ درصدی در مصرف آب، ۵۱ درصدی در انرژی و ۳۱ درصدی در انتشار گازهای گلخانهای هستیم، وقتی این کارها را بهصورت زیستی انجام میدهیم.»
او با دقت تاکید میکند که منشأ طبیعی لزوماً به این معنا نیست که یک محصول ایمن است. یارکونی میگوید: «طبیعی بودن به معنای غیرسمی بودن نیست.» او توضیح میدهد کالریفیکس هر رنگی را که تولید میکند از نظر سمیت سلولی، تحریک پوستی و حساسیتزایی آزمایش میکند؛ آزمایشهایی فراتر از استانداردهایی که برای رنگهای مصنوعی لازم است.
یارکونی میافزاید: «نمیخواهیم اشتباهات گذشته را تکرار کنیم و چیزی را پیش ببریم که ظاهر خوبی دارد اما در ادامه مشکلات جدی ایجاد میکند.»
تولید رنگهایی که بتوانند نیازهای عملکردی صنعت نساجی را برآورده کنند نیز چالشی بزرگ بودهاست. این رنگها باید در برابر کمرنگ شدن زیر نور خورشید مقاوم باشند، شستوشوی مکرر را دوام بیاورند و روی پوست رنگ پس ندهند.
یارکونی میگوید: «ما صدها رنگ توسعه دادهایم.» او اضافه میکند اکنون کالریفیکس برای الیاف مصنوعی مانند پلیاستر یک طیف کامل رنگی ارائه میدهد و برای پنبه و سایر منسوجات سلولزی نیز پالت محدودتری دارد که در حال گسترش است.
از آزمایشگاه تا صنعت
بهگفته یارکونی، کالریفیکس از مرحله تحقیق فراتر رفته و وارد استفاده تجاری شدهاست؛ برندهای بزرگ مد این فناوری را بهکار گرفتهاند. این شرکت همچنین آغاز کردهاست رنگهای خود را بهصورت محلولهای غلیظ آماده استفاده ارسال کند، بهجای آنکه تولیدکنندگان ناچار باشند تجهیزات تخمیر را در محل نصب کنند.
یارکونی میگوید: «ما اکنون این محصولات را بهصورت محلولهای غلیظ عرضه میکنیم... یعنی میتوانیم محصول را آماده استفاده در دستگاه رنگرزی ارسال کنیم، بدون آنکه نیازی به پردازش اضافی در محل باشد.»
یارکونی میگوید مطرح شدن کالریفیکس بهعنوان یکی از فینالیستهای Earthshot Prize به شناختهتر شدن این شرکت در میان تولیدکنندگان و برندها کمک کردهاست. او توضیح میدهد: «این جایزه کمک کرد راهحل ما برای این مشکل پررنگتر شود و آگاهی برندها و تولیدکنندگان افزایش یابد.» یارکونی اضافه میکند: «پس از این دیدهشدن، از سراسر جهان با ما تماس گرفتهاند.»
یارکونی با نگاهی به آینده معتقد است petrochemicals باید فقط در مواردی استفاده شوند که هیچ جایگزین طبیعی وجود ندارد و نباید بهطور گسترده در صنایعی مانند مد بهکار روند. او میگوید: «رنگ یکی از بدترین چیزهایی است که میتوان با محصولات پتروشیمی ساخت، چون طبیعت همه رنگهای جهان را میسازد و رودخانهها همچنان میتوانند زلال جریان داشته باشند.»